پشكا فقهی
پ1: پاقژییێ پێناسه بكه؟ 🎧
ب: پاقژی: ئهڤهیه مرۆڤ دهستنڤێژا خۆ بگریت و پیساتییێ ژ خۆ لادهت، ئانكو مرۆڤ وی تشتی ل دهڤ خۆ نههێلیت یێ ڕێكێ ل كرنا نڤێژێ دگریت.
پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((كلیلا نڤێژێ؛ پاقژییه)). ئهبو داود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
(طهارة من الخبث) پاقژبوون ژ پیساتییێ: ئهڤهیه مرۆڤێ موسلمان وی تشتێ پیس ڕاكهت و نههێلیت یێ كهڤتییه سهر لهشێ وی یان جلكێ وی یان وی جهێ ئهو نڤێژێ ل سهر دكهت.
(طهارة من الحدث) پاقژبوون ژ بێدهستنڤێژییێ: ئهڤهیه مرۆڤ ب ئاڤێ دهستنڤێژا خۆ ب شووت یان سهرێ خۆ ب شووت، یان ژی (تهیهممومێ) بگریت بۆ وی كهسێ ئاڤ ب دهست وی نهكهڤیت یان د شیانێن ویدا نهبیت بكاربینیت.
پ2: چاوا دێ وی تشتی پاقژكهی یێ پیساتییهك گههشتییێ؟ 🎧
ب: دێ وی تشتی شووی ههتا پاقژ دبیت. - بهلێ پا ئهو تشتێ (صهیی) ئهزمانێ خۆ پێڤهداى، هنگی دڤێت وی تشتی حهفت جاران بشووی و جارا ئێكێ ب ئاخێ.
ئهبو هورهیره (خودێ ژێ ڕازی بیت) ژ پێغهمبهرێ خودێ ڤهدگوهێزیت كو گۆتییه: ((ئهگهر صهی ئهزمانێ خۆ د ئامانێ ئێك ژ ههوه ڤهدا، هنگی ههتا ئهو ئامان پاقژ بیت؛ دڤێت حهفت جاران بهێته شووشتن و جارا ئێكێ ب ئاخێ)). موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
پ3: قهدرێ دهستنڤێژێ چهنده؟ 🎧
ب: پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ((ئهگهر عهبدێ موسلمان دهستنڤێژا خۆ گرت)) - یان ((باوهرداری)) - ((پاشی سهروچاڤێن خۆ شووشتن، هنگی ههر گونهههكا وی ب چاڤێن خۆ كری دێ د گهل ڤێ ئاڤێ ژ سهروچاڤێن وی دهركهڤیت)) - یان ((د گهل دویماهیك چپكا ئاڤێ)) - ((و ئهگهر دهستێن خۆ شوویشتن، ، هنگی ههر گونهههكا وی ب دهستێن خۆ كری دێ د گهل ڤێ ئاڤێ ژ دهستێن وی دهركهڤیت)) - یان ((د گهل دویماهیك چپكا ئاڤێ)) - ((و ئهگهر پێیێن خۆ شوویشتن، هنگی ههر گونهههكا وی ب دهستێن خۆ كری دێ د گهل ڤێ ئاڤێ ژ دهستێن وی دهركهڤیت)) - یان ((د گهل دویماهیك چپكا ئاڤێ)) - ((ههتا دهردكهڤیت و ئهو یێ پاقژ بووی ژ گونههان)). موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
پ4: دێ چاوا دهستنڤێژا خۆ گری؟ 🎧
ب: دهستپێكێ دێ سێ جاران ههردوو دهستێن خۆ شووی. پاشی دێ سێ جاران ئاڤێ د دهڤێ خۆ وهردهی و دێ ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ سێ جاران ئاڤێ د دڤنا خۆ وهردهی و دێ وێ ئاڤێ ب دهستێ خۆ یێ چهپێ دهرئێخی.
- (المضمضة): ئهڤهیه تو ئاڤێ بكهیه د دهڤێ خۆ دا و ددهڤێ خودا بينى و ببهى و پاشى ب هاڤێژى
- (الاستنشاق): ئهڤهیه تو ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ ئاڤێ بكهیه د دفنا خۆ دا و ب هلكێشى
- (الاستنثار): ئهڤهیه تو ب دهستێ خۆ یێ چهپێ ئاڤێ ژ دفنا خۆ دهربێخی.
- پاشی دێ سێ جاران سهروچاڤێن خۆ شووی.
- پاشی دێ سێ جاران دهستێن خۆ ههتا ئهنیشكان شووی.
- پاشیی دێ ب ههردوو دهسـتێن خۆ سهرێ خۆ ژ سهرێ ئهنییێ ڤهمالی (مهسحكهی) و دێ ههتا پشتێ بهی، و دێ گوهێن خۆ ژی ڤهمالی و تبلێن خۆ تێدا ئینی و بهی.
- پاشی دێ سێ جاران پێیێن خۆ ههتا ههردوو گوزهكان شووی.
ئهڤه باشترین جۆرێ دهستنڤێژ شویشتنێیه، و د چهندین فهرموودهیان كو د صهحیحا بۆخاری و موسلمیدا هاتینه ئهڤ چهنده ژ پێغهمبهری بنهجھ بوویه، عوسمانی و عهبدوڵڵاهێ كوڕێ زهیدی و ژبلی وان ئهڤ فهرموودهیه ڤهگوهاستینه،
ههروهسا د صهحیحا بۆخاری و ژبلی وێ ژی فهرموودهیهكا دی ژ پێغهمبهری بنهجھ بوویه كو: ((وی جارهكێ دهستنڤێژ دگرت، و وی دوو جاران دهستنڤێژ دگرت)). ئانكو: ئهندامێن دهستنڤێژێ جارهكا ب تنێ د شویشتن یان ژی دوو جاران ئهندامێن دهستنڤێژێ د شویشتن.
پ5: فهڕزێن دهستنڤێژێ چنه، و وان بهژمێره؟ 🎧
ب: فهڕزێن دەستنڤێژێ ئهون یێن ئهگهر مرۆڤێ موسلمان ئێك ژ وان هێلا؛ هنگی دهستنڤێژا وی یا دروست نینه.
1- شویشتنا ڕویی و سهروچاڤان، و ئاڤ تێوهردانا د دهڤ و دفنێدا ژی پشكهكه ژ ڤێ.
2- شویشتنا ههردوو دهستان ههتا ئهنیشكان.
3- ڤهمالین و (مهسحا) سهری، و ڤهمالینا ههردوو گۆهان ژی پشكهكه ژ ڤێ.
4- شویشتنا ههردوو پێیان ههتا گوزهكان.
5- ڕێزبهندییا ئهندامان، ئهڤه ژی وهسا كو دهستپێكێ سهروچاڤێن خۆ ب شووت پاشی ههردوو دهستێن خۆ ب شووت، پاشی سهرێ خۆ ڤهمالیت و پاشی ههردوو پێیێن خۆ ب شووت.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئهى گهلى ئهوێن باوهرى ئيناى ئهگهر ههوه ڤيا هوين ڕاببنه نڤێژێ، هوين ب دهسنڤێژ نهبن، هوين ڕوییێ خۆ و دهستێن خۆ ههتا ئهنيشكان بشوون و سهرێ خۆ ڤهمالن و پییێن خۆ ههتا گۆزهكان بشوون....)). [المائدة: ٦].
6- ب دویڤئێكی: ئهو ژی ئهڤهیه كو دهستنڤێژ بهێته شویشتن و چ ناڤبڕێن دهمی نهكهڤنه د ناڤبهرا شویشتنا ئهنداماندا وهسا كو ئێكی ب شووی و خۆ بگری ههتا یێ دی ژ ئاڤێ هشك دبیت. ئهڤه ژی وهسا كو نیڤ دهستنڤێژێ ب شووت، و پاشی دهمهكێ دی نیڤا دی ل سهر تهمام بكهت، ئاها ئهڤه یا دروست نینه.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ((پێغهمبهری زهلامهك دیت یێ نڤێژێ دكهت و ل پشتا پێیێ وی ب تهمهتی دهرههمهكی د تهیسی و نههاتبوو دهڕكرن، ڤێجا پێغهمبهری فهرمان ل وی كری ئهو دهستنڤێژگرتن و نڤێژا خۆ دووباره بكهت)). ئهبو داود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
پ6: ئهرێ سوننهتێن دهستنڤێژێ چنه، و وان بهژمێره؟ 🎧
ب: سوننهتێن دهستنڤێژێ: ئهون یێن ئهگهر مرۆڤی كرن؛ دێ خێرێن زێدهتر گههنێ، و ئهگهر هێلان؛ چ گونهھ ناگههیته وی، و دهستنڤێژا دروست یا ب ڤی ڕهنگییه:
1- گۆتنا ناڤێ خودێ: (بسم الله)ـی. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((چ دهستنڤێژ بۆ وی كهسی نینن یێ ناڤێ خودێ ل سهر نهئینیت)) ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
2- بكارئینانا سیواكی. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ئهگهر نه ژ بهر هندێ بایه دا ل بهر ئوممهتا خۆ ب زهحمهت ئێخم، ئهز دا فهرمانێ ل وان كهم د گهل ههر دهستنڤێژگرتنهكێ ئهو سیواكی بكار بینن)). ئیمام ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
3- شویشتنا ههردوو دهستان.
4- پهرخاندنا د ناڤبهرا تبلاندا. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((دهستنڤێژهكا تهمام و دروست بشوو و د ناڤبهرا تبلێن خۆدا ب پهرخینه و پاقژ بكه و زێدهگاڤییێ د ههلكێشانا ئاڤێ د دفنا خۆدا بكه، هنگی نهبیت ئهگهر تۆ یێ ب ڕۆژی بی)). خۆدانێن سونهنان ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
5- شویشتنا ئهندامان بۆ جارا دووێ و سێیێ.
6- دهستپێكرن ب لایێ ڕاستێ. ئهڤه ژی ژ بهر فهرموودهیا: دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: ئانكو: ((پێغهمبهری حهزدكر ژ لایێ ڕاستێ دهستپێبكهت د پێلاڤ ل پێكرنا خۆ و شهكرنا پرچا سهرێ خۆ و پاقژكرنا خۆ و ههمی كاروبارێن خۆدا)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7- خواندنا ڤی زكری پشتی دهستنڤێژ شویشتنێ: «أشهد أن لا إله إلا الله، وحده لا شريك له، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله». موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
8- كرنا دوو ڕوكاعهتان پشتی هنگی. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ههر كهسێ دهستنڤێژا خۆ وهكی ڤێ دهستنڤێژا من گرتی بشووت، پاشی دوو ڕكاعهتان بكهت و دلێ وی یێ ئاماده بیت و نهفسا وی وی بهرهڤ بابهتێن گرێدایی ب دونیایێڤه نهبهت و وی مژویل نهكهت، خودێ دێ گونههێن وی بهری هنگی كرین ژێبهت)). بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ7: ئهو تشتێن دهستنڤێژا مرۆڤی د شكێنن چنه؟ 🎧
ب:
✓ ههر تشتهكێ ژ ههردوو جهێن دهستنڤێژێ یێن سنگی و پشتێ دهردكهڤیت، ژ میز و دهستنڤێژا ستویر و ههوایان.
✓ نڤستن، یان دینبوون یان بێهۆشبوون. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((مسۆگهر چاڤ دهربهنكا پاشییا مرۆڤیيه، ڤێجا ههر كهسێ نڤست دێ ڤهبیت، لهوا بلا دهستنڤێژا خۆ بشووت)). ئهبو داوود و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
✓ خوارنا گۆشتێ حێشترێ. ئانكو: زهلامهكی پرسیار ژ پێغهمبهری كر: ئهرێ ژ بهر خوارنا گوشتێ حێشترێ ئهز دهستنڤێژا خۆ بشووم؟ گۆت: ((بهلێ)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
✓ دهستكرنا ههردوو جهێن دهستنڤێژێ بێی چ ناڤبڕ د ناڤبهرا دهستێ مرۆڤی و وی جهیدا ههبن. ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ههر كهسێ دهستكره عهورهتێ خۆ (ئهندامێ خۆ یێ نێرینه) بلا دهستنڤێژا خۆ بشووت)). ئهبو داوود و تیرمذی و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ8: تهیهمموم چیه؟ 🎧
ب: تهیهمموم: بكارئینانا ئاخێیه یان تشتهكێ دی ژ ئاخ و ڕويێ ئهردی، ئهڤه ژی ل دهمێ نهبوونا ئاڤێ یان شیانێن بكارئینانا وێ نهبن.
خودێ گۆت: ئانکو: ((و ههوه ئاڤ نهديت هوين قهستا ئاخهكا پاقژ بكهن، دێمێن خۆ و دهستێن خۆ پێ ڤهمالن (مهسحێ بكهن). هندى خودێیه يێ لێنهگره بۆ ههوه و گونههێن ههوه ژێ دبهت)). [النساء: ٤٣].
پ9: دێ چاوا تهیهمموم هێته كرن؟ 🎧
ب- دێ جارهكێ ههردوو پانكێن دهستێ خۆ ل ئهردی دهی، پاشی دێ جارهكا ب تنێ سهروچاڤێن خۆ و پشتا ههردوو دهستێن خۆ ڤهمالی (مهسح كهی).
ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری بۆ عهمارێ كوڕێ یاسری (خودێ ژێ ڕازی بیت): ئانكو: ((ههما ته هۆسا كربا تێرا ته ههبوو)). پاشی پێغهمبهری ههردوو كهفێن دهستێن خۆ ل ئهردی دان و پفكره ئهو تشتێن پێڤه هاتی، پاشی ڕویێ خۆ و ههردوو كهفێن دهستێن خۆ ڤهمالین)). بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ11: خۆفكه و گۆره چنه؟ و ئهرێ دروسته مهسح ل سهر بهێته كرن؟ 🎧
ب- خۆفكه: ئهو تشتن یێن مرۆڤ دكهته پێ خۆ و ژ چهرمی هاتینه دروستكرن.
گۆره: ئهو تشتن یێن مرۆڤ دكهته پێ خۆ و ژ چهرمی نههاتینه دروستكرن.
و دروسته ل جهێ شویشتنا ههردوو پێییان؛ مهسح ل سهر وان بهێتهكرن.
ژ بهر فهرموودهیا موغیرهیێ كوڕێ شوعبهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهرێ خودێ دهستنڤێژ شويشت و مهسح ل سهر ههردوو گورهیان كر. ئهبو داوود و تیرمذی و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- و د بۆخاری و موسلمێدا هاتییه. پێغهمبهرێ خودێ دهستنڤێژ شويشت و مهسح ل سهر ههردوو خوفكێن خۆ كر.
پ12: وێ (حیكمهتا) د مهسحا ل سهر ههردوو خۆفكاندا ههی دیار بكه؟ 🎧
ب- ب ساناهیكرن و سڤككرن ل سهر مرۆڤان، ب تایبهتێ ل دهمێ دونیا یا ساڕ بیت و ل زڤستانێ و ل دهمێ مرۆڤ ل وهغهرێ بیت، چونكی د ڤان دهراڤاندا یا ب زهحمهته مرۆڤ وی تشتێ د پێیێن مرۆڤیدا ههی ژ پێیێن خۆ بكهت. خودێ گۆت: ئانكو: ((خودێ د شريعهتێ خۆدا تشتێ ب ساناهى و خۆش بۆ ههوه دڤێت، و وى زهحمهت و نهخۆشى بۆ ههوه نهڤێت)). [البقرة ١٨٥].
پ13: مهرجێن دروستییا مهسحكرنا ل سهر خۆفكان چنه؟ 🎧
ب:
1- پێدڤییه ل دهمێ ئهو یێ ب دهستنڤێژ، خۆفكێن خۆ بكهته پێ خۆ.
ژ بهر فهرموودهیا موغیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: ئهز ل گهشتهكێ د گهل پێغهمبهری بووم، ڤێجا من خۆ چهماند دا ههردوو خوفكێن وی ژ پێیێن وی بكهم، ئینا گۆت: ((بهێله، چونكی من ئهو ب دهستنڤێژییێ یێن كرینه پێیێن خۆ)). ڤێجا مهسح ل سهر ههردووكان كر بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
2- پێدڤییه خۆفكێن وی د پاقژبن، و هوسا مهسحا ل سهر خۆفكێن پیس چێنابیت.
3- پێدڤییه خۆفكه وی جهێ كو دڤێت بهێته شووشتن ب پهچنن.
4- پێدڤییه ئهڤ مهسحه د وی دهمیدا بیت یێ بۆ هاتییه دیاركرن، و دهم ژی یێ ب ڤی ڕهنگییه: بۆ وی مرۆڤێ ل مالا خۆ: شهڤهك و ڕۆژهكه، بۆ ڕێڤینگی: سێ شهڤ و سێ ڕۆژن.
ژ بهر فهرموودهیا عهلی (خودێ ژێ ڕازی بیت): پێغهمبهری سێ ڕۆژ د گهل شهڤێن وان بۆ وی مرۆڤێ ل وهغهرێ بیت و ڕۆژهك و شهڤا وێ بۆ وی مرۆڤێ ل مالا خۆ بیت دانان. موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
پ14: شێواز و سالۆخهتێ مهسحا ل سهر خۆفكان یێ چاوایه؟ 🎧
ب: شێوازێ مهسحێ یێ ب ڤی ڕهنگییه: دێ تبلێن دهستێ خۆ تهڕ كهت و دانیته سهر تبلێن پێیێن خۆ و دێ ڤێڕا هێت ب پێیێ خۆ دا ئینیته سهری، دێ ب دهستێ چهپێ پێیێ چهپێ مهسح كهت و ب دهستێ ڕاستێ دێ پێیێ ڕاستێ مهسح كهت، و دهمێ ئهو مهسحێ دكهت دێ تبلێن خۆ ژێكڤه كهت و جارهكێ دێ ڤی كاری كهت و دووباره ناكهت.
پ15: ئهو تشتێ مهسحا ل سهر خۆفكان د شكێنن چنه؟ 🎧
ب: 1- ب سهرڤهچوونا دهمێ مهسحێ. لهوا چێنابیت پشتی وی دهمێ ژ لایێ شهریعهتیڤه هاتییه دیاركرن مهسحا ل سهر خۆفكان بهێته كرن، كو شهڤهك و ڕۆژهكه بۆ وی مرۆڤێ ل مالا خۆ بیت و سێ شهڤ و سێ ڕۆژن بۆ وی مرۆڤێ ل وهغهرێ بیت.
2. ژ پێكرنا خوفكان، ڤێجا ههرگاڤا مرۆڤی ههردوو خوفك یان ئێك ژ وان ژ پێیێ خۆ كر پشتی مهسح ل سهر كری؛ ئێدی چێنابیت ئهو مهسحێ ل سهر وان بكهت.
پ20: د شهڤ و ڕۆژهكێدا چهند نڤێژ ل سهر موسلمانی فهڕزن؟ و هژمارا ڕوكاعهتێن ههر نڤێژهكێ چهندن؟ 🎧
پ21: مهرجێن نڤێژێ چنه؟ 🎧
ب:
1- ئیسلام؛ ڤێجا نڤێژا كافری نه یا دروسته ، ژ بەر کو کاروکریار ب شرکێ پویج دبن.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهگهر تۆ شريكهكى بۆ خودێ بدانى كارێ ته دێ پويچ بیت)). [الزمر: ٦٥].
2- ئهقل؛ ڤێجا نڤێژا مرۆڤێ دین نه یا دروسته.
3- جوداكرن و ژێك ڤاڤارتن؛ ڤێجا نڤێژا زارۆكهكێ تشتی ژێك جودا نهكهت نه یا دروسته.
ئهڤه ژی ژبهر گۆتنا پێغهمبهری : ئانكو: ((پێنۆس یێ ل سهر سێ كهسان هاتییه ههلگرتن و چ گونهھ بۆ ناهێنه نڤیسین: كهسێ نڤستی ههتا هشیار دبیت، كهسێ بچویك ههتا مهزن دبیت، كهسێ دین ههتا ئهقل دهێته سهری یان دهێته سهر هشێن خۆ)). خۆدانێن سونهنان ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
4- ئنیهت.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((كار ههمی ب ئنیهتێنه، و ههر كهسهكی ل دویڤ ئنیهتا وی دێ ب وی هێتهدان)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
5- هاتنا دهمی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هنديكه نڤێژه ئهو ل هندهك دهمێن دهسنيشانكرى د شريعهتیدا يا هاتییه واجبكرن ل سهر باوهرداران)). [النساء: ١٠٣].
6- ههبوونا دهستنڤێژێ. ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ئانكو: ((خودێ نڤێژا ئێك ژ ههوه قهبویل ناكهت ئهگهر دهستنڤێژا وی كهڤت؛ ههتا ئهو دهستنڤێژا خۆ دگریت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7- خۆ پاقژكرن ژ تشتێ پیس. ژ بهر گۆتنا خودێ: ئانكو: ((و جلكێن خۆ ژ ههمى ڕهنگێن پيساتییێ پاقژ بكه)). [المدثر: ٤].
8- پهچنتنا عهورهتی. خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهى دووندهها ئادهمى هوين ل دهمێ كرنا ههر نڤێژهكێ ب وى كاروكۆكى بن يێ شريعهتى فهرمان پێ ل ههوه كرى، كو جلكهك بیت عهورهتێ ههوه بڤهشێریت و يێ پاك و بژوين بیت)). [الأعراف: ٣١].
9- بهرێخۆدانا قیبلێ. خودێ گۆت: ئانكو: ((ڤێجا تۆ بهرێ خۆ ب لايێ وێ ڤه بده و ل ههچى جهێ هوين لێ بن و ههوه ڤیيا نڤێژێ بكهن هوين بهرێ خۆ بدهنه مزگهفتا حهرام)). [البقرة: ١٤٤].
پ22: ستوینێن (ڕوكنێن) نڤێژێ چنە؟ 🎧
ب: نڤێژێ چوارده ستوین یێن ههین، ئهو ژی ئهڤێن ل خوارێنه:
۞ ڕاوهستیانا ژ پێرڤه بۆ وی كهسێ د شیانێن ویدا ههبیت. ژ بهر فهرموودهیا عیمرانێ كوڕێ حوصهینی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو ژ پێغهمبهری ڤهدگوهێزیت كو گۆتییه: ئانكو: ((نڤێژێ ژ پێرڤه بكه، ئهگهر تۆ نهشیای؛ ڕوینشتی بكه، ئهگهر تۆ ههر نهشیای؛ ل سهر تهنشتهكێ بكه)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
۞ تهكبیرا ئیحرامێ (الله أكبر). ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری: ئانكو: ((ئهگهر تۆ ڕابوویهڤه بۆ كرنا نڤێژێ؛ تۆ تهكبیرێ لێده و بێژه (الله أكبر) )). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
۞ خواندنا سوڕهت فاتیحه. ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری: ئانكو: ((چ نڤێژ بۆ وی نینن یێ سووڕهت فاتیحه تێدا نهخوینیت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
۞ چوونا ڕوكوعێ، و ل دهمێ ئهو ل ڕوكوعێ؛ دێ پشتا خۆ ڕاست كهت و دێ سهرێ خۆ ژى ئينيته ڕاستا وێ .
۞ ڕابوونهڤهیا ژ ڕوكوعێ.
۞ خۆڕاستكرنا پشتی ڕوكوعێ. ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری: ئانكو: ((پاشی ههڕه ڕكوعێ ههتا تۆ تێدا ئارام دبی، پاشی ڕابهڤه ههتا جارهكا دی ڕاست دبی)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
۞ چوونا سوجدێ و دانانا ئهنییا خۆ و دفن و ههردوو پانكێن دهستێن خۆ و چۆكێن خۆ و سهرێ تبلێن خۆ ل سهر وی جهێ سوجدێ لێ دبهت.
۞ ڕابوونهڤهیا ژ سوجدێ.
۞ ڕوینشتنا د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا. ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری: ئانكو: ((پاشی ههره سوجدێ ههتا تۆ تێدا ئارام دبی، پاشی ڕابەڤە هەتا د ڕوینشتنا پشتی سوجدێدا ئارام دبی)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
سوننهت ئهڤهیه مرۆڤ ل سهر شێوازێ (ئیفتیراش)ـێ ب ڕوینیته خوار، كو ئهو شێواز ژی یێ هوسایه: دێ پێیێ خۆ یێ چهپێ ڕازینیت و ل سهر ڕوینیته خوار و دێ پێیێ ڕاستێ ژی چوكلینیت و دێ بهرێ سهرێن تبلان دهته قیبلێ. ژ بهر فهرموودهیا دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت): ئانكو: ((و دا پێیێ خۆ یێ چهپێ ڕازینیت و ل سهر ڕوینیت و دا پێیێ خۆ یێ ڕاستێ چوكلینیت)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
۞ ئارامبوون و مانهڤهیا بۆ دهمهكی ل ههمی ستویناندا.
۞ تهحیاتا دویماهییێ. ژ بهر فهرموودهیا ئبن مهسعوودی (خودێ ژێ ڕازی بیت) گوت: مه ئهو د نڤێژێدا دگۆت بهری تهحیات تێدا فهڕز بیت. نهسائی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت و بنیاتێ وێ یێ د ههردوو صهحیحاندا ههی.
۞ ڕوینشتنا بۆ خواندنا تهحیاتێ.
۞ ههردوو سڵاڤدان، شێوازێ وێ ژی ئهڤهیه ئهو دوو جاران دێ بێژیت: ((السلام عليكم ورحمة الله)). ژ بهر فهرموودهيا: ئانكو: ((ئهوی ل لایێ خۆ یێ ڕاستێ و یێ چهپێ سلاڤا ملان ڤهددا و دگۆت: السلام عليكم ورحمة الله، السلام عليكم ورحمة الله)). تیرمذی و هندهكێن دی فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
ب دویڤئێكدا هاتنا ڤان ستوینان - ههروهكی بهری نوكه مه بهحس كری -، ئهڤجا ئهگهر بهری بچیته ڕوكوعێ ب مهرهم چوو سوجدێ، دێ نڤێژا وی (بهتال) بیت و دڤێت سهر ژ نوی بكهتهڤه، و ئهگهر نهزانی و ب خهلهتیڤه ئهڤ چهنده كر؛ هنگی دڤێت جارهكا دی بزڤڕیت و بچیته ڕوكوعێ و پاشی بچیته سوجدێ.
پ23: واجبێن نڤێژێ چنه؟ 🎧
ب: واجبێن نڤێژێ ههشتن، وهكی دێ نوكه هێت:
1- تهكبیرات ههمی؛ ژبلی تهكبیرا ئیحرامێ.
2- گۆتنا «سمع الله لمن حمده» بۆ پێشنڤێژی و وی كهسێ ب تنێ نڤێژا خۆ دكهت.
3- گۆتنا «ربنا ولك الحمد».
4- گۆتنا «سبحان ربي العظيم» د ڕوكوعێدا بۆ جارهكا ب تنێ.
5- گۆتنا «سبحان ربي الأعلى» د سوجدێدا بۆ جارهكا ب تنێ.
6- گۆتنا «رب اغفر لي» د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا.
7- تهحیاتا ئێكێ.
8- ڕوینشتن بۆ تهحیاتا ئێكێ.
پ24: سوننهتێن نڤێژێ چنه؟ 🎧
ب: سوننهتێن نڤێژێ یازدهنه، وهكی دێ نوكه هێت:
1- كرنا ڤێ دوعایێ پشتی تهكبیرا ئیحرامێ: «سبحانك اللهم وبحمدك، وتبارك اسمك و تعالى جدك، و لا إله غيرك» و دبێژنێ: دوعایا دهستپێكرنا نڤێژێ.
2- گۆتنا «أعوذ بالله من الشیطان الرجیم» كو خۆپاراستنه ب خودێ ژ شهیتانی.
3- گۆتنا «بسم الله الرحمن الرحیم».
4- گۆتنا: «ئامین».
5- خواندنا سوڕهتهكێ پشتی سوڕهت فاتیحه.
6- دهنگ بلندكرنا ب خواندنا قورئانێ بۆ پێشنڤێژی.
7- گۆتنا ڤی زكری «ملء السموات، وملء الأرض، وملء ما شئت من شيء بعد» پشتی دبێژیت: «سمع الله لمن حمده، ربنا ولك الحمد».
8- ئهگهر ژ جارهكێ پتر تهسبیحێن ڕوكوعێ ببێژیت. ئانكو ئهگهر دوو جاران یان سێ جاران یان پتر د ڕوكوعێدا ببێژیت: ((سبحان ربي العظيم)).
9- ئهگهر ژ جارهكێ پتر تهسبیحێن سوجدێ ببێژیت. ئانكو ئهگهر دوو جاران یان سێ جاران یان پتر د سوجدێ ببێژیت: ((سبحان ربي الأعلی)).
10- ئهگهر ئهڤێ گۆتنێ: «رب اغفر لي» ژ جارهكێ پتر د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا ببێژیت.
11- صهلهواتدانا ل سهر مالبات و كهس و كارێن پێغهمبهری پشتی خواندنا تهحیاتا دویماهییێ، و دانا (بهرهكاتان) ل سهر وان و دوعاكرن پشتی وێ.
چوار: سوننهتێن كریاران، و دبێژنێ (ههیئات):
1- بلندكرنا دهستان د گهل تهكبیرا ئیحرامێ.
2- بلندكرنا دهستان ل دهمێ چوونا ڕوكوعێ.
3- بلندكرنا دهستان ل دهمێ ڕابوونهڤهیا ژ ڕوكوعێ.
4- دانانا دهستان پشتی ڤێ چهندێ.
5- دانانا دهستێ ڕاستێ ل سهر دهستێ چهپێ.
6- بهرێخۆدانا وى بۆ جهێ سوجدێ.
7- ژێكڤهكرنا پێیان ل دهمێ ئهو ژ پێرڤه.
8- گرتنا ههردوو چۆكان ب ههردوو دهستان د ڕوكوعێدا ب وی شێوازی كو تبلێن دهستی ژێك د فڕ بن و پشتا خۆ تێدا ڕاست بكهت و سهرێ خۆ بينيته ڕاستا پشتا خۆ.
9- موكومكرنا ئهندامێن سوجدێ ل سهر ئهردی و پێڤه نوساندنا وان ب وی جهێ مرۆڤ سوجدێ لێ دبهت.
10- دویركرنا ههردوو زهندكان ژ تهنشتێن خۆ و زكی ژ ههردوو ڕانان و ڕانێن خۆ ژ ههردوو (ساقێن) خۆ و ژێكڤهكرنا وان دناڤبەرا هەردوو چۆکێن خۆدا و ڕاستكرنا ههردوو پێیان و وه لێ بكهت پانكێن تبلێن پێیان بكهڤنه سهر ئهردی و د ژێك ڤهكری بن، ههروهسا دانانا ههردوو دهستێن خۆ ل ڕاستا ههردوو ملێن خۆ و تبلێن دهستى بگههینیته ئێك.
11- ڕوینشتنا ل سهر شێوازێ (ئیفتیراش)ـێ د ڕوینشتنا د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا و د تهحیاتا ئێكێدا، و ڕوینشتنا ل سهر شێوازێ (تهوهروك)ـێ د تهحیاتا دووێدا.
12- دانانا ههردوو دهستان كو دڤهكرى بن ل سهر ههردوو ڕانان د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا ب وی شێوازی كو تبلێن دهستی بگههينيته ئێك و ژێك دفڕ نهبن، ههروهسا د تهحیاتان ژیدا، بهلێ پا د تهحیاتاندا دێ ژ دەستێ خۆ یێ ڕاستێ تبلا قێليچێ و يا بڕهخ ڤه دێ گريت و ب تبلا ناڤێ و يا بهرانى دێ گههينيته ئێك و وهكى بازنهكێ چێكهت و تبلا شههدێ ژی دێ بلند كهت و زكرێ خودێ پێ كهت.
13- زڤڕین بۆ لایێ ڕاستێ و لایێ چهپێ ل دهمێ دانا سڵاڤا ملان.
پ26: موسلمان چاوا نڤێژێ دكهت؟ 🎧
ب: شێوازێ نڤێژێ ئهڤهیه:
1- ب ههمی ئهندامێن لهشێ خۆڤه بهرێ خۆ بدهته قیبلێ، بێی خۆ خوار بكهت یان بهرهڤ لایهكێ دیڤه بزڤڕیت.
2- پاشی د دلێ خۆ دا ئنیهتا كرنا وێ نڤێژێ بینیت یا كو وی دڤێت بكهت، بێی كو ب دهڤێ خۆ ببێژیت.
3- پاشی دێ تهكبیرا ئیحرامێ لێدهت و دێ بێژیت: (الله أكبر)، و ل دهمێ تهكبیرێ دێ دهستێن خۆ ههتا ڕاستا ملێن خۆ بلند كهت.
4- پاشی دێ پانكا دهستێ خۆ یێ ڕاستێ دانیته سهر پشتا دهستێ خۆ یێ چهپێ و دێ ههردوويا دانیته سهر سنگێ خۆ.
5- پاشی دێ دوعایا ڤهكرن و دهستپێكرنا نڤێژێ کەت و دێ بێژیت: ((اللهم باعد بيني وبين خطاياي كما باعدت بين المشرق والمغرب، اللهم نقني من خطاياي كما ينقى الثوب الأبيض من الدنس، اللهم اغسلني من خطاياي بالماء والثلج والبرد)).
یان ژی دێ بێژیت: ((سبحانك اللهم وبحمدك، وتبارك اسمك، وتعالى جدك، ولا إله غيرك)).
6. پاشی دێ خۆ ب خودێ پارێزیت ژ شهیطانی و دێ بێژیت: (أعوذُ باللهِ من الشيطان الرجيم).
7- پاشی دێ بسمیلاهییێ كهت و دێ سوڕهت فاتیحه خوینیت و دێ بێژیت: ئانكو: ((ب ناڤێ ئهللاهى ئهز دهست پێ دكهم، دا ئهو هاريكارییا من ل سهر خواندنێ بكهت وێ ژ من قهبویل بكهت، (ئهللاهـ) ناڤێ خودايێ پاك وبلنده، يێ كو پهرستن بۆ وى ب تنێ دهێته كرن و ئهڤه تايبهتترين ناڤه ژ ناڤێن وى و ژ بلى وى ئهو ل سهر كهسێ دى ناهێته دانان. (الرحمن) يێ دلۆڤانییا وى ههمى مرۆڤ ڤهگرتين، (الرحيم) يێ دلۆڤانكار ب خودان باوهران، ئهڤ ههردوو ناڤه ژى ژ باشناڤێن خودێنه ١ ئهڤه مهدحهكه خودێ بۆ خۆ كرى، ههر وهسا فهرمانهكه ل بهنییان ژى كو ئهو مهدحێن وى پێ بكهن؛ چونكى ئهو ب تنێ هێژايى هندێيه، ئهوه يێ مرۆڤ چێكرين و ب كارێ وان ڕادبیت، يێ ب قهنجییا خۆ ههمى بهنییێن خۆ ب خودان دكهت ٢ (الرحمن) يێ دلۆڤانییا وى ههمى مرۆڤ ڤهگرتين، (الرحيم) يێ دلۆڤانكار ب خودان باوهران ٣ و ئهو ب تنێ خودانێ ڕۆژا جزادانێ و دانوستاندنێيه، گرێدانا خوداینییێ ب ڕۆژا جزادانێڤه ژ بهر هندێيه چونكى كهسهك هنگى نابێژیت تشتهك يێ منه، و بێ دهستويرییا خودێ كهسهك نائاخڤیت. خواندنا موسلمانى بۆ ڤێ ئايهتێ ههر ڕۆژ د ههمى ڕكاعهتێن نڤێژێدا بيرئينانهكه بۆ وى ل ڕۆژا دويماهییێ و پالڤهدانهكه بۆ وى ل سهر كرنا كارێ چاك و خۆدویركرنا ژ گونههـ و خرابییان ٤ ئهم گوهدارییا ته ب تنێ دكهين وته دپهرێسين، ئهم د ههمى كارێن خۆدا داخوازا هاريكارییێ ژ ته ب تنێ دكهين؛ چونكى كار ههمى د دهستێ ته دانه و كهسێ تشتهك ژێ د دهستدا نينه. د ڤێ ئايهتێدا نيشانهك ل سهر هندێ ههيه كو چێنابیت عهبد تشتهكى ژ پهرستنێ بۆ ئێكێ دى ژبلى خودێ پێشكێش بكهت و دهرمان ژى بۆ دلان تێدا ههيه كو ژبلى خودێ خۆ ب تشتهكیڤه گرێ نهدهت، يان تووشى نهخۆشییا ريمهتییێ و خۆمهزنكرنێ نهبیت ٥ تو بهرێ مه بده ڕێكا ڕاست، و مه ل سهر موكوم بكه ههتا ئهم دگههينه ته، ڕێكا ڕاست كو ئيسلامه ئهو ڕێكا ئاشكهرا يا مرۆڤى دگههينیته ڕازيبوونا خودێ و بهحهشتا وى، ئهوا پێغهمبهرێ وى يێ دويماهییێ موحهممهدى سلاڤ لێ بن بهرێ مه دايێ؛ چونكى مرۆڤى ڕێیهكا دلخۆشییێ نينه ژبلى كو ڕاست بهرێ خۆ بدهته ڤێ ڕێكێ ٦ ڕێكا وان يێن ته قهنجى د گهل كرى ژ پێغهمبهر و ڕاستگۆ و شههيد و چاكان؛ چونكى خودانێن هيدايهتێ ههر ئـهون و تو مه نـهكـه ژ وان يێن غهزهب لێ هاتییه كرن، ئهوێن ڕاستى زانى و كار پێ نهكرى، كو جوهينه، و ههچییێ وهكى وان بیت و يێن بهرزهبوويى، ئهو ئهون يێن ڕێ نهنیاسى، ڤێجا ڕێ ل بهر خۆ بهرزهكرى و ئهو فهلهنه و ههچییێ دويكهڤتنا ڕێكا وان كرى. يا باشه بۆ خواندهڤانى كو پشتى خواندنا فاتیحێ ئهو بێژیت: (آمين)، ڕامانا وێ ئهڤهيه: ئهى خودا تۆ د بهرسڤا مه وهره، ئهڤ پهيڤه ب گۆتنا ههمى زانايان نه ئايهتهكه ژ سووڕهتا فاتیحێ، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهو ههمى ل سهر وێ ئێكێ كۆم بووينه كو وێ د قورئانێدا نهنڤيسن ٧)). [الفاتحة: 1-7].
پاشی دێ بێژیت: (ئامین). ڕامانا پهیڤا ئامین ژی ئانكو: یا ڕهب تو قهبویل كهی.
8- پاشی هندی بۆ وی ب ساناهی بیت دێ قورئانێ خوینیت، و د نڤێژا سپێدێدا دێ خواندنا قورئانێ درێژ كهت و دێ گهلهكێ ژێ خوینیت.
9- پاشی دێ چیته ڕوكوعێ، ئانكو: دێ پشتا خۆ خواركهت وهك مهزن ڕاگرتنهك بۆ خودێ، و ل دهمێ دێ چیته ڕوكوعێ دێ تهكبیرهكێ لێدهت و بێژیت (الله أكبر) و دێ ههردوو دهستێن خۆ ههتا ڕاستا ملێن خۆ بلند كهت. و سوننهت ئهڤهیه ئهو د ڕوكوعێدا پشتا خۆ ڕاست بكهت و سهرێ خۆ بينيته ڕاستا پشتا خۆ، و دێ ههردوو دهستێن خۆ دانیته سهر ههردوو چۆكێن خۆ و دێ تبلێن دهستێ خۆ ژێكڤهكهت.
10- پاشی د ڕوكوعێدا، سێ جاران دێ بێژیت: ((سبحان ربي العظيم))، و ئهگهر ئهڤه ژی ل سهر زێدهكر: ((سبحانك اللهم وبحمدك، اللهم اغفر لي)) دێ هێشتا باشتر بیت.
11- پاشی دێ سهرێ خۆ ژ ڕوكوعێ بلند كهت و دێ بێژیت: ((سمع الله لمن حمده))، د ڤی دهمی ژیدا دێ ههردوو دهستێن خۆ ههتا ڕاستا ملێن خۆ بلند كهت. ئهو كهسێ ل پشت پێشنڤێژی نڤێژێ دكهت نابێژیت: ((سمع الله لمن حمده))، بهلكی ل جهێ وێ دێ بێژیت: ((ربنا ولك الحمد)).
12- پاشی پشتی ژ ڕوكوعێ ڕادبیتەڤە و زكرێ بهری نوكه مه گۆتی دخوینیت؛ دێ بێژیت: ((ربنا ولك الحمد، ملء السماوات والأرض، وملء ما شئت من شيء بعد)).
13- پاشی دێ چیته سوجدێ و دێ سوجدا ئێكێ بهت، و دهمێ دچیته سوجدێ دێ بێژیت: ((الله أكبر))، و د سوجێدا دێ حهفت ئهندامێن لهشێ خۆ دانیته سهر ئهردی: ئهنیا خۆ و دفنا خۆ، ئهو ههردوو ب ئێكێ دهێنه هژمارتن. ههردوو پانكێن دهستان، ههردوو چۆكان، سهرێ تبلێن پێیان، و دێ ههردوو زهندكێن خۆ ژ تهنشتێن خۆ فڕكهت و دویر ئێخیت، و زهندكێن دهستێن خۆ ب ئهردیڤه نانوسینیت، و دێ بهرێ سهرێن تبلێن دهستێن خۆ دهته قیبلێ.
14- ههر جارا دچیته سوجدێ؛ دێ سێ جاران بێژیت: ((سبحان ربي الأعلى))، و ئهگهر ئهڤه ژی ل سهر زێدهكر: ((سبحانك اللهم ربنا وبحمدك، اللهم اغفر لي)) دێ باش بیت.
15- پاشی دێ سهرێ خۆ ژ سوجدێ ڕاكهت و دێ بێژیت: ((الله أكبر)).
16- پاشی دێ د ڕوینشتنا د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا ل سەر پێیێ خۆ یێ چەپێ ڕوینیته خوار، و دێ پێیێ خۆ یێ ڕاستێ چوكلینیت و دێ دهستێن خۆ دانیته سهر ڕان و چوكێن خۆ.
17- د ڕوینشتنا د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیاندا دێ بێژیت: ((رب اغفر لي، وارحمني، واهدني، وارزقني، واجبرني، وعافني)).
18- پاشی دێ د سوجدهیا دووێ ژیدا وهكی یا ئێكێ بێژیت و كهت، و ل دهمێ دچیته سوجدێ دێ بێژیت: ((الله أكبر)).
19- پاشی دێ ژ سوجدهیا دووێ ڕابیتهڤه و دێ بێژیت: ((الله أكبر)) و دێ ڕوكاعهتا دووێ ژی وهكی یا ئێكێ كهت و بێژیت، بهلێ پا دهمێ ئهو دهست ب ڕوكاعهتا دووێ دكهت؛ ئهو دوعایا دهستپێكرنا نڤێژێ ناخوینیت.
20- پشتی ژ ڕوكاعهتا دووێ ب دویماهیك دهێت؛ دێ ڕوینیته خوارێ و دێ بێژیت: ((الله أكبر))، و كا چاوا د ناڤبهرا ههردوو سوجدهیان دا د ڕوینیته خوارێ؛ ل ڤێرێ ژی دێ وهسا ڕوینیته خوارێ.
21- دهمێ د ڕوینیته خوارێ دێ تهحیاتێ خوینیت و دێ بێژیت: ((التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله، اللهم صل على محمد وعلى آل محمد، كما صليت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، إنك حميد مجيد، وبارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، إنك حميد مجيد. أعوذ بالله من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحيا والممات، ومن فتنة المسيح الدجال)). پاشی دێ دوعا ژ خودایێ خۆ كهت ب وی تشتێ وی دڤێت ژ خێر و باشییا دونیا و ئاخرهتێ.
22- پاشی دێ سڵاڤا ملا ڤهدهت و دێ سهرێ خۆ بۆ لایێ ڕاستێ زڤڕینیت و بێژیت: ((السلام عليكم ورحمة الله))، پاشی دێ بۆ لایێ چهپێ ژی زڤڕینیت و دێ ههمان گۆتن بێژیت.
23- ئهگهر نڤێژ سێ ڕوكاعهت یان چوار ڕوكاعهت بن، د تهحیاتا ئێكێدا دێ ل دهڤ شههدهدانێ ڕاوهستیت كو ئهو ژی ئهڤهیه: ((أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله)).
24- پاشی دێ ڕابیتهڤه و دێ بێژیت: ((الله أكبر))، د ڤی دهمیدا دێ ههردوو دهستێن خۆ ههتا ڕاستا ملێن خۆ بلند كهت.
25- پاشی دێ ڕوكاعهتێن مایین ژی ل سهر شێوازێ ڕوكاعهتا دووێ كهت، بهلێ پا د وان ڕوكاعهتاندا ب تنێ دێ سوڕهت فاتیحه خوینیت و پشتی وێ چ سوڕهتێن دی ناخوینیت.
26- پاشی د تهحیاتا دووێدا دێ ل سهر شێوازێ (تهوهروك)ـێ ڕوینیته خوارێ، ئهو ژی ب ڤی ڕهنگییه: دێ پێیێ خۆ یێ ڕاستێ چوكلینیت و دێ پێیێ خۆ یێ چهپێ ل بن (ساقێ) پێیێ خۆ یێ ڕاستێ ڕا بهت، و دێ كماخا خۆ دانیته سهر ئهردی و پێڤه نوسینیت، و دێ دهستێن خۆ دانیته سهر ڕانێن خۆ ل سهر شێوازێ تهحیاتا ئێكێ.
27- پاشی د ڤێ ڕوینشتنێدا دێ تهحیاتێ ههمییێ خوینیت.
28- پاشی دێ سڵاڤا ملا ڤهدهت و دێ سهرێ خۆ بۆ لایێ ڕاستێ زڤڕینیت و بێژیت: ((السلام عليكم ورحمة الله))، پاشی دێ بۆ لایێ چهپێ ژی زڤڕینیت و دێ ههمان گۆتن بێژیت.
پ26: پشتی سڵاڤا ملان ژ نڤێژێ ڤهددهی؛ دێ چ زكر بێژی؟ 🎧
ب- دێ سێ جاران بێژی: ((أسـتغفر الله)).
«اللّهُـمَّ أَنْـتَ السَّلامُ، وَمِـنْكَ السَّلام، تَبارَكْتَ يا ذا الجَـلالِ وَالإِكْـرام».
«لا إلهَ إلاّ اللّهُ وحدَهُ لا شريكَ لهُ، لهُ المُـلْكُ ولهُ الحَمْد، وهوَ على كلّ شَيءٍ قَدير، اللّهُـمَّ لا مانِعَ لِما أَعْطَـيْت، وَلا مُعْطِـيَ لِما مَنَـعْت، وَلا يَنْفَـعُ ذا الجَـدِّ مِنْـكَ الجَـد».
«لا إلهَ إلاّ الله، وحدَهُ لا شريكَ لهُ، لهُ الملكُ ولهُ الحَمد، وهوَ على كلّ شيءٍ قدير، لا حَـوْلَ وَلا قـوَّةَ إِلاّ بِاللهِ، لا إلهَ إلاّ الله، وَلا نَعْـبُـدُ إِلاّ إيّـاه، لَهُ النِّعْـمَةُ وَلَهُ الفَضْل وَلَهُ الثَّـناءُ الحَـسَن، لا إلهَ إلاّ الله مخْلِصـينَ لَـهُ الدِّينَ وَلَوْ كَـرِهَ الكـافِرون».
- ((سـبحان الله)) سیھ و سێ جاران.
- ((الحمـد لله)) سیھ و سێ جاران.
- ((الله أكـبر)) سیھ و سێ جاران.
پاشی بۆ جارا سهدێ، دێ بێژیت: «لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد، وهو على كل شيء قدير».
- و پشتی نڤێژا سپێدێ و مهغرهب دێ سێ جاران سوڕهت ئیخلاص (قل هو الله أحد) و ههردوو موعهویزاتان (قل أعوذ برب الفلق، و قل أعوذ برب الناس) خوینیت، و پشتی نڤێژێن دی، دێ جارهكێ خوینیت.
- و دێ ئایهتا كورسییێ ژی جارهكێ خوینیت.
پ28: سوننهتێن ڕهواتب چنه؟ و خێرا وان چهنده؟ 🎧
ب: دوو ڕوكاعهت بهری نڤێژا سپێدێ.
چوار ڕوكاعهت بهری نڤێژا نیڤرۆ.
دوو ڕوكاعهت پشتی نڤێژا نیڤرۆ.
دوو ڕوكاعهت پشتی نڤێژا مهغرهب.
دوو ڕوكاعهت پشتی نڤێژا عهیشا.
خێرا وێ: پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ههر كهسێ د شهڤ و ڕۆژهكێدا دوازده ڕوكاعهتێن سوننهت بكهت، خودێ دێ مالهكێ بۆ وی ل بهحهشتێ ئاڤاكهت)). ئیمام موسلم و ئیمام ئهحمهد و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ29: ب خێرترین ڕۆژ د حهفتییێدا كیژكه؟ 🎧
ب: ب خێرترین ڕۆژ د حهفتییێدا ڕۆژا ئهینییێیه، پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ((ب خێرترین ڕۆژێن ههوه؛ ڕۆژا ئهینییێیه، د وێ ڕۆژێدا ئادهم یێ هاتییه ئافراندن و ههر د وێ ڕۆژێدا ڕوحا وی یا هاتییه كێشان، و پفكرنا بۆقێ ژی د وێ ڕۆژێدایه و كهڤتن و كهفتن و مرنا ههمى خهلكى ژی ههر د وێ ڕۆژێدایه، ڤێجا د وێ ڕۆژێدا گهلهك صهلهواتان بدهنه سهر من، چونكی صهلهواتێن ههوه دگههنه من)). ڤهگوهێزهرێ فهرموودهیێ دبێژیت: ئینا صهحابییان گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ؛ چاوا دێ صهلهواتێن مه گههنه ته و ئاخێ لهشێ ته یێ خواری و نهمایه؟ گۆت: ((خودایێ مهزن لهشێن پێغهمبهران ل سهر ئهردی حهرام كرییه)). ئهبو داوود و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ30: حوكمێ نڤێژا ئهینییێ چیه؟ 🎧
ب: نڤێژا ئهینییێ فهڕزه ل سهر ههر موسلمانهكێ نێر و بالق و ئاقل و ل مالا خۆ بیت و نەچووبیتە وەغەرێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهفتنا پێغهمبهرێ وى كرى، ئهگهر بانگهلدێرى ل ڕۆژا ئهينییێ بۆ نڤێژێ بانگدا، هوين بۆ گوهدانا خوتبێ و كرنا نڤێژێ لهزێ بكهن، كڕين و فرۆتنێ و ههر تشتهكێ ههوه موژيل بكهت بهێلن، ئهڤ كاره يێ فهرمان پێ ل ههوه هاتییه كرن بۆ ههوه چێتره؛ ژ بهر وێ خێر و گونههـ ژێبرنا دێ گههته ههوه، ئهگهر هوين مفايێ خۆ بزانن وێ چهندێ بكهن. ئهڤ ئايهته دهليله كو واجبه مرۆڤ بچیته نڤێژا ئهينییێ و گوهدارییا خوتبێ بكهت)). [الجمعة: ٩].
پ32: ئهرێ دروسته مرۆڤ نهچیته نڤێژا ئهینییێ؟ 🎧
ب: چێنابیت مرۆڤ بێی ئهگهر و عوزرهكا شهرعی ژ نڤێژا ئهینییێ ڤهمینیت و نهچیتێ، ب تنێ بۆ وی دروسته نهچیت یێ شهریعهتی هێجهتهك بۆ دانای و بۆ دروستكری، و گۆتنهك ژ پێغهمبهری هاتییه ڤهگوهاستن كو دبێژیت: ((ههر كهسهكێ سێ ئهینییان ژبهر بێخیرهتی و سست و خاڤیيێ بهێلیت، خودێ دێ مۆهرهكێ ل سهر دلێ وی دهت)). ئهبو داوود و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
پ33: سوننهتێن ڕۆژا ئهینییێ بهژمێره. 🎧
ب: ١- سهرشویشتن. ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری: ئانكو: ((سهرشويشتنا ڕۆژا ئهینییێ واجبه ل سهر ههر موسلمانهكێ بالغ بیت)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
٢. ل خۆ كرنا بێهنخۆشییێ (گۆلاڤێ). ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ئانكو: ((ئهركه ل سهر ههمی موسلمانان ئهو ل ڕۆژا ئهینییێ سهرێ خۆ بشوون و بلا ئێك ژ وان ژ بێهنخۆشییێن مالا خۆ ل خۆ بكهت)). ئیمام ئهحمهد و تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
٣. ل بهرخۆكرنا جوانترین و تازهترین جلك. ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ئانكو: ((چ گونهھ ل سهر ئێك ژ ههوه نینه ئهگهر دهستێ وی یێ بهرفرهھ بیت ئهو دوو جلكێن تایبهت بۆ ڕۆژا ئهینییێ تهڕخان بكهت، ژ بلی ههردوو جلكێن ئهو بۆ كارێ خۆ دكهته بهر خۆ)). ئبن ماجه ڤهدگوهێزيت و مالك د (موطأ)ـێدا ڤهدگوهێزيت.
٤. زوی چوونا مزگهفتێ.
٥. چوونا مزگهفتێ ب پێیان. ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ئانكو: ((ههر كهسێ ب ڕهنگهكێ تهمام سهرێ خۆ ل ڕۆژا ئهینییێ بشووت و ل دهمهكێ زوی بهێته مزگهفتێ و خۆ نێزیكی گوتارخوینی بكهت و گوهدارییا وی بكهت و خۆ بێدهنگ بكهت، هنگی بۆ ههر پێنگاڤهكا ئهو دهاڤێژیت دێ خێرا سالهكێ د گهل گرتنا ڕۆژییێن وێ و ڕابوونا شهڤنڤێژێن وێ هێته نڤیسین)). تیرمذی و نهسائی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
٦. گهلهك صهلهواتدان ل سهر پێغهمبهری . پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ل ڕۆژا ئهینییێ گهلهك صهلهواتان بدهنه سهر من، چونكی مهلائیكهت ل ڕۆژا ئهينى ئاماده دبن و دبنه شاهد ل سهر وان صهلهواتدانان، و ههر گاڤا ئێك ژ ههوه صهلهواتان بدهته سهر من؛ ئهو صهلهوات دێ بۆ من هێنه نیشاندان ههتا ئهو ژ گۆتنا وان ب دویماهیك دهێت)). ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
۷. خواندنا سوڕهتا (الكهف). ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ : ئانكو: ((ههر كهسێ ل ڕۆژا ئهینییێ سووڕهت كههف بخوینیت؛ دێ د ناڤبهرا ههردوو ئهینییاندا بۆ وی بیته ڕوناهی)). حاكم و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
۸. لێگهڕیان ل وێ دهمژمێرا دوعا تێدا قهبویل دبن. ژ بهر وێ فهرموودهیا ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) ژ پێغهمبهرێ خودێ ڤهگوهاستی كو وی بهحسێ ڕۆژا ئهینییێ كر و گۆت: ئانكو: ((دهمژمێرهك یا د وێ ڕۆژێدا ههی؛ ههر موسلمانهكێ د وێ دهمژمێرێدا یێ ڕابههی بیت و نڤێژێ بكهت و داخوازا تشتهكی بۆ خۆ تێدا ژ خودێ بكهت، خودێ دێ وی تشتی دهته وی)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
پ38: ڕۆژییێ پێناسه بكه؟ 🎧
ب: ڕۆژی: ئهڤهیه مرۆڤ ژبهر خودێ خۆ ژ ههمی وان تشتێن ڕۆژى پێ دكهڤيت دویر بێخیت ههر ژ دهمێ سپێدێ و ههلاتنا سپێدێ ههتا ڕۆژ ئاڤا دبیت، د گهل ههبوونا ئنیهتێ، و ڕۆژی دوو جۆرن:
1. ڕۆژیگرتنهكا واجب و پێدڤی: وهكی ڕۆژییێن ههیڤا ڕهمهزانێ كو ئهڤه ژی ستوینهكه ژ ستوینێن ئیسلامێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گهلى ئهوێن باوهرى ب خودێ و پێغهمبهرێ وى ئيناى و كار ب شهريعهتێ وى كرى، خودێ ڕۆژى ل سهر ههوه نڤيسییه كانێ چاوا ل سهر مللهتێن بهرى ههوه نڤيسى بوو؛ دا بهلكى هوين تهقوا خودايێ خۆ بكهن، و - ب گوهدارى و پهرستنا وى ب تنێ - پهرژانهكى بكهنه د ناڤبهرا خۆ و گونههاندا)). [البقرة: 183].
2. ڕۆژیگرتنهكا نه واجب و پێدڤی: وهكی ڕۆژیگرتنا ڕۆژا دووشهمبی و پێنج شهمبییێ د ههمی حهفتییاندا، و ڕۆژیگرتنا سێ ڕۆژان ژ ههمی ههیڤان، و باشترین ڕۆژێن ههیڤێ ژی كو مرۆڤ تێدا ڤان سێ ڕۆژييا بگريت ، ڕۆژیگرتنا ڕۆژێن سپینه كو ئهو ژی ڕۆژێن (13، 14، 15)ـنه ژ ههمى ههیڤێن ئهسمانی.
پ42: سوننهتێن ڕۆژییێ چنه؟ 🎧
ب: ١. لهزكرن د فتارێدا.
٢. خوارنا پاشیڤێ و گیرۆكرنا وێ.
٣. زێدهكرن د كارێن باشدا و گهلهك عیبادهتكرن.
٤. ئهگهر كهسهكی خهبهر گۆتنه ڕۆژیگری، سوننهته ئهو ببێژیت: ئهز یێ ب ڕۆژیمه.
٥. دوعاكرن ل دهمێ فتارێ.
٦. فتارەكرن ب هندهك ڕوتهبان یان قهسپان، و ئهگهر ب دهست وی نهكهڤتن، هنگی ب ئاڤێ.
پ43: حهج چییه؟ 🎧
ب- حهج: ئهڤهیه مرۆڤ عیبادهتێ خودێ بكهت، ئهڤه ژی ب چوونا بۆ مالا خودێ بۆ كرنا هندهك كارێن دیاركری و د هندهك دهمێن دیاركریدا.
خودێ كهرهم دكهت: ئانكو: ((و خودێ ل سهر مرۆڤێ شيان ههبن ل ههچى جهێ ئهو لێ بیت قهستكرنا ڤێ مالێ فهركرییه بۆ كرنا حهجێ و ههچییێ باوهرییێ ب فهربوونا حهجێ نهئينيت ئهو كافره، خودێ يێ دهولهمهنده و چ مننهت ب وى و حهجا وى و كارێ وى نينه)). [آل عمران: 97].
پ45: خێرا حهجێ چهنده؟ 🎧
ب- ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژ وی ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: من گوھ ل پێغهمبهرێ خودێ بوو دگۆت: ((ههر كهسێ ژبهر خودێ بچیته حهجێ و چ گۆتن و كریارێن كرێت تێدا نهبێژیت و ئهنجام نهدهت و چ گونهھ و بێ فهرمانییان ژی نهكهت، وی دهمی دێ زڤڕیت وهكی وێ ڕۆژا ژ دایكا خۆ بووی)) بۆخاری و هندهكێن دی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- ((وهكی وێ ڕۆژا ژ دایكا خۆ بووی)): ئانكو دێ بێ گونهھ زڤڕیت.
پ48: ئهرێ جیهادا د ڕێكا خودێدا چیه؟ 🎧
ب- ئهڤهیه مرۆڤ خۆ ب وهستینیت بۆ بهلاڤكرنا ئیسلامێ و بهڕهڤانیكرنا ژ ئیسلامێ و موسلمانان، یان كرنا شهڕی د گهل دوژمنێن ئیسلامێ و خهلكێ وێ.
خودێ دبێژیت: ((هوين - گهلى خودان باوهران - گهنج و پير ل خۆشى و نهخۆشییێ بۆ جيهادا د ڕێكا خودێدا دهركهڤن، هوين مالێ خۆ د ڕێكا خودێدا ب مهزێخن، ب دهستێن خۆ شهڕى بۆ بلندكرنا پهيڤا خودێ بكهن، ئهو دهركهڤتن و مهزاختن ژ خۆگرانكرنێ و پاشڤهلێدان و دهستگرتنێ چێتره، ئهگهر هوين قهدر و بهايێ جيهادێ ل دهڤ خودێ بزانن پا دێ وێ بكهن)). [التوبة: 41].
*******
پ16: خێرا نڤێژێ چهنده؟ 🎧
ب: ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهرێ هوین چ دبێژن ئهگهر ڕویبارهك د بهر دهرگههێ مالا ئێك ژ ههوهڕا ببوریت و ههمی ڕۆژان ئهو پێنج جاران خۆ پێ بشووت، ئهرێ هوین دبێژن پیساتییهك ب ویڤه بمینیت؟)) گۆتن: نهخێر چ پیساتی ب ویڤه نامینن. گۆت: ((ئاها مهتهلا ههر پێنج نڤێژان ژی یا ب ڤی ڕهنگییه، خودێ گونههان پێ ژێدبهت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- الدرن: پیساتییه.