پاسخ: طهارت یعنی: از بین بردن حَدَث و برداشتن نجاست. یعنی: از میان بردن هر آن‌چه مانع از نماز می‌شود.
پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «طهارت، کلید نماز است». به روایت ابوداوود.
طهارت از نجاست: یعنی آن‌که مسلمان هر نجاستی را که بر بدن یا لباس یا در مکان نمازش هست، از میان بردارد.
طهارت از حَدَث: که یا با وضو گرفتن و غسل کردن با آب پاک صورت می‌گیرد یا برای کسی که آب در دسترس ندارد یا نمی‌تواند از آب استفاده کند، با تیمّم.

پاسخ: آن چیز با آب شسته می‌شود تا آن‌که پاک شود. - اما چیزی را که سگ لیسیده، باید هفت بار شسته شود که بار نخست آن با خاک است.
زیرا از ابوهریره روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «پاکی ظرف یکی از شما اگر سگ از آن آب خورد آن است که هفت بار آن را بشوید، نخستین [بار] آن با خاک باشد». به روایت مسلم.

پاسخ: پیامبر علیه الصلاة والسلام می‌فرماید: «هرگاه بندهٔ مسلمان - یا مؤمن - وضو بگیرد و صورتش را بشوید، همهٔ گناهانی که با چشمانش به آن نگریسته، همراه با آب خارج می‌شود - یا با آخرین قطرهٔ آب - و چون دستانش را بشوید همهٔ گناهانی که با دستانش انجام داده همراه با آب از آن خارج می‌شود - یا با آخرین قطرهٔ آب - و چون پاهایش را بشوید، همهٔ گناهانی که به سوی آن گام برداشته همراه با آب خارج می‌شود - یا با آخرین قطرهٔ آب - تا آن‌که پاک از گناهان بیرون می‌آید». به روایت مسلم.

پاسخ: با سه بار شستن کف دست‌ها. و سه بار آب در دهان و بینی زدن و بیرون ریختن آن.
مضمضه یعنی: قرار دادن آب در دهان و گرداندن آن در دهان و بیرون ریختن آن.
استنشاق یعنی: داخل نمودن آب در بینی همراه با بازدم، با دست راست.
استنثار یعنی: خارج کردن آب از بینی پس از استنشاق با دست چپ.
سپس صورت خود را سه بار می‌شوید.
سپس دستانش را سه بار تا آرنج می‌شوید.
سپس سرت را مسح می‌کنی، یعنی دستانت را تا پشت سر مسح کرده و [دوباره] برمی‌گردانی و گوش‌هایت را مسح می‌کنی.
سپس پاهایت را سه بار تا کعبین (دو استخوان برجسته دو طرف پا) می‌شویی.
این کامل‌ترین روش است و این روش در احادیثی در صحيح بخاری و صحيح مسلم از پیامبر ﷺ ثابت است و عثمان و عبدالله بن زید و دیگران از ایشان روایت کرده‌اند.
و همچنین از ایشان نزد بخاری و دیگران ثابت است که: «ایشان یک بار یک بار وضو گرفتند، و دو بار دو بار وضو گرفتند». یعنی: هر عضو از اعضای وضو را یک بار یا دو بار شستند.

پاسخ: فرایض وضو آن اعمالی است که اگر مسلمان یکی از آن‌ها را ترک کند وضویش درست نیست.
۱- شستن صورت که مضمضمه و استنشاق نیز بخشی از آن است.
۲- شستن دو دست تا آرنج.
۳- مسح سر که مسح گوش‌های نیز جزء آن است.
۴- شستن پاها تا قوزک.
۵- رعایت ترتیب در شستن اعضا، به این صورت که اول چهره، و سپس دستان را بشوید، سپس سر را مسح کند و سپس پاها را بشوید.
الله تعالی می‌فرماید: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون به [قصد] نماز برخاستید، صورت و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و سرتان را مسح کنید و پاهایتان را تا دو برآمدگی [بشویید]). [مائده: ۶].
۶- موالات: یعنی آن‌که وضو در یک وقت و به شکل پی در پی انجام شود بدون آن‌که میان شستن اعضا آن‌قدر فاصله افتد که عضو قبلی خشک شود. - مانند آن‌که نصف وضویش را انجام دهد و نصف دیگر را وقتی دیگر، که در این صورت وضویش درست نیست.
به دلیل این حدیث که: «پیامبر صلی الله علیه و سلم مردی را دید که نماز می‌گزارد و در پشت پایش به اندازهٔ یک درهم خشک است و آب به آن نرسیده است، پس او را امر کرد که وضو و نمازش را دوباره انجام دهد». به روایت ابوداوود.

پاسخ: سنت‌های وضو آن اعمالی است که اگر شخص وضوگیرنده در هنگام وضو آنها را انجام دهد، پاداش و اجر بیشتری می‌برد و اگر انجامش ندهد گناهکار نیست و وضویش درست است.
۱- گفتن بسم الله، به دلیل این حدیث: بنابر این حدیث: «کسی که الله را بر آن [یعنی هنگام آغاز وضو]
یاد نکند وضو ندارد». به روایت ابوداوود.
۲- مسواک. به دلیل این حدیث: «اگر بر امت دشوار نمی‌شد آنان را امر می‌کردم که با هر وضو مسواک بزنند». به روایت احمد.
۳- شستن دستان تا مچ.
۴- خلال کردن انگشتان. به دلیل این حدیث: « وضو را کامل نموده و بین انگشت‌ها را خلال کن و در استنشاق مبالغه کن مگر این‌که روزه باشی». به روایت أهل سنن [أبوداود، ترمذی، نسائی وابن ماجه].
۵- شستن دوباره و سه بارهٔ اعضای وضو.
۶- آغاز کردن از سمت راست. به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که فرمود: «پیامبر صلی الله علیه وسلم شروع کردن از سمت راست را در کفش پوشیدن و شانه زدن و وضو و همهٔ امورشان دوست داشتند». به روایت بخاری و مسلم.
۷- ذکر بعد از وضو: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ». به روایت مسلم.
۸- دو رکعت نماز پس از آن. به دلیل این حدیث: «کسی که مانند این وضوی من وضو گیرد و سپس دو رکعت بگزارد و در آنها با خود سخن نگوید (يعنی در افکار دنیوی فرو نرفته و با خضوع و خشوع باشد)، گناهان گذشته‌اش بخشیده خواهند شد». به روایت بخاری و مسلم.

پاسخ: هر آن‌چه از دو راه پیش و پس خارج شود، از ادرار و مدفوع یا باد.
خواب، دیوانگی، بیهوش شدن، به دلیل این حدیث: به دلیل این حدیث: «بی‌گمان چشم دربند مقعد انسان است، پس اگر خوابید وضو بگیرد». به روایت ابوداوود و ابن ماجه.
خوردن گوشت شتر. مردی از پیامبر صلی الله علیه وسلم پرسید: آیا از [خوردن] گوشت شتر وضو بگیرم؟ فرمود: «بله». به روایت مسلم.
- لمس پس و پیش (شرمگاه و مقعد) با دست بدون مانع. به دلیل این حدیث: «کسی که آلت تناسلی اش را لمس کرد باید وضو بگیرد». به روایت ابوداود و ترمذی و دیگران.

پاسخ: تیمم یعنی استفاده از خاک و دیگر اجزای زمین به هنگام نبود آب یا عدم توانایی استفاده از آب.
الله تعالی می‌فرماید: (…و [برای وضو یا غسل] آب نیافته‌اید، پس [باید] با خاکی پاک تیمم کنید؛ [به این روش که] چهره و دست‌هایتان را [با خاک] مسح نمایید. بی‌گمان، الله بخشایندۀ آمرزگار ‌است). [سورهٔ نساء: ۴۳].

پاسخ: با یک‌بار ضربه زدن کف دست‌ها به خاک، و یک بار مسح کردن صورت و پشت دستان.
به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم خطاب به عمار بن یاسر رضی الله عنه که فرمودند: «برایت کافی بود که چنین کنی»، آنگاه پیامبر صلی الله علیه وسلم با کف دستانشان به زمین زد و آنچه بر دستانش بود را فوت کرد و سپس با آن صورت و کف دستانش را مسح کرد. به روایت بخاری و مسلم.

پاسخ: هر آن‌چه وضو را باطل می‌کند تیمم را باطل می‌کند.
همچنین یافتن آب.

پاسخ: خُف (موزه): پاپوشی است از چرم که به پا می‌کنند.
جوراب: هر پاپوشی از غیر چرم.
و مشروع است که به جای شستن پاها بر آنها مسح شود.
- به دلیل حدیث مغیرة بن شعبه رضی الله عنه که رسول الله صلی الله علیه وسلم وضو گرفتند و بر جوراب‌هایشان مسح کردند. به روایت ابوداود و ترمذی و دیگران.
و در صحیح بخاری و مسلم آمده که: پس وضو گرفتند و بر خُفین (موزه ها) مسح کردند.

پاسخ: حکمت از آن آسان‌گیری و تسهیل برای بندگان، به‌ویژه در زمان سرما و زمستان و هنگام سفر، زیرا بیرون آوردن آنچه در پاهاست دشوار است. الله تعالی می‌فرمايد: (الله برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما خواهان دشواری نیست). [سورهٔ بقره: ۱۸۵].

پاسخ: ۱- اینکه موزه (پاپوش) را در حالت با وضو بودن بپوشد.
در سفری همراه با پیامبر صلی الله علیه وسلم بودم، پس قصد بیرون آوردن پاپوش ایشان را کردم. ایشان فرمودند: «رهایشان کن، زیرا در حال وضو آن‌ها را پوشیده‌ام» و سپس بر آن‌ها مسح کرد. «دعهما فإني أدخلتهما طاهرتين» یعنی: «رهایشان کن زیرا با وضو آن دو را پوشیده‌ام». سپس بر آنها مسح کرد. متفق علیه.
۲- این‌که خف [و جوراب] طاهر و پاک باشد، زیرا مسح بر نجس جایز نیست.
۳- این‌که خُف و پاپوش، محلی را که شستنش در وضو فرض است، بپوشاند.
۴- این‌که این مسح در مدت معین باشد؛ برای غیر مسافر: یک شبانه‌روز و برای مسافر: سه شبانه‌روز.
به دلیل حدیث علی رضی الله عنه که: رسول الله صلی الله علیه وسلم برای مسافر سه شبانه‌روز و برای مقیم، یک شبانه‌روز [وقت برای مسح] قرار دادند. به روایت مسلم.

پاسخ: روش مسح به این صورت است که انگشتان دستش را در حالی که با آب خیس شده بر روی انگشتان پایش قرار دهد سپس آن را به سمت ساق پایش بکشد. پای راست را با دست راست و پای چپ را با دست چپ مسح کند و انگشتانش را هنگام مسح از هم باز نماید و مسح را تکرار نکند. (یک بار مسح کافی است).

پاسخ: ۱- پایان یافتن مدت مسح؛ بنابراین مسح بر خُفین پس از پایان مدتی که شرع معین کرده - یعنی یک شبانه روز برای مقیم و سه شبانه روز برای مسافر - جایز نیست.
۲- بیرون آوردن خفین. یعنی اگر شخصی هر دو خف یا یکی از آن‌ها را پس از مسح بر آن‌ها بیرون بیاورد، مسح باطل می‌شود.

پاسخ: نماز یعنی: به جا آوردن عبادت الله با سخنان و اعمال خاصی که با تکبیر آغاز و با سلام گفتن پایان می‌یابد.

پاسخ: نماز بر هر مسلمانی فرض است.
الله تعالی می‌فرماید: (چرا که بی‌تردید نماز [فریضه‌ای است که] در اوقات معینی بر مؤمنان فرض شده است). [سورهٔ نساء: ۱۰۳].

پاسخ: ترک نماز کفر است. پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «پیمانی که میان ما و آن‌هاست نماز است؛ پس هر که ترکش کند کافر شده است». به روایت احمد و ترمذی و دیگران.

پاسخ: پنج نماز در شبانه‌روز.
- نماز صبح: دو رکعت.
- نماز ظهر: چهار رکعت.
- نماز عصر: چهار رکعت.
- نماز مغرب: سه رکعت.
- و نماز عشاء: چهار رکعت است.

پاسخ: ۱- مسلمان بودن؛ نماز کافر پذیرفته نمی‌شود زیرا همهٔ اعمال (نیک) به واسطهٔ [کفر و] شرک نابود می‌شود.
الله تعالی می‌فرمايد: (اگر شرک ورزی بی‌شک [همهٔ] کارهایت نابود می‌شود). [سورهٔ زمر: ۶۵].
۲- عاقل بودن؛ بنابراین نماز دیوانه پذیرفته نیست.
۳- تمییز؛ بنابراین نماز کودکی که اهل تمییز نیست پذیرفته نیست.
به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید: «قلم (تکلیف) از سه کس برداشته شده است: از خوابیده تا بیدار شود، از کودک تا آن‌که بزرگ شود و از دیوانه تا آن‌که به عقل آید یا به هوش آید». به روایت اهل سنن.
۴- نیت.
در حدیث آمده است که: «همانا کارها به نیت‌ها وابسته است و هر کس همان را دارد که نیت کرده است». به روایت بخاری.
۵- وارد شدن وقت نماز حق تعالی می‌فرماید: (بی‌تردید، نماز [فریضه‌ای است که] در اوقات معیّنی بر مؤمنان واجب شده ‌است). [سورهٔ نساء: ۱۰۳].
۶- طهارت برای رفع حَدَث، به دلیل این حدیث: بنابر این حدیث: «الله نماز یکی از شما را که بی‌وضو شده نمی‌پذیرد تا آن‌که وضو بگیرد». متفق علیه.
۷- پاکی از نجاست. به دلیل این سخن حق تعالی که: (و لباست را پاکیزه بدار). [سورهٔ مدثر: ۴].
۸- پوشاندن عورت الله تعالی می‌فرماید: (ای فرزندان آدم، هنگام رفتن به مسجد [و در هر نمازی] زینت خود را برگیرید [و عورت‌هایتان را بپوشانید و لباس شایسته بپوشید]). [سورهٔ اعراف: ۳۱].
۹- رو کردن به قبله. حق تعالی می‌فرماید: (پس روی خود را به سوی مسجدالحرام کن و هر جا که بودید روی خود را به سوی آن کنید). [بقره: ۱۴۴].

پاسخ: نماز چهارده رکن دارد که از این قرار است:
یکی از آنها: ایستادن در نماز فرض برای شخص تواناست به دلیل حدیث عمران بن حصین رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم که فرمودند: «ایستاده نماز بگزار و اگر نتوانستی نشسته و اگر نتوانستی بر پهلو خوابیده». به روایت بخاری.
- تکبیرة الاحرام، یعنی گفتن «الله اکبر». به دلیل سخن پیامبر علیه الصلاة والسلام که می‌فرماید: «هرگاه برای نماز برخاستی، تکبیر بگو». متفق علیه.
- خواندن سورهٔ فاتحه. به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید: «کسی که فاتحه الکتاب را نخواند نماز ندارد». متفق علیه.
رکوع، که در این هنگام کمرش را صاف کرده و سر خود را در موازات کمرش قرار می‌دهد.
برخاستن از رکوع.
- ایستادن و راست کردن قامت. به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید: «سپس به رکوع برو تا آن‌که آرام یابی، سپس برخیز تا آنکه ایستاده آرام یابی». متفق علیه.
سجده، و قرار دادن کامل پیشانی و بینی و کف دستان و زانوها و گوشه‌های انگشتان پا بر زمین در هنگام سجده.
برخاستن از سجده.
- نشستن بین دو سجده. به دلیل سخن او علیه الصلاة والسلام که می‌فرماید: «سپس به سجده برو تا آنکه در حال سجده آرام یابی، سپس سر از سجده بلند کن [و بنشین] تا آنکه در حال نشستن آرام یابی». متفق علیه.
سنت آن است که به صورت افتراش بر پای چپش بنشیند و پای راست را قائم نگه داشته، انگشتانش را رو به قبله کند. به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که: «پای چپش را فرش می‌کرد [و بر آن می‌نشست] و پای راستش را نصب می‌کرد». به روایت مسلم.
طُمأنینه، یعنی آرام یافتن در هر رکن عملی.
تشهد پایانی. به دلیل حدیث ابن مسعود رضی الله عنه که می‌فرماید: ما در نماز، پیش از فرض شدن تشهد می گفتیم... به روایت نسائی و اصل آن در صحیحین است.
نشستن برای تشهد پایانی.
- گفتن دو سلام در پایان نماز، یعنی آنکه دو بار بگوید: «السلام علیکم ورحمة الله». بنابر این حدیث: «ایشان به سمت راست و چپشان [چنین] سلام می‌گفتند: السلام علیکم ورحمة الله، السلام علیکم ورحمة الله». به روایت ترمذی و دیگران.
- به ترتیب انجام دادن این ارکان - چنانکه بیان کردیم - بنابراین اگر به عمد، پیش از رکوعش سجده کند، نمازش باطل می‌شود؛ و اگر به سهو باشد و عمدی نباشد، لازم است برگردد و رکوع را انجام دهد و سپس سجده کند.

پاسخ: واجبات نماز هشت مورد بوده و از این قرار می‌باشند:
۱- تکبیرها به جز تکبیره الاحرام.
۲- گفتن «سمع الله لمن حمده» برای امام و کسی که به تنهایی نماز می‌گزارد.
۳- گفتن: «ربنا ولك الحمد».
۴- گفتن «سبحان ربی العظیم»، یک بار در رکوع.
۵- گفتن «سبحان ربی الأعلی» یک بار در سجده.
۶- گفتن «رب اغفر لی» بین دو سجده.
۷- تشهد نخست.
۸- نشستن برای تشهد نخست.

پاسخ: سنت‌های نماز یازده مورد است:
۱- گفتن «سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ». این دعا را دعای استفتاح می‌نامند.
۲- گفتن «أعوذ بالله من الشیطان الرجیم».
۳- گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم».
۴- گفتن «آمین».
۵- خواندن سوره‌ای پس از سورهٔ فاتحه.
۶- قرائت با صدای بلند برای امام.
۷- گفتن «مِلْءَ السَّمواتِ ومِلْءَ الأرضِ ومِلْءَ ما شِئْتَ مِن شيءٍ بعدُ» پس از ربنا ولك الحمد.
۸- گفتن بیشتر از یک بار تسبیح (سبحان ربی العظیم) در رکوع، یعنی تسبیح دوم و سوم و هرچه بیشتر از آن باشد.
۹- گفتن بیشتر از یک بار تسبیح (سبحان ربی الأعلی) در سجده.
۱۰- گفتن بیش از یک بار «رب اغفر لی» در بین دو سجده.
۱۱- درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم و بر آل ایشان علیهم السلام و دعای برکت بر او و آنان و دعای پس از آن در تشهد پایانی.
سنت‌های عملی که آن را هیئت‌های نماز گویند.
۱- رفع یدین (بلند کردن دستان تا روبروی شانه‌ها یا گوش‌ها) همراه با تکبیر احرام.
۲- و رفع یدین به هنگام رکوع.
۳- و رفع یدین هنگام برخاستن از رکوع.
۴- و پایین آوردن دستان پس از آن.
۵- گذاشتن دست راست بر چپ [در هنگام قیام].
۶- نگاه به محل سجده.
۷- جدا بودن پاها از یکدیگر در هنگام قیام.
۸- گرفتن زانوها در هنگام رکوع در حالی که انگشتان دستانش باز است و صاف کردن کمر در این هنگام و هم‌راستا بودن سر با پشت در حال رکوع.
۹- قرار دادن کامل اعضای سجود بر روی زمین و التصاق آن به محل سجده.
۱۰- دور ساختن بازوها از پهلوها و شکم از رانها و رانها از ساق‌ها و جدا بودن زانوها از یکدیگر و راست نگه داشتن پاها و قرار دادن باطن انگشتان پا بر زمین به شکل جدا از هم و قرار دادن دستان در برابر شانه‌ها به شکلی که بر زمین باشند و انگشتان به هم چسبیده باشند.
۱۱- اِفتِراش (نشستن بر روی پای چپ و نصب کردن پای راست) در نشستن بین دو سجده و در تشهد نخست و «تَوَرُّک» (بردن پای چپ زیر پای راست و نصب نمودن پای راست و نشستن بر نشیمنگاه) در تشهد دوم.
۱۲- گذاشتن دستان بر ران‌ها به شکلی که دستان باز باشند و انگشتان به هم چسبیده باشند در بین دو سجده، و همینطور در تشهد، جز آنکه انگشت کوچک و انگشت کناری آن از دست راست را می‌بندد و انگشت شست و انگشت وسطی را حلقه می‌کند و هنگام ذکر الله با انگشت سبابه اشاره می‌کند.
۱۳- التفات به سمت راست و چپ در هنگام سلام دادن [در پایان نماز].

پاسخ: (۱) ترک یک رکن یا یک شرط از شروط نماز.
(۲) سخن گفتن به عمد.
(۳) خوردن یا نوشیدن.
(۴) حرکت بسیار پی در پی.
(۵) ترک یکی از واجبات نماز به عمد.

پاسخ: روش نماز:
۱- با همهٔ بدن خود - بدون منحرف شدن از قبله یا رو کردن به اطراف - رو به قبله کند.
۲- سپس با دلش - بدون به زبان آوردن - نمازی را که قصد ادایش را دارد نیت کند.
۳- سپس تکبیر احرام را بگوید: «الله اکبر» و هنگام تکبیر دستانش را تا روبروی شانه‌ها بالا بیاورد.
۴- سپس کف دست راست را بر پشت کف دست چپش بالای سینه قرار دهد.
۵- سپس با گفتن این ذکر (دعای استفتاح) نمازش را آغاز کند: «اللهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ وَالْبَرَدِ» (بار الها من و گناهانم را آن‌چنان از هم دور کن که بين مشرق و مغرب فاصله انداختی، بار الها آن‌چنان مرا از گناهانم پاک گردان که لباس سفيد از ناپاکی‌ها پاک می‌شود، بار الها مرا از گناهانم با آب و يخ و تگرگ بشوی).
یا می‌گوید: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ». (تنزیه و ستایش تو را می‌گویم. نامت خجسته است و کبریا و عظمت تو والاست و معبودی به حق جز تو نیست).
۶- سپس استعاذه کند و بگوید: «أعوذُ باللهِ من الشیطانِ الرَّجیم» (پناه می‌برم به الله از شیطان رانده شده).
۷- سپس بسم الله الرحمن الرحیم گوید و سورهٔ فاتحه را بخواند: ﴿به نام الله رحمت‌گستر مهربان) (ستایش مخصوص الله، پروردگار جهانیان است). (آنکه رحمت‌گستر است و مهربان). (مالک روز جزا است). (تنها تو را عبادت می‌کنیم و تنها از تو یاری می‌جوییم). (ما را به راه راست هدایت فرما). (راه کسانی که به آن‌ها نعمت ارزانی داشتی، نه کسانی که بر آنان خشم گرفتی و نه [راه] گمراهان﴾. [سورهٔ فاتحه: ۱-۷].
سپس «آمین» می‌گوید: یعنی: یا الله دعایم را استجابت کن.
۸- سپس هر مقدار از قرآن را که برایش میسر بود می‌خواند و قرائت را در نماز صبح طولانی می‌سازد.
۹- سپس به رکوع می‌رود، یعنی پشتش را برای بزرگداشت الله و تعظیم او خم می‌کند و هنگام رفتن به رکوع تکبیر می‌گوید و دستانش را تا برابر شانه‌ها بالا می‌آورد و سنت آن است که پشتش را بکشد (صاف کند) و سرش را در موازات پشتش قرار دهد (بالاتر یا پایین‌تر نباشد) و دستانش را در حالی که انگشتانش از هم باز است بر روی زانوها قرار دهد.
۱۰- و در رکوعش سه بار «سبحانَ رَبیَ العَظیم» بگوید و اگر «سُبحانَكَ اللهمَّ و بَحَمدَك، اللهمَّ اغفِرلی» را به آن بیفزاید خوب است.
۱۱- سپس از رکوع برخاسته و «سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِده» می‌گوید (یعنی: الله شنید آنکه حمدش را گفت) و در هنگام برخاستن از رکوع، دستانش را تا روبروی شانه‌هایش بالا می‌آورد، اما کسی که پشت سر امام نماز می‌خواند «سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِده» را نمی‌گوید، و به جایش می‌گوید: «رَبَّنا وَلَكَ الحَمد».
۱۲- سپس، بعد از آنکه ایستاد می‌گوید: «ربَّنا ولك الحمدُ، مِلْءَ السَّمواتِ والأرضِ، ومِلْءَ ما شِئتَ مِن شيءٍ بعدُ» (پروردگارا حمد از آن توست، به پُری آسمان‌ها و زمین، و به پُری آنچه پس از آن بخواهی).
۱۳- سپس به سجدهٔ نخست می‌رود و هنگام رفتن به سجده «الله اکبر» می‌گوید و بر هفت عضو سجده می‌کند: پیشانی و بینی، کف دو دست، زانوها، گوشه‌های [انگشتان] پاها، و بازوها را از پهلوهایش دور نگه می‌دارد و ساعدش را بر زمین پهن نمی‌کند و نوک انگشتانش را به سوی قبله می‌گیرد.
۱۴- و در سجده‌اش سه بار می‌گوید: «سُبحانَ رَبیَ الأعلی» «منزه است پروردگار بلندجایگاه من» و اگر «سُبحانَكَ اللهمَّ و بَحَمدَك، اللهمَّ اغفِرلی» را به آن بیفزاید خوب است.
۱۵- سپس با گفتن الله اکبر، سر از سجده برمی‌دارد.
۱۶- سپس بین دو سجده بر روی پای چپش می‌نشیند و پای راستش را قائم نگه می‌دارد و دستانش را بر روی ران‌ها و زانوهایش قرار می‌دهد.
۱۷- و در حالی که بین دو سجده نشسته است می‌گوید: (پروردگارا مرا ببخش و مورد رحمت قرار ده و هدایت کن و روزی ده و خاطر مرا جبران كن [مرا آرام کن]، و به من عافیت بده).
۱۸- سپس همانند سجدهٔ نخست به سجده دوم می‌رود و هنگام رفتن به سجده تکبیر می‌گوید.
۱۹- سپس با گفتن الله اکبر از سجدهٔ دوم برخاسته و رکعت دوم را در اقوال و اعمال همانند رکعت اول انجام می‌دهد، جز آنکه در رکعت دوم دعای استفتاح را نمی‌گوید.
۲۰- سپس با گفتن «الله اکبر» پس از پایان رکعت دوم می‌نشیند، همانند نشستن بین دو سجده.
۲۱- و در این نشستن، تشهد را می‌خواند، به این صورت: (تمام درودها و سلام‌های با برکت و پاک و نيکو برای الله است؛ درود و رحمت و برکات الله بر شما ای رسول الله و درود و سلام بر ما و بر بندگان صالح و درستکار الله؛ گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز الله نيست و شهادت می‌دهم که محمد بنده و فرستادهٔ الله است. یا الله درود فرست بر محمد و بر آل محمد همانگونه که بر ابراهیم و بر آل ابراهیم درود ارزانی داشتی، همانا تو ستوده شده و باعظمتی. و برکت ارزانی دار بر محمد و بر آل محمد چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم برکت ارزانی داشتی، بی‌شک تو ستوده شده و باعظمتی. پناه می‌برم به الله از عذاب جهنم و از عذاب قبر و از فتنهٔ زندگی و مرگ و از فتنهٔ مسیح دجال). سپس هر آنچه از خیر دنیا و آخرت را که خواستار است، در دعایش از الله بخواهد.
۲۲- سپس به سمت راستش سلام می‌دهد و می‌گوید: «السلامُ عَلَیکُم ورَحمةُ الله» و به همین صورت به سمت چپش سلام می‌گوید.
۲۳- و اگر نماز سه رکعتی یا چهار رکعتی بود، در تشهد اول تا اینجا را می‌خواند که: «أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله».
۲۴- سپس با گفتن الله اکبر برمی‌خیزد و دستانش را هنگامی که برخاست تا روبروی شانه‌هایش بالا می‌آورد.
۲۵- سپس ادامهٔ نمازش را همانند رکعت دوم ادامه می‌دهد جز آنکه تنها سورهٔ فاتحه را می‌خواند.
۲۶- سپس به حالت «تَوَرُّک» می‌نشیند به این صورت که پای راستش را قائم بر زمین قرار داده و پای چپ را از زیر ساق راستش عبور می‌دهد و نشیمن‌گاهش را بر زمین قرار می‌دهد و دستانش را همانند تشهد نخست، بر روی ران‌ها قرار می‌دهد.
۲۷- و در این نشستن همهٔ تشهد را [به همراه درود و دعای پس از آن] می‌خواند.
۲۸- سپس به سمت راستش سلام می‌دهد و می‌گوید: «السلامُ عَلَیکُم ورَحمةُ الله» و به همین صورت به سمت چپش سلام می‌گوید.

پاسخ: سه بار گفتن «أَسْـتَغْفِرُ الله».
(پروردگارا، تو [از هر عيب و نقص و ناتوانی و ناشايستی و شريک و انباز] سالم هستی و سلامتی از طرف توست؛ والا مقام و مبارکی؛ ای صاحب شکوه و بزرگواری).
(بارالها آنچه را که تو عنايت کنی، هيچکس نمی تواند جلوى آن را بگيرد و چيزی را که تو منع کنی، کسى نمی‌تواند آن را عطا کند. و هيچ صاحب [قدرت و] سرمايه‌ای را [قدرت و] سرمايه‌اش از عذاب تو نجات نمى‌دهد».
(معبودی به حق نیست جز الله که یگانه و بی‌شریک است، ملک و ستایش از آن اوست و او بر هر چیزی تواناست، نیرو و توانی نیست مگر از سوی الله، معبودی به حق نیست جز الله و جز او را نمی‌پرستیم، نعمت و فضل از آن او [و از سوی اوست] و ثنای نیک برای اوست، معبودی به حق نیست جز الله، و ما دینمان را برای او خالص کرده‌ایم اگرچه کافران را خوش نیاید).
سی و سه بار گفتن «سُبحانَ الله».
سی و سه بار گفتن «الحَمدُ لله».
سی و سه بار گفتن «اللهُ اکبر».
سپس در تکمیل صد بار می‌گوید: (معبودی [به حق] نیست مگر الله که یگانه و بی‌شریک است، ملک و ستایش از آن اوست، و او بر هر چیزی تواناست).
- و سورهٔ اخلاص و معوذات (اخلاص به همراه سورهٔ فلق و ناس) را سه بار پس از نماز صبح و مغرب و یک بار پس از دیگر نمازها می‌خواند.
- و آیة الکرسی را یک بار می‌خواند.

پاسخ: دو رکعت پیش از نماز صبح.
چهار رکعت قبل از نماز ظهر.
دو رکعت پس از نماز ظهر.
دو رکعت پس از نماز مغرب.
دو رکعت پس از نماز عشا.
فضیلت آن: پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «کسی که در هر شبانه روز دوازده رکعت را به عنوان تطوع و نفل ادا کند، الله برای او خانه‌ای در بهشت خواهد ساخت». به روایت مسلم و احمد و دیگران.

پاسخ: روز جمعه. پیامبر علیه الصلاة والسلام می‌فرماید: «از بهترین روزهای شما، روز جمعه است. در این روز آدم آفریده شد و در این روز از دنیا رفت و در این روز در صور دمیده می‌شود و صعقه (مردن آدمیان از صدای صور) در آن است، پس در آن بسیار بر من درود بفرستید، زیرا درود شما بر من عرضه می‌شود». گفتند: یا رسول الله، صلوات ما چگونه بر شما عرضه می‌شود در حالی که [بدن] شما پوسیده شده است؟ ایشان فرمودند: «الله عزوجل اجساد پیامبران را بر زمین حرام کرده است» (یعنی بدن پیامبران در قبرهایشان نمی‌پوسد). به روایت ابوداود و دیگران.

پاسخ: نماز جمعه بر هر پسر و مرد مسلمان بالغ و عاقل و مقیم (یعنی کسی که مسافر نیست) فرض عین است.
الله تعالی می‌فرماید: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که برای نماز روز جمعه اذان گفته شد به سوی [نماز و] ذکر الله بشتابید [و درنگ نکنید] و خرید و فروش را رها کنید. اگر بدانید، این برایتان بهتر است). [سورهٔ جمعه: ۹].

پاسخ: نماز جمعه دو رکعت است که امام در آن با صدای بلند قرائت می‌کند و پیش از آن دو خطبه می‌خواند.

پاسخ: نرفتن به نماز جمعه جایز نیست مگر در صورت وجود عذر شرعی، و از پیامبر ﷺ روایت است که فرمودند: «کسی که سه [نماز] جمعه را از روی سهل‌انگاری ترک گوید، الله بر دل او مهر [غفلت] می‌زند». به روایت ابوداود و دیگران.

پاسخ: ۱- غسل کردن (دوش گرفتن). به دلیل سخن او علیه الصلاة والسلام که می‌فرماید: «غسل روز جمعه بر هر شخص بالغ واجب است». به روایت بخاری.
۲- عطر زدن، به دلیل این حدیث: به دلیل این حدیث: «این حقی است بر عهدهٔ مسلمانان که در روز جمعه غسل کنند و هریک از عطر خانواده‌اش استفاده کند». به روایت احمد و ترمذی.
۳- پوشیدن بهترین لباس. بنابر این حدیث: «ایرادی ندارد که هریک از شما اگر دستش باز بود لباسی را به جز لباس کار، مخصوص جمعه قرار دهد». به روایت ابن ماجه و مالک در موطا.
۴- زود رفتن به مسجد.
۵- پیاده رفتن به مسجد. به دلیل این حدیث: «کسی که روز جمعه خود را بشوید و غسل دهد و زود به مسجد برود و به امام نزدیک شده و [خطبه را] بشنود و به دقت گوش دهد، برای هر گامی که بردارد اجر روزه و قیام یک سال را دارد». به روایت ترمذی و نسائی.
۶- درود فرستادن بسیار بر پیامبر صلی الله علیه وسلم. پیامبر علیه الصلاة والسلام می‌فرماید: «در روز جمعه بسیار بر من صلوات بفرستید زیرا این [درود] مورد شهود ملائکه است و کسی بر من درود نمی‌فرستد مگر آنکه درودش بر من عرضه می‌شود تا آنکه از آن فراغت یابد». به روایت ابن ماجه.
۷- قرائت سورهٔ کهف. بنابر این حدیث: «کسی که سورهٔ کهف را در روز جمعه بخواند، برای او نوری بین دو جمعه برافروخته می‌شود». به روایت حاکم و دیگران.
۸- جستن ساعت اجابت دعا. به دلیل حدیثی از ابوهریره رضی الله عنه که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «در آن ساعتی (مدت زمانی) هست که بندهٔ مسلمان هم‌زمان با آن به نماز نمی‌ایستد و از الله چیزی نمی‌خواهد مگر آنکه به او عطا می‌کند». متفق علیه.

پاسخ: از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله ﷺ فرمودند: «نماز جماعت بیست و هفت درجه بر نمازی که به تنهایی ادا شود برتری دارد». به روایت مسلم.

پاسخ: خشوع یعنی حضور دل و آرامش و سکون اعضا در نماز.
الله تعالی می‌فرماید: (بی‌شک مؤمنان رستگار شدند. همانان که در نماز خاشعند). [سورهٔ مؤمنون: ۱-۲].

پاسخ: آن حقی است واجب در مالی خاص، برای گروهی خاص، در وقت مخصوص.
- و زکات از ارکان اسلام است و صدقه‌ای است واجب که از ثروتمند گرفته می‌شود و به فقیر داده می‌شود.
الله تعالی می‌فرماید: (و زکات را بدهید). [سورهٔ بقره: ۴۳].

پاسخ: هر صدقه‌ای غیر از زکات، مانند: صدقه دادن هر چیزی در راه خیر در هر وقت.
الله تعالی می‌فرماید: (و در راه الله انفاق کنید). [سورهٔ بقره: ۱۹۵].

پاسخ: روزه یعنی انجام عبادت الله با دست نگه داشتن از باطل کننده‌های روزه از طلوع فجر تا غروب خورشید به همراه نیت، و بر دو نوع است:
۱- روزهٔ واجب: مانند روزهٔ ماه رمضان که یکی از ارکان اسلام است.
الله تعالی می‌فرماید: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما فرض گردید همانطور که برای کسانی که پیش از شما بودند فرض شد، باشد که تقوا پیشه سازید). [سورهٔ بقره: ۱۸۳].
ب: و روزهٔ غیر واجب، مانند روزهٔ دوشنبه و پنجشنبهٔ هر هفته و روزهٔ سه روز از هر ماه که بهترین آن، ایام بیض، یعنی ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ هر ماه قمری است.

پاسخ: از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله ﷺ فرمودند: «آنکه رمضان را از روی ایمان و به امید اجر و پاداش روزه بگیرد، گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود». متفق علیه.

پاسخ: از ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت است که رسول الله ﷺ فرمودند: «بنده‌ای نیست که روزی را در راه الله روزه بگیرد مگر آنکه الله برای آن روز، چهرهٔ او را هفتاد پاییز (سال) از آتش [جهنم] دور می‌سازد». متفق علیه.
- «هفتاد پاییز» یعنی: هفتاد سال.

پاسخ: ۱- خوردن و نوشیدن عمدی.
۲- استفراغ عمدی.

پاسخ: ۱- زود افطار کردن [پس از غروب خورشید].
۲- سحری خوردن و تاخیر در سحری (خوردن سحری پیش از اذان صبح).
۳- بیشتر انجام دادن اعمال نیک و عبادت در حال روزه.
۴- گفتن «من روزه هستم» اگر کسی به روزه‌دار دشنام داد.
۵- دعا در هنگام افطار.
۶- افطار کردن با رطب یا خرما، و اگر نیافت با آب.

پاسخ: حج یعنی: انجام عبادت الله به سوی خانهٔ او رفتن برای انجام اعمالی خاص در زمانی خاص.
الله تعالی می‌فرماید: (و بر مردم [واجب] است که برای [عبادت] الله قصد آن خانه کنند [البته برای] کسی که توانایی [مالی و بدنی] رفتن به سوی آن را دارد؛ و هر کس [به فریضهٔ حج] کفر ورزد، بی‌تردید الله از جهانیان بی‌نیاز است). [سورهٔ آل عمران: ۹۷].

پاسخ: ۱- اِحرام.
۲- وقوف در عرفه.
۳- طواف اِفاضه.
۴- سعی بین صفا و مروه.

پاسخ: از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: شنیدم که رسول الله ﷺ فرمودند: «کسی که برای الله حج نماید و هم‌بستری و مقدمات آن [و بدزبانی] و گناه نکند مانند روزی که از مادر زاده شده [از حج] بازمی‌گردد». به روایت بخاری و دیگران.
- «مانند روزی که از مادر زاده شده»: یعنی بدون هیچ گناهی.

پاسخ: عمره یعنی: انجام عبادت الله با سوی خانهٔ او رفتن برای انجام اعمالی مخصوص در هر وقت سال.

پاسخ: ۱- اِحرام.
۲- طواف کعبه.
۳- سعی بین صفا و مروه.

پاسخ: یعنی بذل تلاش و آنچه در توان است برای نشر اسلام و دفاع از آن و از مسلمانان، یا نبرد با دشمنان اسلام و مسلمانان.
الله تعالی می‌فرماید: (و با اموالتان و جان‌هایتان در راه الله جهاد کنید، اگر بدانید، این برای شما بهتر است). [سورهٔ توبه: ۴۱].
*******

پاسخ: از ابوهریره روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «به من بگوييد: اگر رودخانه‌ای جلوی منزل يکی از شما باشد و او روزی پنج بار خود را با آن بشويد، آيا چيزی از چرک و ناپاکی بدنش باقی می‌ماند؟» گفتند: هيچ چرکی از بدنش باقی نمی‌ماند. فرمود: «مثالِ نمازهای پنج‌گانه نيز چنين است که الله با آن‌ها گناهان را از بین می‌برد». متفق علیه.
دَرن: چرک، ناپاکی.