ޖ: ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މުއުމިނުންގެ ތެރެއިން އީމާންކަން އެންމެ ފުރިހަމަވެގެންވަނީ: އެއުރެންގެ ތެރެއިން އަޚްލާޤު އެންމެ ރިވެތި މީހާއެވެ." މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީ އަދި އަޙްމަދެވެ.

ޖ: 1. އެހެނީ އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ ލޯބިވެވޮޑިގަތުން ލިބޭ ސަބަބެކެވެ.
ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: "ﷲ ގެ އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން ﷲ ތަޢާލާއަށް އެންމެ ލޮބުވެތިކަން ބޮޑުވެގެންވާ މީހަކީ -ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ- އެމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އަޚްލާޤު ރަނގަޅު މީހާއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަލްޙާކިމު އަދި އައްޠަބަރާނީއެވެ.
2. އަދި ޚަލްޤުތަކުންގެވެސް ލޯބި ލިބޭ ސަބަބެކެވެ.
3. އަދި އެއީ މީޒާނުގައި އެންމެ ބަރު އެއްޗެވެ.
ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: “ޤިޔާމަތް ދުވަހު ތިލަފަތުގައި އެންމެ ބަރުވެގެންވާ އެއްޗަކީ ރަނގަޅު ރިވެތި އަޚްލާޤެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަބޫ ދާވޫދާއި އައްތިރްމިޛީއެވެ.
4. ރިވެތި އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން އަޖުރާއި ޘަވާބު އިތުރުވެގެންދެއެވެ.
ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: “ހަމަކަށަވަރުން މުއުމިނާއަށް ރިވެތި އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން، ރޭ އަޅުކަންކުރުމުގައި ހުރެ، ދުވާލު ރޯދަ ހިފާ މީހާގެ ދަރަޖަތައް ހޯދެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަޙްމަދެވެ.
5. އަދި އެއީ އީމާންކަން ފުރިހަމަވެގެންވާކަމުގެ ޢަލާމާތެކެވެ.
ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: "މުއުމިނުންގެ ތެރެއިން އީމާންކަން އެންމެ ފުރިހަމަވެގެންވަނީ: އެއުރެންގެ ތެރެއިން އަޚްލާޤު އެންމެ ރިވެތި މީހާއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަބޫ ދާވޫދާއި އައްތިރްމިޛީއެވެ.

ޖ: ކީރިތި ޤުރުއާނުންނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން، މި ޤުރްއާން، އެންމެ ސީދާ މަގަށް މަގުދައްކައެވެ.) [އަލްއިސްރާއު: 9]
- އަދި ނަބަވީ ސުންނަތުންނެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ތިމަންކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވުނީ ހެޔޮ ރަނގަޅު އަޚްލާޤު ފުރިހަމަކޮށް ދެއްވުމަށެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަޙްމަދެވެ.

ޖ: އިޙްސާންތެރިކަމަކީ: އަބަދުވެސް ﷲ ތަޢާލާ (ބައްލަވާ އައްސަވާވޮޑިގެންވާކަމަށް) ފާރަވެރިވެގެން ހުރުމެވެ. އަދި މަޚްލޫޤުންނާއި ހެވާއި ލާބަ ފޯރުކޮށްދީ ހެޔޮކޮށްހިތުމެވެ.
ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ: “ހަމަކަށަވަރުން الله ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އިޙުސާންތެރިވުން ކަނޑައަޅުއްވާ ލިޔުއްވިއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
އިޙުސާންތެރިކަމުގެ ޞޫރަތަކުގެ ތެރޭގައި:
- ﷲ ތަޢާލާއަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި އިޙުސާންތެރިވުން. އެއީ އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި އިޚްލާޞްތެރިވެގެންނެވެ.
- މައިންބަފައިންނަށް ބަހާއި ޢަމަލުން އިޙްސާންތެރިވުން.
- ރަޙިމުގެ ގުޅުން އޮންނަ މީހުންނާއި ތިމާގެ މީހުންނަށް އިޙްސާންތެރިވުން.
- އަވަށްޓެރިޔާއަށް އިޙުސާންތެރިވުން.
- ޔަތީމުންނާއި މިސްކީނުންނަށް އިޙުސާންތެރިވުން.
- ތިބާއަށް ނުބައިކޮށް ހިތާ މީހާއަށް އިޙްްސާންތެރިވުން.
- ޖަދަލުކުރުމުގައި އިޙްސާންތެރިވުން.
- ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އިޙުސާންތެރިވުން.
- ޖަނަވާރުންނަށް އިޙުސާންތެރިވުން.

ޖ: އިޙްސާންތެރިކަމުގެ އިދިކޮޅަކީ ނުބައިކޮށް ހިތުމެވެ.
- އޭގެ ތެރޭގައި: ﷲ ތަޢާލާއަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި އިޚްލާޞްތެރިވުން ދޫކޮށްލުން.
- އަދި މައިންބަފައިންނަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުން.
- އަދި ރަޙިމުގެ ގުޅުން ކަނޑާލުން.
- އަދި އަވަށްޓެރިކަމުގައި ނުބައިކޮށް ކަންތައްކުރުން.
- އަދި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް އިޙުސާންތެރިވުން ދޫކޮށްލުމާއި، އެނޫންވެސް ނުބައި ބަސްތަކާއި ޢަމަލުތަކެވެ.

ޖ: 1. ﷲ ތަޢާލާގެ ޙައްޤުފުޅުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމުގައި އަމާނާތްތެރިވުން.
އޭގެ ޞޫރަތަކަކީ: ނަމާދު، ޒަކާތް، ރޯދަ، ޙައްޖު، އަދި އެނޫންވެސް ﷲ އަހަރުމެންގެ މައްޗަށް ފަރުޟުކުރައްވާފައިވާ އަޅުކަންތައް އަދާކުރުމުގައި އަމާނާތްތެރިވުމެވެ.
2. ޚަލްޤުތަކުންގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމުގައި އަމާނާތްތެރިވުން:
- އެއީ މީހުންގެ އަބުރުތައް ރައްކާތެރިކުރުމާއި،
އަދި އެމީހުންގެ މުދަލާއި،
އަދި އެމީހުންގެ ލެޔާއި،
އަދި އެމީހުންގެ ސިއްރުތަކާއި، މީސްތަކުން ތިބާއާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ހުރިހާ އަމާނާތްތަކަށް ރައްކާތެރިވުމެވެ.
ކާމިޔާބުވާނޭ މީހުންގެ ޞިފަތައް ޛިކުރުކުރައްވާ ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި އެއުރެންނީ އެއުރެންގެ އަމާނާތްތަކަށާއި އެއުރެންގެ ޢަހުދުތަކަށް ރައްކާތެރިވާ މީހުންނެވެ.) [އަލްމުއުމިނޫން: 8]

ޖ: ޚިޔާނާތްތެރިކަމެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ ޙައްޤުފުޅުތަކާއި މީސްތަކުންގެ ޙައްޤުތައް ނަގައިލާ ގެއްލުވާލުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ﷲ އަށާއި، ރަސޫލާއަށް ތިޔަބައިމީހުން ޚިޔާނަތްތެރި ނުވާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމާނާތްތަކަށް، އެނގިއެނގި ތިބެ ތިޔަބައިމީހުން ޚިޔާނަތްތެރި ނުވާށެވެ.) [އަލްއަންފާލު: 27]
ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މުނާފިޤުންގެ ޢަލާމާތްތައް ތިނެކެވެ. -އޭގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ޛިކުރުކުރެއްވިއެވެ- އޭނާއާ އަމާނާތެއް ހަވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ ޚިޔާނާތްތެރިވާނެއެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)

ޖ: އެއީ ކަންކަން އޮތް ޙަޤީޤަތާ އެއްގޮތަށް، ނުވަތަ ކަންތައް އޮތް ގޮތުގެ މައްޗަށް ޚަބަރުދިނުމެވެ.
އޭގެ ޞޫރަތަކުގެ ތެރޭގައި:
- މީހުންނާ ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ތެދުވެރިވުން.
- ވަޢުދުވުމުގައި ތެދުވެރިވުން.
- ކޮންމެ ބަހަކާއި ޢަމަލެއްގައި ތެދުވެރިވުން.
ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ހަމަކަށަވަރުން ތެދުވެރިކަން، ހެޔޮކަމަށް މަގުދައްކައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ހެޔޮކަން މަގުދައްކަނީ ސުވަރުގެއަށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން މީހާ ތެދުވެރިވުމުގައި ހުރެ އެންމެފަހުން ގޮސް އޭނާ ތެދުވެރި ޞިއްދީޤަކަށްވެއެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)

ޖ: ދޮގުވެރިވުމެވެ. އަދި އެއީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުވުމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މީހުންނަށް ދޮގުހެދުމާއި، ވަޢުދުތަކާ ޚިލާފުވުމާއި، ދޮގު ހެކިބަސް ދިނުން ހިމެނެއެވެ.
ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ހަމަކަށަވަރުން ދޮގުވެރިކަން މަގުދައްކަނީ ނުބައި ފާޖިރުކަމަށެވެ. އަދި ނުބައި ފާޖިރުކަން މަގުދައްކަނީ ނަރަކައަށެވެ. އަދި މީހާ ދޮގުހަދަމުންދެއެވެ. އެހެންގޮސް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އޭނާއީ ދޮގުވެރި ކައްޛާބެއްކަމުގައި ލިޔެވިއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
އަދި ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މުނާފިޤުންގެ ޢަލާމާތްތައް ތިނެކެވެ. -އޭގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ޛިކުރުކުރެއްވިއެވެ- އޭނާ ވަޢުދެއްވެއްޖެނަމަ ޚިލާފުވާނެއެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)

ޖ: - ﷲ ތަޢާލާއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ މަތީގައި ކެތްތެރިވުން.
- ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވުމުގައި ކެތްތެރިވުން.
- ވޭންދެނިވި ތަޤްދީރުތަކަށް ކެތްތެރިވެ، ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް الله އަށް ޙަމްދުކުރުން.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ކެތްތެރިވާ މީހުންދެކެ الله ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ.) [އާލްޢިމްރާން: 146]
އަދި ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މުއުމިނާގެ ކަންތަކާމެދު ޢަޖައިބުހުއްޓެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އޭނާއަށް ދިމާވާ އެންމެހައި ކަންތައްތައް އޭނާއަށް ހެޔޮވެގެންވެއެވެ. އަދި މުއުމިނާއަށް ނޫނީ އެހެން އެކަން ނުވެއެވެ. އޭނާއަށް އުފަލެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ ޝުކުރުވެރިވެއެވެ. ދެންފަހެ އެކަންތައްވަނީ އޭނާއަށް ހުރި ހެވަކަށެވެ. އަދި އޭނާއަށް ދެރަގޮތެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ކެތްތެރިވެއެވެ. ދެން އެކަންވެސް ވަނީ އޭނާއަށް ހުރި ހެވަކަށެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: - އެއީ ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ މަތީގައި ކެތްތެރިނުވުމެވެ. އަދި ފާފައާ ދުރުގައި ހުރުމުގެ މައްޗަށް ކެތްތެރިނުވުމެވެ. އަދި ބަހުން ނުވަތަ ޢަމަލުން، ތަޤުދީރާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހި ނުރުހުމެވެ.
އޭގެ ޞޫރަތަކުގެ ތެރޭގައި:
- މަރުވުމަށް އެދި އުއްމީދުކުރުން.
ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ތިޔަބައިމީހުންކުރެ މީހަކު އޭނާއަށް ޖެހުނު ގެއްލުމެއްގެ ސަބަބުން މަރުވާން އުއްމީދު ނުކުރާހުށިކަމެވެ. އޭނާގެ ކޮންމެހެންވެސް އެކަން ކުރަން އެދޭނަމަ ފަހެ މިހެން ކިޔާށެވެ: اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي، وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي (އޭ ﷲ އެވެ! މިއަޅާއަށް ދިރިއުޅުން ރަނގަޅުހާ ހިނދަކު މިއަޅާ ދިރިލަހައްޓަވާށިއެވެ. އަދި މިއަޅާއަށް މަރުވުން ރަނގަޅުނަމަ މިއަޅާ މަރުގަންނަވާށިއެވެ.)" މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
- ކޯތާފަތުގައި ތެޅުން.
- ހެދުން ވީދުން.
- އިސްތަށިތައް ހާވާލާ ވިއްސާލުން.
- އަމިއްލަ ނަފްސު ހަލާކުވުމަށް ދުޢާކުރުން.
އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ކޯތާފަތުގައި ތަޅާ، އަދި ހެދުންތައް ވީދާ، އަދި ޖާހިލިއްޔަތުގެ ގޮވެލިތައް ގޮވާ މީހާއަކީ ތިމަންމެންގެ ތެރެއިންވާ މީހެއްނޫނެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ.
ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ދަރުމައިގެ ބޮޑުކަން އަންނަނީ ޖެހުނު ބަލާވެރިކަމާއި އިމްތިޙާނުގެ ބޮޑުކަމާއި އެކުގައެވެ. އަދި الله ބަޔަކު މީހުންދެކެ ލޯބިވެވޮޑިގެންފިނަމަ އެމީހުން އިމްތިޙާނު ކުރައްވައެވެ. ދެންފަހެ ރުހިއްޖެ މީހާއަށް ހުރީ ރުއްސެވުމެވެ. އަދި ނުރުހުނު މީހަަކަށް ހުރީ ނުރުއްސެވުމެވެ." މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީ އަދި އިބްނު މާޖާއެވެ.

ޖ: އެއީ ޙައްޤާއި ހެޔޮ ރަނގަޅު ކަންކަމުގެ މައްޗަށް މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އެހީވެ އެއްބާރުލުން ދިނުމެވެ.
އެއްބާރުލުން ދިނުމުގެ ވައްތަރުތައް:
- ޙައްޤުތައް (އޭގެ އަހުލުވެރިން) ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި އެއްބާރުލުމާއި އެހީތެރިކަން ދިނުން.
- އަނިޔާވެރިޔާ ރައްދުކޮށް ހުއްޓުވުމުގައި އެއްބާރުލުން.
- މީސްތަކުންނާއި މިސްކީނުންގެ ޙާޖަތްތައް ފުއްދައިދިނުމުގައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އެހީތެރިވެ އެއްބާރުލުން.
- ހެޔޮކަމުގެ މައްޗަށް އެއްބާރުލާ އެހީތެރިވުން.
- ފާފައާއި ގެއްލުމާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މައްޗަށް އެހީވެ އެއްބާރުލުން ނުދިނުން.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ހެޔޮކަންތައް ކުރުމާއި، ތަޤުވާވެރިވުމުގެ މައްޗަށް ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީވެ، ވާގިވެރިވާށެވެ. އަދި ފާފަވެރިވުމާއި ޢަދާވާތްތެރިވުމުގެ މައްޗަށް، ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީވެ، ވާގިވެރި ނުވާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ތަޤުވާވެރިވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ޢުޤޫބާތް ގަދަފަދަ ވެގެންވާ އިލާހެވެ.) [އަލްމާއިދާ: 2]
ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “މުއުމިނާ އަނެއް މުއުމިނާއަށްވަނީ ބިނާއެއް ފަދައިންނެވެ. އޭގެ އެއްބައި އަނެއްބައި ވަރުގަދަކޮށްދެއެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
އަދި ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މުސްލިމާއަކީ އަނެއް މުސްލިމްމީހާގެ އަޚާއެވެ. އޭނާ އޭނާގެ އަޚާއަށް އަނިޔާ ނުކުރާނެއެވެ. އަދި އޭނާ އޭނާގެ އަޚާ ޢަދާވާތްތެރީންގެ އަތްމައްޗަށް ދޫކޮށް ނުލާނެއެވެ. ތިމާގެ އަޚާގެ ޙާޖަތް ފުއްދާ ދިނުމުގައި ހުންނަ މީހާގެ ޙާޖަތް ފުއްދާ ދެއްވުމުގައި الله ދެމިވޮޑިގަންނަވާނެއެވެ. އަދި މުސްލިމެއްގެ ކިބައިން މުޞީބާތެއް ދުރުކޮށްދީފި މީހަކުގެ ކިބައިން، ﷲ ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ މުޞީބާތްތަކުގެ ތެރެއިން މުޞީބާތެއް ދުރުކޮށް ދެއްވާނެއެވެ. މުސްލިމެއް ފަރުދާކޮށްދީ (އޭނާގެ ސިއްރު ފޮރުވާދީފި) މީހާ؛ ﷲ ޤިޔާމަތްދުވަހު އޭނާ ފަރުދާކޮށްދެއްވާނެއެވެ. (ޢައިބުތައް ފޮރުވާދެއްވާނެއެވެ.)" މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)

ޖ: 1. ﷲ ދެކެ ލަދުވެތިވުން: އެއީ އެކަލާނގެ ސުބްޙާނަހޫ އަށް އުރެދުންހުރި ކަމެއް ނުކޮށްގެންނެވެ.
2. މީސްތަކުންދެކެ ލަދުވެތިވުން: އޭގެ ތެރޭގައި ފާޙިޝް ހަޑި ވާހަކަތައް ދެއްކުމާއި، ޢައުރަ ކަޝްފުކުރުން ދޫކޮށްލުންވެއެވެ.
ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އީމާންކަންވަނީ ހަތްދިހަ އެތަކެއް -ނުވަތަ ފަސްދޮޅަސް އެތައް- ގޮތްޕަށެވެ. ފަހެ އޭގެ އެންމެ މަތީ ގޮތްޕަކީ: لا إله إلا الله ކިޔުމެވެ. އަދި އެންމެ ދަށުގައިވަނީ މަގުމަތިން އުނދަގޫވާ ތަކެތި އެއްފަރާތް ކުރުމެވެ. އަދި ލަދުވެތިކަމަކީ އީމާންކަމުގެ ގޮތްޕެކެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: - ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ރަޙުމްކުރުމާއި އިޙްތިރާމް ކުރުން.
- ޢުމުރުން ހަގު ކުޑަކުދިންނަށް ރަޙުމްކުރުން. ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: “އަހަރުމެންގެ ތެރެއިންވާ ބޮޑެތި މީހުންނަށް އިޙްތިރާމް ނުކުރާ، އަދި އަހަރުމެންގެ ކުޑަކުއްޖާއަށް ރަޙުމްނުކުރާ މީހާ އަހަރުމެންގެ ތެރެއިން ނުވެއެވެ. " ރިވާކުރެއްވީ އަޙްމަދެވެ.
- ފަޤީރުންނާއި، މިސްކީނުންނާއި، ޙާޖަތް ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ރަޙުމްކުރުން.
- ޖަނަވާރުތަކަށް ކާންދީ، އަދި އެއަށް ގެއްލުމެއް ނުދީ ރަޙުމްކުރުން.
އޭގެ ތެރޭގައި ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ގެ މި ބަސްފުޅުވެއެވެ: "މުއުމިނުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ރަޙުމްކުރުމާއި، ލޯބިވުމާއި، ހަމްދަރުދީވުމުގައި ތިބާއަށް އެމީހުން ފެންނާނީ (އެއް) ހަށިގަނޑެއްގެ މިސާލުގެ ގޮތުގައެވެ. ގުނަވަނަކަށް ރިހުމެއް އަތުވެއްޖެނަމަ ނިދި ނުލިބުމާއި، ހުން އައުމުން އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގެ ބާކީ ބައި އޭގައި ބައިވެރިވެއެވެ." މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އެއްބަސްވެވިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
އަދި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ރަޙްމުކުރާ މީހުންނަށް ރަޙްމާނުވަންތަ އިލާހު ރަޙުމްކުރައްވާނެއެވެ. ބިމުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ރަޙުމްކުރާށެވެ. އެއިރުން އުޑުގައިވާ އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙުމްކުރައްވާނެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަބޫ ދާވޫދާއި އައްތިރްމިޛީއެވެ.

ޖ: ﷲ ތަޢާލާދެކެ ލޯބިވުން.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި އީމާންވި މީހުން الله ދެކެ ލޯބިވުން މާ ބޮޑުވެގެންވެއެވެ.) [އަލްބަޤަރާ: 165]
- ރަސޫލާ ﷺ ދެކެ ލޯބިވުން.
އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އެމީހެއްގެ ބައްޕައާއި، ދަރިއާއި، ހުރިހާ މީސްތަކުންނަށްވުރެވެސް ތިމަންކަލޭގެފާނު އެމީހަކުގެ ގާތުގައި ލޮބުވެތިވެއްޖައުމަށް ދާންދެން ތިޔައިގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް އީމާންވިކަމުގައި ނުވެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ.
ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ލޯބިކުރާ ގޮތަށް މުއުމިނުންދެކެ ލޯބިވެ، އެމީހުންނަށް ހެވަށް ލޯބިކުރުން.
ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކު، އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ލޯބިކުރާ ގޮތަށް އޭނާގެ އަޚާއަށް ލޯބިކޮށްފުމަށް ދާންދެން އީމާންވިކަމުގައި ނުވެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ.

ޖ: އެއީ މީސްތަކުންނާ ބައްދަލުވާހިނދު މޫނު އުޖާލާވެ، އެއާއެކު އުފާވެރިކަމާއި، ހިނިތުންވުމާއި، އޯގާތެރިކަމާއި، ހިތްފަސޭހަކަން ހާމަކުރުމެވެ.
އެއީ މީހުން ނަފުރަތްތެރިވާ ގޮތަށް، މީސްތަކުންގެ މޫނުމަތީގައި މޫނު ކުނިކުރާ މީހާގެ އިދިކޮޅެވެ.
- އެކަމުގެ މާތްކަމާމެދު ޙަދީޘްތައް އައިސްފައިވެއެވެ. އެގޮތުން އަބޫ ޛައްރު رضي الله عنه ގެ އަރިހުންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ނަބިއްޔާ ﷺ އަހަރެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ހެޔޮކަމުން އެއްވެސް ކަމެއް ތިބާ ދަށްކޮށްނުލާށެވެ. އެއީ ތިބާގެ އަޚާއާ އުފާވެރި މޫނަކާގެން ބައްދަލުކުރުންވިޔަސްމެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
އަދިވެސް ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިބާގެ އަޚާގެ މޫނު މަތީގައި ތިބާ ހިނިތުންވުމަކީ ތިބާއަށް ހުރި ޞަދަޤާތެކެވެ." މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީއެވެ.

ޖ: އެއީ އަނެކާގެ ކިބައިން ނިޢުމަތް ފިލައި ދިޔުމަށް އުއްމީީދުކުރުން، ނުވަތަ އަނެކާއަށް ނިޢުމަތެއް ލިބުމަށް ނުރުހުންވުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ޙަސަދަވެރިޔަކު ޙަސަދަވެރިވެއްޖެހިނދު، އޭނާގެ ނުބައިކަމުންވެސްމެއެވެ.) [އަލްފަލަޤު: 5]
އަނަސް ބްނު މާލިކު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިޔަބައިމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކާ ރުޅިވެރި ނުވާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ޙަސަދަވެރި ނުވާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ފުރަގަސް ނުދޭށެވެ. އޭ ﷲ ގެ އަޅުތަކުންނޭވެ. އަޚުންތަކެއްކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ވާށެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީ އާއި މުސްލިމެވެ.

ޖ: އެއީ ތިމާގެ މުސްލިމް އަޚާއަށް މަލާމާތްކޮށް ނިކަމެތިކޮށް ދަށްކޮލުމެވެ. އަދި މިއީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ އެކަން ނަހީކުރައްވާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް މަލާމާތްކޮށް ފުރައްސާރަ ނުކުރާށެވެ. އެހެނީ އެ ފުރައްސާރަކުރި މީހުންނަށްވުރެ، އެ ފުރައްސާރަކުރެވުނު މީހުން މާހެޔޮކަން ބޮޑުކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަދި އަންހެނުން ވެސް އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް މަލާމާތްކޮށް ފުރައްސާރަ ނުކުރާށެވެ. އެހެނީ އެ ފުރައްސާރަކުރި މީހުންނަށްވުރެ، އެފުރައްސާރަކުރެވުނު މީހުން މާހެޔޮކަން ބޮޑުކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް ޢައިބު ނުކިޔާށެވެ. (އެބަހީ: އެކަކު އަނެކަކަށް އައިބު ނުކިޔާށެވެ.) އަދި އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ނުރުހޭކަހަލަ ލަޤަބުތަކުން ނުގޮވާށެވެ. އީމާންވުމަށް ފަހު ފާސިޤުކަމުގެ ނަން ލިބުމަކީ، ހާދަހާ ނުބައިވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އަދި (އެ ކަންތަކުން) ތައުބާ ނުވި މީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ އެ މީހުންނީ، ހަމަ އަނިޔާވެރިންނެވެ.) [އަލްޙުޖްރާތު: 11]

ޖ: އެއީ އެހެން މީހުންގެ މަތީގައި ތިމާގެ ނަފްސުވާ ކަމަށް ނުދެކުމެވެ. އެގޮތުން މީސްތަކުން ދަށްކޮށް ނުލައެވެ. އަދި ޙައްޤާ ދެކޮޅު ނުހަދައެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ރަޙްމާނުވަންތަ އިލާހުގެ އަޅުންނީ، މަޑުމައިތިރިކަމާއި ހިމޭންކަމާއެކު ބިމުގައި ހިނގާ އުޅޭ މީހުންނެވެ.) [އަލްފުރްޤާނު: 63] އެބަހީ: ހިތްތިރިކަމާއި ތަވާޟަޢުވެރިކަމާ އެކުގައިއެވެ.
އަދި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އަދި އެއްވެސް މީހަކު ﷲ އަށްޓަކައި ތަވާޟަޢުވެރިވެ ހިތްތިރިކޮށްފިނަމަ؛ ﷲ އެމީހަކު (ޤަދަރާއި ދަރަޖައިގެ ގޮތުން) އުފުއްލަވައިގެން މެނުވީ ނުވެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
އަދިވެސް އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރައްވާ އެންގެވީ ތިޔަބައިމީހުން ތަވާޟަޢުވެރިވުމަށެވެ. އެއީ އެއްވެސް މީހަކު އަނެއް މީހާގެ މައްޗަށް ފަޚުރުވެރި ނުވުމަށްޓަކައިއެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކު އެއްވެސް މީހަކަށް އަނިޔާއެއް ނުކުރުމަށެވެ.” ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: 1. ޙައްޤުގެ މައްޗަށް ބޮޑާވެ ކިބުރުވެރިވުމެވެ. އެއީ ޙައްޤު ރައްދުކޮށް، އެ ޤަބޫލު ނުކުރުމެވެ.
2. މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް ބޮޑާވެ ކިބުރުވެރިވުން. އެއީ މީސްތަކުން ދަށްކޮށްލާ، އަދި އެމީހުންނަށް އިހާނެތިކޮށް ހިތުމެވެ.
ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އެމީހެއްގެ ހިތުގައި ޛައްރެއްގެ މިންވަރުވެސް ބޮޑާކަންވާ މީހާ ސުވަރުވެ ނުވަންނާނެއެވެ." ދެން މީހަކު ދެންނެވިއެވެ: "މީހަކު އޭނާގެ ހެދުން ރީތި ވުމަށާއި، އޭނާގެ ފައިވާން ރީތިވުމަށް ލޯބިކުރެއެވެ؟" އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ރީތިވެގެންވާ، އަދި ރީތިކަމަށް ލޯބިވެވޮޑިގެންވާ ފަރާތެކެވެ. ކިބުރުވެރިކަމަކީ: ޙައްޤަށް އިންކާރުކޮށް ދެކޮޅުހަދާ، އަދި މީސްތަކުން ދަށްކޮށްލުމެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
- ޙައްޤާ ދެކޮޅުހެދުމަކީ: ޙައްޤު ރައްދުކޮށް އިންކާރުކުރުމެވެ.
- މީސްތަކުން ދަށްކޮށްލުމަކީ: މީސްތަކުން ނިކަމެތިކަމުގެ ލޮލުންދެކުމެވެ.
- ރީތި ހެދުމާއި ރީތި ފައިވާނަކީ އަދި ކިބުރުވެރިކަމުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ޖ: ގަނެ ވިއްކުމުގައި މަކަރުހެދުން. އެއީ ވިޔަފާރި މުދަލުގައި ހުރި ޢައިބެއް އަދި އުނިކަމެއް ފޮރުވުމެވެ.
- ޢިލްމު އުނގެނުމުގައި މަކަރުހެދުން. އޭގެ މިސާލަކީ: ދަރިވަރުން އިމްތިޙާނުތަކުގައި މަކަރުހެދުމެވެ.
- ބަސްބުނުމުގައި އޮޅުވާލާ މަކަރުހެދުން، މިސާލަކަށް: ދޮގު ހުވާކުރުމާއި ދޮގުހެދުން ފަދަ ކަންކަމެކެވެ.
- ތިމާ ބުނާ އެއްޗަކާއި މީހުންނާ އެއްބަސްވާ ކަންކަމަށް ވަފާތެރި ނުވުން.
މަކަރުހެދުން ނަހީވެގެންވުމުގައި އައިސްފައިވެއެވެ: ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ، ކާބޯތަކެތީގެ ފުންޏެއް ކައިރިން ލާފައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅު އެއަށް ވެއްދެވުމުން އިނގިލިފުޅުތަކުގައި ތެތްކަން ބީހުނެވެ. އެހިނދު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އޭ ކާތަކެތީގެ ވެރިޔާއެވެ. މިއީ ކޮންކަމެއްހެއްޔެވެ؟ އެމީހާ ދެންނެވިއެވެ: "އޭ اللهގެ ރަސޫލާއެވެ. އެއަށް ވާރޭ ވެހުނީއެވެ." ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: "ތިބާ މީސްތަކުންނަށް ފެންނަ ގޮތަށް ވާރޭ ޖެހުނު ތަކެތި އެންމެ މަތީގައި ނުބެހެއްޓީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ ތިމަންމެންނަށް މަކަރު ހަދައިފި މީހާއަކީ ތިމަންމެންގެ ތެރެއިންވާ މީހެއް ނޫނެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
ޙަދީޘްގައިވާ الصُّبْرَة ގެ މާނައަކީ: ކާތަކެތީގެ ފުންޏެކެވެ.

ޖ: އެއީ ތިމާގެ މުސްލިމް އަޚާ ޣައިރު ޙާޒިރުގައި އޭނާ ނުރުހޭނެ ގޮތަކަށް އޭނާގެ ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ޣީބަ ނުބުނާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް އޭނާގެ އަޚާގެ މަސް މުޅަކޮށް ކެއުމަށް ލޯބިކުރާނެހެއްޔެވެ؟ ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން އެ ކަމަކަށް ނުރުހޭނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ތަޤުވާވެރިވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، ގިނަގިނައިން ތައުބާ ޤަބޫލު ކުރައްވާ ރަޙީމްވަންތަ އިލާހެވެ.) [އަލްޙުޖްރާތު: 12]

ޖ: އެއީ މީހުންގެ މެދުގައި މަޞްލަޙަތު ގޯސްކޮށް، ފަސާދަކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި އެމީހުންގެ މެދުގައި ވާހަކަ ބަދަލުކުރުމެވެ.
- ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ދެބައޮޑުވާ ވާހަކަ އުފުލާ މީހާ ސުވަރުގެއަކަށް ނުވަންނާނެއެވެ.” ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: އެއީ ހެޔޮ ކަންތައްތަކާއި އިންސާނާ ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމުން ބުރަހެލިވެ ލޮޑުވުމެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި: ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި ކަންނެތްވުންވެއެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން މުނާފިޤުން ﷲ އަށް އޮޅުވައިލަތެވެ. (އެބަހީ: އޮޅުވައިލުމަށްކުރާ ކަހަލަ ޢަމަލުތައް ކުރެތެވެ.) އެކަލާނގެ އެއުރެންނަށް އޮޅުވާލައްވާ ( އޮޅުވައިލުން ރައްދުކުރައްވާ) ހުށްޓެވެ. އަދި، އެއުރެން ނަމާދަށް ތެދުވާއިރު، މީސްތަކުންނަށް ކަންދައްކަމުން ކަންނެތްވެ ތިބެ ތެދުވެތެވެ. އަދި، ވަރަށް މަދުން މެނުވީ، އެއުރެން اللَّه ހަނދުމައެއް ނުކުރެތެވެ.) [އައްނިސާއު: 142]
އެހެންކަމުން މުއުމިނާ، ކަންނެތްކަމާއި، ބުރަހެލިކަމާއި، ލޮޑުޖެހުން ދޫކޮށްލާފައި؛ ޢަމަލުކޮށް ޙަރަކާތްކުރުމުގައި، އަދި ﷲ ތަޢާލާ ރުއްސަވާގޮތަށް މި ޙަޔާތުގައި އުޅުމަށް ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ.

ޖ: 1. ތަޢުރީފު ލިބިގެންވާ ރުޅިވެރިކަން: އެއީ ކާފަރުން ނުވަތަ މުނާފިޤުން ނުވަތަ އެހެން ބަޔަކު ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ޙުރުމަތްތެރި ކުރެއްވި ކަންކަން ނަގައިލާ ހިނދު އެކަލާނގެއަށްޓަކައި ރުޅިއައުމެވެ.
2. ކުށްވެރިކުރެވޭ ރުޅި: އެއީ އެ ރުޅިއެއްގެ ސަބަބުން އެކަށީގެން ނުވާ ކަންކަން ކޮށް އަދި ބަސްބުނަން އިންސާނާއަށް މެދުވެރިކުރާ ރުޅިއެވެ.
- ކުށްވެރިކުރެވޭ ރުޅިވެރިކަމަށްވާ ފަރުވާ:
- ވުޟޫކުރުން.
- ކޮޅަށް ހުރިނަމަ އިށީނނުން، އަދި އިށީނދެގެން އިންނަމަ އޮށޯތުން.
- އަދި އެކަމުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ކުރައްވާފައިވާ ވަޞިއްޔަތްކަމުގައިވާ: "ތިބާ ރުޅި ނާންނާށެވެ." މީގައި ހިފެހެއްޓުން.
- ރުޅި އަންނައިރު ދީލާލައިގެން ދިޔުމުން ނަފްސު ކޮންޓްރޯލު ކުރުން.
- ލަޢުނަތް ލިބިފައިވާ ޝައިޠާނާގެ ކިބައިން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ރައްކާތެރިކަމަށް އެދުން.
- ހަނުހުރުން.

ޖ: އެއީ މީހުންގެ އަމިއްލަ ސިއްރުތަކާއި އެމީހުން ފޮރުވާ އެއްޗެހި ހާމަކޮށް ހޯދުމެވެ.
އޭގެ ޙަރާމް ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި:
- ގޭގޭގައި ހުންނަ މީހުންގެ ފޮރުވާފައިވާ ކަންކަމަށް ބެލުން.
- މީހުންގެ ވާހަކަތައް އެމީހުންނަށް ނޭނގި އަޑުއެހުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޖާސޫސްނުކުރާށެވެ..) [އަލްޙުޖްރާތު: 12]

ޖ: އިސްރާފުކުރުމަކީ: ޙައްޤުނޫން ގޮތުގައި ފައިސާ ހޭދަކުރުމެވެ. އަދި އޭގެ އިދިކޮޅަކީ ބަޚީލުކަމެވެ (ދަހިވެތިކަމެވެ.) އެއީ ޙައްޤު ގޮތުގައި ފައިސާ ހޭދަކުރުމުން ހިފެހެއްޓެވުމެވެ.
ޞައްޙަ ރަނގަޅުގޮތަކީ އެ ދެމެދުގައިވާ މެދު މިން އިޚުތިޔާރުކުރުމެވެ. އެއީ މުސްލިމުމީހާ ދީލަތި މީހެއްކަމުގައިވުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި އެއުރެންނީ، އެއުރެން ހޭދައެއް ކޮށްފިނަމަ އިސްރާފުނުކުރާ، އަދި މުށްބާރުވެސް ނުކުރާ، އަދި އެދެމެދުގައި މެދުމިންވެ ތިބޭމީހުންނެވެ.) [އަލްފުރްޤާނު: 67]

ޖ: ފިނޑިކަމަކީ: ބިރުގަންނަން ނުޖެހޭ ކަންކަމާމެދު ބިރުގަތުމެވެ.
މިސާލަކަށް ޙައްޤު ބަސްބުނުމާއި، މުންކަރާތަށް އިންކާރުކުރަން ބިރުގަތުމެވެ.
ހިތްވަރުގަދަކަމަކީ: އެއީ ޙައްޤަށް ހިތްވަރާއެކު ކުރިމަތިލާ ކުރިއަށް ދިޔުމެވެ. އެއީ މިސާލަކަށް: އިސްލާމްދީނާއި މުސްލިމުންގެ ދިފާޢުގައި ޖިހާދުގެ މައިދާން ތަކުގައި އިސްނަގައިގެން ކުރިއަށް ދިޔުންފަދައިންނެވެ.
- ނަބިއްޔާ ﷺ ދުޢާގައި ވިދާޅުވެއެވެ: «اللَّهُمَّ إنِّي أعوذُ بكَ من الجُبنِ...».
“އޭ ﷲ އެވެ! ފިނޑިކަމުން ރައްކާތެރިކޮށް ދެއްވުމަށް އިބައިލާހުގެ ޙަޟްރަތުން މިއަޅާ އެދެމެވެ.."
އަދި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ވަރުގަދަ މުއުމިނަކު ބަލިކަށި މުއުމިނަކަށް ވުރެ ހެޔޮވެ، އަދި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް ލޮބުވެތިކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ މީހެއްގައިވެސް ހެޔޮކަންވެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: - މިސާލަކަށް ލަޢުނަތްދިނުމާއި ބަދުބަސްބުނުން.
- އަދި މިސާލަކަށް: މިވެނި މީހަކީ “ޖަނަވާރެކޭ” ބުނުން ނުވަތަ އެފަދަ ބަސްތަކެވެ.
- ނުވަތަ ފާޙިޝް ހަޑި ބަސްތަކުން ޢައުރަތައް ނަންގަތުން.
- ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ އެ ހުރިހާ ކަމެއް މަނާކުރައްވައިފައިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “މުއުމިނަކީ ފާޑުކިޔާ އެއްޗެހިކިޔުން ގިނަ މީހެއް ނޫނެވެ. އަދި ލަޢުނަތްދިނުން ބޮޑު މީހެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި ފާޙިޝް ބަސްބުނާ މީހެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި ހަޑިހުތުރު ބަސް ބުނާ މީހެއްވެސް ނޫނެވެ.” މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީ އަދި އިބްނު ޙިއްބާނެވެ.

ޖ: 1. ތިބާއަށް ރިވެތި އަޚްލާޤު ދެއްވާ، އަދި އެކަމަށް އެހީތެރިކަން ދެއްވުމަށް ﷲ އަށް ދުޢާކުރުމެވެ.
2. ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައާމެދު ފާރަވެރިވެ ހުރެ، އެކަލާނގެ ތިބާ ދެނެވޮޑިގެންވެ، އައްސަވާވޮޑިގެންވެ، ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ކަން ދަނެގެންވުމެވެ.
3. ރިވެތި އަޚްލާޤުގެ ޘަވާބާއި، އަދި އެއީ ސުވަރުގެ ވަދެވޭނެ ސަބަބެއްކަން ހަނދާންކުރުމެވެ.
4. ނުބައި އަޚްލާޤުގެ ނަތީޖާއާއި، އަދި އެއީ ނަރަކައަށް ވަންނަން ޖެހޭ ސަބަބެއްކަން ހަނދާންކުރުމެވެ.
5- ރަނގަޅު އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން ﷲ ތަޢާލާގެ ލޯތްބާއި އެކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ ލޯބި ލިބިއެވެ. ނުބައި އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން ﷲ ގެ ނުރުއްސެވުމާއި އެކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ ނަފްރަތު ލިބެއެވެ.
6- ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ގެ ސީރަތުގައި ކިޔާ، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވުމެވެ.
7- ރަނގަޅު މީހުންނާއެކު އުޅުމާއި، ނުބައި މީހުންނާއެކު އުޅުމުން ދުރުވެ އެއްކިބާވުން.
*******
- އެންމެ ހެޔޮ ރަނގަޅު ޛިކުރަކީ ހިތާއި ދޫ އޭގެ މައްޗަށް އިއްތިފާޤުވާ ޛިކުރެވެ.