Jaabi : kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: << limaniyajɔnw la limaniya dafalen tigi: o ye min joko kaɲi kɔsɔbɛ n'a bɛɛ ye >>. Tirimizi ni ahamadu y'a màfilɛ.

Jaabi-1- K'a da kan Ala ka kanun sɔrɔli sababu don
A nana hadisa la : (Jɔnw la kànuneba Ala yɔrɔ a ko o ye u la jogoɲumanba de ye) Hakimi ni tabarani y'a màfilɛ.
2- jɔnw ka kànu sɔrɔli sababu fana do.
3- a le de ye fɛn girinmanba ye sumalan kɔnɔ.
A nana hadisa la : (Fɛn girinmanba sumalan kɔnɔ kiyama don o ye jogo ɲuman ye) Abu dawuda ni tirimizi y'a màfilɛ.
Wa bàràji ni sàra bɛ caya ni jogoɲumanya de ye.
-a nana hadisa la : (I ka dɔn limaniyajɔn bɛ sɔrɔ kɛ n'a ka jogoɲumaya ye sunbaatɔ ni su ɲɛnamaya la ka sàra ɲɔgɔn na ) Ahamadu y'a màfilɛ.
5- Limaniya dafa taamasiyɛn do.
A nana hadisa la : << limaniyajɔnw la limaniya dafalen: min joko kaɲi kɔsɔbɛ >>. Abu dawuda ni tirimizi y'a màfilɛ.

Jaabi - kurana kɔnɔ, Ala kɔrɔtalen ko : {I ka dɔn ni kurana in bɛ kandalikɛ ni sira ye min tilenen do} [Sufɛ taama suran: 9 ].
Kira ka kuma la: Ala kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : (( ne cira de ka jogoɲumaw dafa)) Ahamadu y'a màfilɛ.

Jaabi- ɲumanya: o de ye Ala ko jateminɛ li ye waati bɛɛ la, ani cɛsiri hɛrɛ ni ɲuman ya la jɔnw ye.
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << i ka dɔn Ala ye ɲumanya sɛbɛn fɛ bɛɛ la >> Musilimu y'a màfilɛ.
Ɲumanya sawura dɔ ye:
✔️ɲumanya Ala kɔrɔtalen bàto la,o de ye ŋaniya kalasili y'a bàtoli la
✔️ɲumanya ka taa bangebaafila ma, kumakan ni wale.
✔️ɲumanya ka taa sindiw ni masurunyamɔgɔw ma.
✔️ɲumanya ka taa sìgiɲɔgɔn ma.
✔️ɲumanya ka taa yatiimɛw ma ani misikinɛw
✔️ɲumanya k'a taa i jugu ma.
✔️ɲumanya sɔsɔlila.
✔️ɲumanya Kuma la.
✔️ɲumanya ka taa baganw ma.

Jaabi-ɲumanya tana ye juguya ye.
*a b'o la : ŋaniyakalasili toli Ala bàto la.
* bangebaa sɔsɔ.
*Sindi tigɛ.
*Sigiɲɔgɔn tɔɲɔn.
*ɲumankɛ toli fantanw ni misikinɛw ye, o n'a ɲɔgɔnnaw kumajuguw ni baarajuguw la.

Danaya Ala kɔrɔtalen ka hakɛ tàngali la.
A sawura :Danaya bàtow kɛ tɔ la ka bɔ seli la,jaga,Sun,
hiji, o n'a ɲɔgɔnnaw Ala ye min diyagoya an kan.
2- Danaya danfɛnw ka hakɛ tànga la:
* hadamadenw dànbe tàngali.
* ani u ka nafolow.
* ani u jòliw.
*ani u ka gundow, ani mɔgɔw daara i la fɛn wo fɛn na.
Ala kɔrɔtalen ko kisibagaw mankutu la : {Olu minnu ye tàngabaa ye u ka Danaya n'u ka lahiduw la 8} [Limaniyajɔnw kofɔ suran: 8].

Jaabi - jànfa, o ye Ala ni mɔgɔw ka hakɛw ciɲɛnni de ye.
Ala kɔrɔtalen ko : {Aw minnu limaniyala aw ka na Ala ni kira jànfa an'aw ka danaya ka sɔrɔ aw b'a dɔn (ko danaya dɔ) } {Kɛlɛtɔnɔ kofɔ suran 27}
kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << naafigi taamasiyɛn ye sàba ye >>-a fɔr'a kɔnɔ-<< n'i dara a la a b'i jànfa >> Bɛn kɛra ni hadisa kan.

Jaabi- o de kibaruyali ye min bɛ bɛn fɛn min bɛ kɛla ma ani fɛn dɔ ma i n'a fɔ a bɛ cogomin.
A sawura dɔ ye:
Tìɲɛ bàro la mɔgɔw fɛ.
Tìɲɛ lahidu la.
Tìɲɛ Kuma ni baara bɛɛ la.
Jaabi :kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << i ka dɔn tìɲɛ bɛ kandali kɛ ka taa ɲuman ma, ɲuman bɛ kandalikɛ ka taa mɔgɔɲumanso ma, mɔgɔ tɛ dumɛ tiɲɛ kan f'a bɛ weele Tiɲɛtigi >> Bɛn kɛra ni hadisa kan.

Jaabi- nkalon,o ye tìɲɛ sìna de ye, o dɔ de ,nkalon tigɛli mɔgɔw ye,ani lahiduw fɔnkɔŋɔgɔya,ani seerejuguya.
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << i ka dɔn nkalon bɛ i lase tiɲɛni ma,wa tiɲɛni bɛ b'i lase tasu ma, mɔgɔ dɔ bɛ nkalon tigɛla f'a bɛ sɛbɛn Ala yɔrɔ ko nkalontigɛla >> Bɛn kɛra hadisa n kan.
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << naafigi taamasiyɛn ye sàba ye >>-a fɔr'a kɔnɔ-<< n'a kumana a bɛ nkalon tigɛ, n'a ye lahidu ta a b'a bɔrɔtɔ >> Bɛn kɛra ni hadisa kan.

Jaabi -sabali Ala kɔrɔtalen bàto kan:
Sabali ka Alasɔsɔ to.
-sabali latigɛ kunamanw kan,ka Ala tanu lahalaya bɛɛ kan
Ala kɔrɔtalen ko : { Ala bɛ sabalibaaw fɛ 146} [Imurana ka denbaya kofɔ suran 146].
Kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye: <> Musilimu y'a màfilɛ

Jaabi-o ye sabalibaliya ye bàto kan, ani sabalibaliya ka bɔ Alasɔsɔ la, ani dimi latigɛ la ni kuma ni wale ye.
A b'a sawuraw la:
Sàya nàtali.
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : (Aw dɔlakelen ka na sàya nàta tɔɔrɔ dɔ ma na aw sɔrɔ, n'aw ma ɲɛ o kɔ aw k'a fɔ: ne má n' bálo n'o ye hɛrɛ ye n' ma, n' fàga n'o ye hɛrɛ ye n ma) Bɛn kɛra ni hadisa kan.
Tàmanw gòsili.
Fìni farali.
Kùnsigi labilali
Duwawu yɛrɛ halaki la.
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : (O t'an dɔ ye min bɛ tàman gosi, ani fìnijufa fàràli, ani weeleli jahilidungɛw ka weeleli la) Bukari y'a màfilɛ
kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << i ka dɔn sàra bonyan bɛ lajarabi bonya nɔfɛ,wa ni Ala ye manto min kanu a b'u lajarabi,ni min sabali la a b'o ye, ni min ma sabali Ala ka funu b'o ye>> Tirimizi ni ibunu maja y'a màfilɛ.

Jaabi - o ye mɔgɔw ka ɲɔgɔndɛmɛ de ye u ni ɲɔgɔn cɛ tiɲɛ ni hɛrɛ kan.
ɲɔgɔndɛmɛ sawura :
ɲɔgɔndɛmɛ hakɛw segini na.
ɲɔgɔndɛmɛ tɔɲɔnifɛnw seginin na
ɲɔgɔndɛmɛ mɔgɔw màgo ɲɛli la ani misikinɛw.
ɲɔgɔndɛmɛ hɛrɛ kow bɛɛ la.
ɲɔgɔndɛmɛbaliya jùrùmu ni tɔrɔ kan ani kɔniya.
Ala kɔrɔtalen ko : {Aw ye ɲɔgɔn dɛmɛ ɲuman ni Alaɲɛsiraɲɛ kan aw ka na ɲɔgɔn dɛmɛ jùrùmu ni juguya kan aw ka siran Ala ɲɛ Ala ye ɲankata gɛlɛn tìgi ye 2} [Dumuni minɛn kofɔli suran: 2]
kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye : ((Limaniyajɔnfila bɛ i n'a fɔ jɔlifɛn;u dɔ bɛ dɔ minɛ)) Bɛn kɛra ni hadisa kan.
Kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye: <> Bɛn kɛra ni hadisa kan.

Jaabi 1-màloya Ala ma:o ye i ka na sɔsɔ sanuya b'a ye.
2- màloya mɔgɔw ma: o dɔ ye kumajugu ni kuma lankolon toli ani lebuw bange li.
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : << limaniya tilayɔrɔ ye biwolonwula ni kɔ >>wali << bi wɔɔrɔ ni kɔ ye, Ala kumbaba : má si teyi fo Ala fɔli. A dugumata : tɔɔrɔfɛn tali ka bɔ dùgùma. Màloya ye limaniya tilayɔrɔ dɔ ye. >> Musilimu y'a màfilɛ

Jaabi- mɔgɔkɔrɔbaw hinɛ minɛli n'u bonya ni.
- denmisɛnw hinɛ minɛli ani denw. A nana hadisa la : (Mɔgɔ min tɛ an ka mɔgɔkɔrɔbaw bonya ka an ka denmisɛw hinɛ minɛ o t'an dɔ ye) Ahamadu y'a màfilɛ.
-Fantanw ni misikinɛw ni màgobagatɔw hinɛ li.
Baganw hinɛ li k'u la dumuni i ka na u tɔɔrɔ.
Kira ka kuman b'o la kisi b'a ye: << i bɛ limaniyajɔnw ka hinɛɲɔgɔn na n'u ka ɲɔgɔnminɛ n'u ka ɲɔgɔdɛmɛ ye i ko farikolo, ni sùnfu dɔ yߵa damakasi tɔw b'o jaabi ni siɲɛna ni farigan ye >> Bɛn kɛra ni hadisa kan.
-kira ko tuguni nɛɛma ni kisi bɛ a ye: << hinɛbagaw hinɛmàsa bɛ hinɛ olu la, aw ye hinɛ dugukolo kàn mɔgɔw la, min bɛ sankolo la o bɛ hinɛ aw la >> Abu dawuda ni tirimizi y'a màfilɛ.

Jaabi - Ala kanunni min kɔrɔtalendo.
Ala kɔrɔtalen ko : {Minnu limaniyala olu de ka Ala kanu ka bon } [Mìsi muso kofɔ suran 165].
Kira kanunni nɛɛma ni kisi bɛ a ye.
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: << n kalenna màsa la n ni bɛ min tɛgɛ, aw dɔlakelen ka limaniya tɛ dafa f'a ka ne kanu ka tɛmɛ a den n'a fa kan >> Bukari y'a màfilɛ
Limaniyajɔnw kanunni,ani ka hɛrɛ kanu u ye i n'a fɔ i ba fɛ i yɛrɛ ye cogo min.
kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << aw dɔlakelen tɛ limaniya f'a ka fɛn kanu a balima ye a ye min kanu a yɛrɛkun ye>> Bukari y'a màfilɛ

Jaabi -o ye ɲɛda labilali de ye, nisɔndiya ni yɛlɛmisɛn ni nɔgɔya ye, ani nisɔndiya bangeli mɔgɔw kunbɛli la.
O sìna ye ɲɛdasisi ye mɔgɔw fɛ o min b'u lataga.
Hadisaw nànà o fusamanciya la, a minɛna abi zari la Ala diɲɛna a ma, a ko: kira ko ne ma nɛɛma ni kisi b'a ye. << Ka na jɔ ɲuman na fyewu, hal'i balima kunbɛni ni yɛlɛ ye >> Musilimu y'a màfilɛ
-kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye: <<. i ka yɛlɛmisɛnni i balima fɛ o ye saraka ye i ye >> Tirimizi y'a màfilɛ.

Jaabi- o ye nɛɛma wilili nàtali ye ka bɔ mɔgɔwɛrɛ kan wali mɔgɔwɛrɛ ka nɛɛma kɔniyali.
Ala kɔrɔtalen ko: {Ani bɛsɛnkɔni n'a bɛsɛnkɔniya la 5} [ fajirikɛnɛ cili kofɔ suran: 5].
A minɛna anasi la Ala diɲɛna a ma,ko kira ko kisi b'a ye : <<. aw ka na dimi ɲɔgɔnkɔrɔ, aw ka na ɲɔgɔn bɛsɛnkɔniya, aw ka n'aw da tigɛ ɲɔgɔn na-Ala ka jɔnw- aw ye kɛ balimaw ye. >> Musilimu ni Bukari y'a màfilɛ.

Jaabi -o y'i balima silama ɲankarilabɔli n'a dɔgɔyali de ye, o tɛ bɛn:
Ala kɔrɔtalen k'o o bàlili koɲɛ la: {Aw mɔgɔw min nu limaniya la mànto ka na yɛlɛbɔna kɛ mànto dɔ la a dɔ la olu ka fusa ni u ye muso ka na yɛlɛbɔna kɛ muso la a dɔ la olu ka fusa ni u ye aw ka n'aw yɛrɛ lebu aw ka na ɲɔgɔn jàmu lagosi o ye ciɲɛni de ye limaniya kɔfɛ ni mɔgɔ min ma tuubi olu ye tɔɲɔnikɛlaw de ye 11} [Kira furumusow ka sow kofɔ suran 11].

Jaabi- o ye mɔgɔ ka na a yɛrɛ yenge mɔgɔtɔw sanfɛ, a tɛ mɔgɔw dɔgɔya a tɛ ban tiɲɛ na.
Ala kɔrɔtalen ko : {Hinɛmàsa ka jɔnw minnu bɛ taama dugukolo kɔkan u majigine} [Faranfasili suran : 63], O kɔrɔ : u majigine.
-kira ko tugunni nɛɛma ni kisi bɛ a ye: <<. mɔgɔ si m'a majigin Ala ye fo Ala k'o kɔrɔta >> Musilimu y'a màfilɛ
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : << Ala ye yilidon jigi ne ka ko bɛɛ k'i majigin, mɔgɔ si ka na waso mɔgɔ si la, wa mɔgɔ ka na mɔgɔ tɔɲɔ >> Musilimu y'a màfilɛ

Jaabi-1-yɛrɛbonya tiɲɛ kan,o ye tiɲɛ lasegini de ye ka ban a la.
2- yɛrɛbonya mɔgɔw ma, o y'u dɔgɔyali de ye a n'u màfiyɛnyali.
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : << yɛrɛbonya fiti ɲɔgɔn be mɔgɔ min dusukun na o tɛ don mɔɔɲumanso kɔnɔ >>. Cɛ dɔ ko: mɔgɔ b'a fɛ i ka fìni ni samara ka ɲɛ. A ko: << Ala kaɲi a bɛ ɲuman fɛ,yɛrɛbonya ye: tiɲɛ genni, ani mɔgɔw kɔni >> Musilimu y'a màfilɛ
-Tiɲɛ genni : ka toyi
-Mɔgɔw kɔni: u dɔgɔyali.
-dulokiɲuman ni sàmaraɲuman tɛ yɛrɛbonyan ye.

Jaabi- namara feere ni sànni la, o ye jagofɛn lebu dogoli ye.
suyɛnni donni ɲini la, o misali: kalandenw ka suyɛnni kɔrɔbɔli tuman.
Namara Kuma la i n'a fɔ seerejuguya ni nkalon.
I ka fɔ ta n'i ka bɛnka mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ dafabaliya.
Bàlili janfan na, kira tɛmɛna dumuni saradalen dɔ la, a y'a tɛgɛ don a la, a tɛgɛ ɲiginna, a ko : << nin ye mun ye dumuni tigi >> a ko: sànji de y'a sɔrɔ Ala ka ciden. A ko: mun na i t'a bila dumuni sanfɛ mɔgɔw k'a ye? Min b'an namara o t'an dɔ ye >> Musilimu y'a màfilɛ
Dumuni saradalen : dumuni saradalen fere kama.

Jaabi - o y'i balima silama kofɔli y'a kɔfɛ a bɛ min kɔn.
Ala kɔrɔtalen ko : {Aw dɔ ka na dɔ kɔrɔfɔ yali aw dɔlakelen b'a fɛ k'aw balima sù sògodun wa aw b'o kɔn aw ye siran Ala ɲɛ Ala ye tubi ni hinɛ màsa ye12} [Kira furumusow ka so kofɔ suran 12].

Jaabi - kumaw càrili mɔgɔw ni ɲɔgɔncɛ k'u cɛ tiɲɛ.
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: << namima tɛ don mɔɔɲumanso >> Musilimu y'a màfilɛ.

Jaabi- o ye hɛrɛ baara kɛli girinyali de ye ani min kɛli bɛ diyagoya mɔgɔ kan.
O dɔ ye : salaya diyagoya baaraw kɛli la.
Ala kɔrɔtalen ko : {I k'a dɔn munafikiw bɛ ka Ala jànfa Ala fana b'u janfa n'u bɛ wuli ka taa seli ma u salayalen bɛ wuli u b'u yɛrɛ yìran u tɛ Ala kosuma fo n'a kɛrɛ dɔɔni dɔrɔn142} [Musow kofɔ suran :142]
A ka kan limaniyajɔn ka salaya ni fàrifaga ni sìgili bila,
Ka taa baara ni làmaga ni cɛsiri ni timinandiya ma min b'a má ladiɲɛ.

Jaabi-1-funu kànunnen:o ye a k'a kɛ Ala kama nikafiriw wali nafikiw y'a ka lahɔrɔma dɔ tiɲɛ.
2- dimi lagosilen:o ye dimi min bɛ mɔgɔ bila ka ko kɛ wali ka fɛn fɔ min man kan.
dimi lagosilen Fura:
☚ Seliji.
☚ sìgili n'a jɔlen do, kɛrɛkanda n'a sigilen do.
☚ a ka kira ka sarankanaw minɛ Ala kira ko: kisi b'a ye<< ka na dimi >>
☚ a ka s'a yɛrɛ la dimi tuma la.
☚ tànga ɲini Ala fɛ ka bɔ sitanɛ dangalen tɔɔrɔ ma.
☚ makun .

Jaabi- o de ye mɔgɔw lebu ɲinini n'a sɛgɛsɛgɛli ye a n'u bu sutura ni min ye.
A sawura haramuyalen dɔw:
-mɔgɔw lawura sɛgɛsɛgɛli sów kɔnɔ.
Mɔgɔw ka baro lamɛnni ka sɔrɔ u t'a kalama.
Ala kɔrɔtalen ko : {Aw kana ɲɔgɔn suruku...} [Kira furumusow ka so kofɔ suran 12].

Jaabi- cɛnni: o ye nàfolo bɔli de ye bɔcogo la min ma kan.
U fila cɛla o de ye ɲuman ye, ani silama tɛgɛ ka labila.
Ala kɔrɔtalen ko : {N'olu min nu ye nafakati kɛ u tɛ tiɲɛni kɛ u tɛ minɛli kɛ a bɛ kɛ o fila ni ɲɔgɔncɛ 67} [Faranfasili suran 67].

Jaabi-jitɔya: ka siran fɛn ɲɛ i man kan ka siran min ɲɛ.
Sira tiɲɛkuma ɲɛn ani ko kɔnne kɔnni Misalila.
Cɛfarinya : o de ye tiɲɛ labaarali ye, o dɔ de ye inafɔ jihadi kɛnɛw kan ka silamaya ni silamaw lafasa.
Kira tun kɛra a b'a fɔ a ka duwawuw la kisi b'a ye : << ne má n bɛ tànga ɲini i fɛ ka bɔ jitɔya ma >>
-kira ko tuguni nɛɛma ni kisi bɛ a ye: << limaniyajɔn fànga tigi hɛrɛ ka bon wa o kadi Ala ye ka tɛmɛ làfulen kan, n ka hɛrɛ b'a bɛɛ la >> Musilimu y'a màfilɛ.

Jaabi- danga wali neninin Misalila.
Ani misalila karisa ye "bagan" ye o fɔli o n'a ɲɔgɔnnaw.
Wali lawuraw fɔli ka bɔ kumajugu ni juguyaw la.
Kira ye bàlili k'o bɛɛ ma kisi b'a ye, a ko: << limaniyajɔn tɛ dɔgɔyalikɛlaba ye, dangalikɛlaba tɛ, tiɲɛnikɛla tɛ, wa kumajugu fɔ la tɛ>> Tirimizi ni ibunu hibani y'a màfilɛ.

Jaabi-1-duwawu Ala k'i garisɛgɛ jogoɲuma na k'i dɛmɛ a kan.
2-Ala ka danw kɔlɔsili,a dɔn ka b'i dɔn a b'i mɛ a ɲɛ b'i la.
3- I hakili to jogoɲumanya bàràji la ani mɔgɔɲumanso donni sababu don.
4-i hakili to jogojuguya kɔlɔlɔ la ani donni sababu don tasu la.
5- a dɔn jogoɲumaya bɛ Ala n'a ka danfɛnw ka kanu nàati, jogojuguya bɛ Ala n'a ka danfɛnw ka funu naati.
6- kira ka ɲɛnamaya kalanni k'a ladege kisi b'a ye.
7- mɔgɔɲumanw jɛɲɔgɔnyali ka yɔrɔmanjanya kɛ mɔgɔjuguw la.
*******
Alakosuma la sɔnhɛrɛ ma ye dusukun ni nɛn bɛna min kan.