Qaybta Caqiidada:
Jawaab: Rabbigay waa Allaah oo ah kan i barbaariyey oo ku barbaariyey uunka oo idil Nicmaddiisa, waana Midka aan caabudo ma lihi mana jiro la caabude kale oo xaq ah oo aan Isaga aheyn, waana Abuuraha, Arsaaqaha, Maamulaha waxa uunka jira oo dhan.
Waxaana u daliil ah Qowlka Alle Kor ahaaye: "Ammaan idilkeed iyo mahad waxaa leh Allaah, Rabbiga uunka". [Suuradda Al-Faatixah: 2].
J- Weedha Towxiidku waa "laa ilaaha Illallaah" macnaheeduna waxa weeye : Ma jiro la caabude xaq ah oo aan aheyn Allaah.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: {Waxaan qirayaa in ilaah xaq lagu caabudo uusan jirin Alle ma ahee}. [Suuradda Muxammad:19].
- Wuxuu kaloo yidhi Alle, Isagaa xumaan ka hufane: "Arrinkaasi waa in Alle uu yahay Xaq, iyo in waxay baryaan (caabudaan) sokadii uu yahay Baadil, iyo in Alle yahay Sarreeyaha Weyn" . [Suuradda Al-Xaj: 62].
J-Allaah wuxuu jiraa samada Carshigiisha dushiisa, ka Kor yahay wuxuu abuuray oo dhan, Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Raxmaanku (Allaah) wuxuu kor ahaaday Carshigiisa dushiisha (si u qalanta Weynidiisa)" [Suuradda Daahaa:5].
Wuxuu kaloo yidhi kor ahaaye: "(Alle) waa Awood Badanaha Muquuniya (daalimiinta iyo isla weynayaasha) ee ka korreeya addoomahiisa, waana Xakiimka, Xog Ogaalka ah" [Suuradda Al-Ancaam: 18].
J: Macnaheedu waxaa weeye in Alle u soo diray dadka iyo jinka bishaareeye iyo dige ahaan.
Waxaana waajib ah:
1. In lagu addeeco wuxuu amro.
2- In la rumeysto wuxuu sheegay.
3- Inaan lagu caasiyoobin (laga hor imaan).
4- Inaan Alle lagu caabudin waxaan aheyn wuxuu sharciyeeyey, waana in la raaco Sunnada oo laga tago bidcada.
Alle Kor ahaaye wuxuu yidhi: "Qofkii addeeca (hoggaansama) Rasuulka (Nabi Muxammad), wuxuu Addeecay Allaah". [Suuradda An-Nisaa: 80].
Wuxuu kaloo Alle yidhi Isagaa xumaan ka hufane: "Ma ku hadlo (Nabigu) hawadiisa (waxay naftiisu doonto)" 3 "Wax kale maahee (hadalkiisu) waa waxyi loo waxyooday" 4 [Suuradda An-Najam: 3,4],
Wuxuu kaloo Alle yidhi: "Waxaa idiinku sugan Rasuulka Alle tusaale wanaagsan oo uu raaco qof kastoo danaynaya (la Kulanka) Alle iyo Maalinta Aakhiro, oo xusa Alle in badan". [Suuradda Al-Axzaab:21].
J: Wuxuu noo abuuray inaan caabudno Keligii oo aannu cidna u shariig yeelin oo la wadaajin cibaadada.
Nooma abuurin dheel iyo ciyaar iyo ujeeddo la’aan.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Uma aan abuurin jinka iyo insiga waxaan aheyn iney i caabudaan (macnaha Alle Keliya caabudaan iyagoon cidna wax la wadaajin cibaadada)". [Suuradda Ad-Daariyaat: 56].
J- Waa magac kulmiya wax kasta oo Alle jecel yahay kana raalli yahay oo leh odhaahyada iyo camallada qarsoon iyo kuwa muuqdaba.
- Kuwa muuqda: Sida ku xusidda Ilaahay carrabka ee leh subxaanaleysi, Alla ammaan, takbiir, salaadda iyo xajka.
- Kuwa qarsoon: Sida tala saarashada Alle, ka cabsashada Alle iyo ka rajeyntiisa kheyr (wanaag ).
J: 1. Waa Towxiidka u gaar iyo gooni yeelidda Alle Rabbinnimada: Waana rumeynta inuu Alle yahay Abuuraha, Irzaaqaha, Maamulaha uunka, Keligii mana laha wax shariig ah oo wax la wadaaga.
2. Towxiidka Illaahnimada: Waana ku Keli iyo gaar yeelidda Alle cibaadada, waa inaan la caabudin cidna Allaah ma’ahee
3- Towxiidka Magacyada iyo tilmaamaha Alle: Waana rumeynta Magacyada iyo Tilmaamaha Alle kor ahaaye ee ku soo arooray Kitaabka Qur’aanka iyo Sunnada, iyagoo aan waxna lala mid dhigin, oo lagu shabbihin, waana inaan la diidin magacyada iyo tilmaamahaa ama la macno doorin.
Waxaana u caddeyn ah noocyada Towxiidka ee seddexda ah: Qowlka Alle Kor ahaaye: Qowlka Alle kor ahaaye: "(Alle) Waa Rabbiga samooyinka iyo dhulka iyo waxa u dhexeeya ee caabud Isagoo Keliya oo u samir yeelo cibaadadiisa. Miyaad garan wax la mid ah oo la Magac iyo Tilmaan ah?". [Suuradda Maryam: 65].
J: U shariig yeelidda Alle kor ahaaye oo cibaadada lala wadaajiyo cid kale.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Alle ma dhaafo denbiga ah in loo shariig yeelo, wuu se u dhaafaa waxa aan denbigaa oo kale aheyn qofkuu doono; qofka Alle wax la wadaajiya cibaadada, wuxuu been abuurtay denbi weyn." [Suuradda An-Nisaa:48].
J: Shirkigu: Waa qofka oo u yeela Alle wax la mid ah oo u dhigma; xagga cibaadada ama Rabbinnimada ama Magacyadiisa iyo Tilmaamahiisa.
Waxaana ka mid ah shirkiga in wax laga siiyo wax uun ka mid ah noocyada cibaadada, cid kale aan ahayn Alle Weyne kor ahaaye.
Noocyada shirkiga:
- Shirki weyn; sida: baryada cidaan Alle aheyn kor ahaaye, ama in loo sujuudo cidaan Alle aheyn, ama wax loo gowraco cidaan Allaha Sharafa iyo Haybadda Badan aheyn.
- Shirki yar; oo aan looga bixin diinta laguna gaaloobin ahse denbi weyn sida: ku dhaarashada cidaan aheyn Alle kor ahaaye, ama xirashada xirsiyo (qardhaas) waana waxyaalaha la xidho ama meel la surto si dheef loo helo ama dhib looga badbaado. Waxaa kaloo ka mid ah is tuska yar, sida inuu qofku wanaajiyo salaadda markay dadku eegayaan.
J: Tiirarka Iimaanku waa lix:
1. Rumeynta Alle kor ahaaye.
2. Malaa’igtiisa.
3. Kutubtiisa.
4. Rusushiisa.
5. Maalinta Aakhiro (Qiyaamaha).
6. Qaddarka Alle kheyrkiisa iyo sharkiisaba.
Waxaa caddeyn u ah intaasba, Xasiidka Jibriil, ee Muslim soo wariyay, oo Jibriil uu ku leeyahay Nabiga- sallallaahu calayhi wasalam: "Ii sheeg Iimaanka, wuxuu yidhi: Waa inaad rumeyso Allaah, malaa’igtiisa, Kutubtiisa, Rusushiisa, Maalinta Aakhiro ee Qiyaamaha, oo aad rumeyso Qaddarka khayrkiisa iyo sharkiisaba.
J: Rumeynta Alle kor ahaaye: Waa inaad rumeyso inuu Alle ku abuuray oo ku arsaaqo (ku quudiyo), waana Isaga Kan iska leh ee maamula Keligii uunkiisa uu abuuray dhammaantood. Waana la caabudaha, ma jiro mid xaq lagu caabudo oo aan Isaga aheyn, Isagaa leh uunka dhammaan iyo amarkaba iyo xukunka iyo sharci dejinta Keligii mana leh shariig iyo cid wax la wadaagta.
Waana Sharaflaha Weyn dhammeystiran oo leh ammaan iyo mahad naq oo dhan, wuxuu leeyahay Magacyada wanaagsan ee Quruxda badan iyo Tilmaamaha sare, ma jiraan wax la mid ah oo u dhigma, mana jiro wax uu u eg yahay Isagaa Alle nusqaan ka hufane.
Rumeynta malaa’igta: Waana kuwo uu Alle ka abuuray nuur, wuxuu u abuuray iney caabudaan oo u hoggaan samaan si dhan Amarkiisa.
- Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Waase addoomo (malaa’igta) la sharfay Kagama hormaraan hadal, iyaguna amarkiisa uun bay ku camal falaan". [Al-Anbiyaa (26-27].
- Nabigu sallallaahu calayhi wasallam wuxuu yidhi: "Waxaa laga abuuray malaa’igta nuur" Waxaa soo weriyey Muslim.
- Waxaa ka mid ah malaa'igta Jibriil oo ku soo dejiya Waxyiga anbiyada kaddib amarka Alle. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Qur’aankani waa Waxyi ka soo degay xagga (Alle) Rabbiga uumanka oo dhan abuuray". Waxaa ku soo dejiyey Qur'aanka kaddib amar Alle Ruuxul-amiin (Jibriil), Qalbigaaga (Nabi Muxammadow) si aad uga mid noqoto digayaasha "Rususha Alle". Waana af Carabi faseex ah "Qur’aanka". [Ash-Shucuraa (192-195].
Rumeynta Kutubta Alle: Waana Kutubta uu Alle ku soo dejiyey Rusushiisa.
- Sida Qur’aanka lagu soo dejiyey Nabi Muxammad sallallaahu calayhi wasallam.
- Injiil oo lagu soo dejiyey Nabi Ciise calayhi salaam.
- Towraadda oo lagu soo dejiyey Nabi Muuse calayhi salaam.
- Az-Zabuur oo lagu soo dejiyey Nabi Daawuud calayhi salaam.
- Suxuftii Ibraahiim iyo Muuse: ee lagu soo dejiyey Ibraahiim iyo Muuse calayhima-salaam.
Rumeynta Rususha Alle: Waa kuwa uu Alle u soo diray addoomahiisa si ay wax u baraan, oo ugu bishaareeyaan khayrka iyo Jannada oo uga digaan sharka iyo Naarta.
Waxaana ugu fadli badan: kuwa leh go’aanka adag (ulul-cazmi) waana kuwan:
- Nuux calayhi salaam.
- Ibraahiim calayhi salaam.
- Muuse calayhi salaam.
- Ciise calayhi salaam.
- Muxammad sallallaahu calayhi wasallam.
Rumeynta Maalinta Aakhiro: Waa geerida kaddib qabriga gudihiisa, Maalinta Qiyaamada, Maalinta iska soo bixinta qubuuraha iyo Xisaabta Aakhiro iyo u kala garsoorka dadka markaasay ku sugnaan kuwo hoygoodu yahay Jannada meesha ku habboon deegaankooda, kuwa hoygoodu yahay Naartuna u hoyan Naarta.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Naf walba waxay dhadhamin dhimashada, waxaa la idiin dhammeystiri ajarkiinna Maalinta Qiyaamaha. Ee qofkii laga fogeeyo Naarta ee la geliyo Jannada wuu liibaanay. Mana aha nolosha adduunku waxaan aheyn raaxo lagu dagmo". [Suuradda Aala-Cimraan:185].
Rumeynta Qaddarka khayrkiisa iyo sharkiisaba:
- Qaddarku: Waa rumeynta inuu Alle og yahay wax kastoo ka dhaca caalamka, wuxuuna ku qoray wax walboo dhici Looxa Maxfuudka, Isagaana doonay jirtaankooda oo abuuray.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Waxaan ku abuurnay wax kasta Qaddar (billowgiisa iyo dhammaadkiisa ayaan go'aaminnay)". [Suuradda Al-Qamar: 9].
- Waana afar heer:
Midka hore: Cilmiga Alle kor ahaaye, waxaana ka mid ah Ogaanshahiisa hore ee wax walba, ka hor intayna dhicin iyo kaddib dhiciddooda.
Waxaa u daliil ah: Qowlka Alle Kor ahaaye: "Alle Keliya ayaa Og waqtiga Saacadda (Qiyaame dhaceyso), oo soo dejiya roobka, wuxuu Og yahay waxa ku jira ilma galeennada. Nafina ma oga waxay mudan berri, nafina ma oga dhulkee bey ku dhiman. Alle waa wax kasta Oge, Xog Ogaal ah". [Suuradda Luqmaan: 34].
Midda labaad: In Alle ku qoray arrinkaasi Looxa Maxfuudka, wax kastoo dhacay ama dhici doona waxay ku qoran yihiin agtiisa Kitaab.
Waxaana u daliil ah:
Qowlka Alle kor ahaaye: "Wuxuu (Alle) hayaa furayaasha khasnadaha qarsoon, ma jirto cid ogsoon oo aan Isaga aheyn. Wuxuu og yahay wax kasta oo ku sugan barriga iyo badda; ma jirto caleen soo dhacda uusan ogeyn; ama iniin (midho) taal mugdiyada dhulka iyo wax qoyan ama qallalan midna, bal (waxay dhammaan) ku yaalliin Kitaab Cad (Looxa Maxfuudka)". [Suuradda Al-Ancaam: 59].
Midda seddexaad: oo ah in wax waliba ay ku dhacaan Doonista Alle, waxbana kama dhacaan ama kuwa uu abuuray kama dhacaan illaa waxay ku dhacaan Doonistiisa. Qofkuna wuxuu leeyahay doorasho iyo rabitaan iyo doonis, laakiinse rabitaankan iyo doonistan ma dhacaan inuu Alle doono ma’ahee.
Waxaana u daliil ah: Qowlka Alle kor ahaaye: "Qofkii idinka mid ah ee dooni inuu (ku) toosnaado (Xaqa). Oo waxna ma dooni kartaan aan ahayn wuxuu Alle doono mooyee, Rabbiga caalamka". [Suuradda At-Takwiir: 28, 29].
Midda afraad: Rumaynta in waxa caalamka jira oo idil abuurane yihiin. Waxaa abuuray Alle, oo abuuray nafahooda iyo tilmaamahooda iyo dhaqdhaqaaqooda iyo wax kastoo ku sugan uunka.
Waxaana u daliil ah: Qowlka Alle kor ahaaye:Allaah baana idin abuuray idinka iyo waxaad sameysaanba? "Allaah baa idin abuuray idinka iyo waxaad sameysaanba". [Suuradda As-Saaffaat: 96].
J: Waa hadalka Alle kor ahaaye, ma aha wax la abuuray.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Hadduu qof ka mid ahi mushrikiinta ku weydiisto magan gelyo, magan geli si uu u maqlo hadalka Alle (Qur’aanka)". [Suuradda At-Tawbah: 6].
Waxaa lagu soo wariyey Xadiis: "Fadliga hadalka Alle dheer yahay hadallada kale waa sida Fadliga uu Alle dheer yahay uunkiisa." Waxaa soo weriyey At-Tirmidi.
J: Waa wax walba oo ay dadku diinta ku soo daraan aan horay u jirin waagii Nabiga sallallaahu calayhi wasallam iyo asxaabtiisa.
- Ma oggolaaneyno weynuna diidi oo ku celin qofkeeda.
Tixraac Qowlka Nabiga sallallaahu calayhi wasallam. (Bidco walba waa habow) Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
- Iyo odhaahdiisi Nabiga -sallallaahu calayhi wasallam: "Qofkii fala camal uu cibaado ula jeedo aan ku saleysneyn Amarkayaga waa mid la diidi aan laga oggolaaneyn". Waxaa soo weriyey Muslim.
Haddaan tusaale ka bixinno: Waa sida in wax lagu daro cibadada, sida kordhinta weysada dhaqitaan afraad, iyo sida u dabaal degidda, dhalashada Nabiga, kama sugnaan Nabiga sallallaahu calayhi wasallam iyo asxaabtiisa.
J: Sokeeye ka yeelashadu: Waa jeclaanta mu'miniinta iyo u hiillintooda.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Kuwa Alle rumeeyey ee xaqa ku toosay rag iyo haweenba, waa u xigaalo iyo sokeeye midba midka kale". [Suuradda At-Tawbah: 71].
Barii ahaanshuhu: Waa necbaanta gaalada iyo colaadintooda.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Waxaa idiinku sugan ku dayasho wanaagsan Ibraahiim iyo kuwii la jiray, markay ku yidhaahdeen dadkoodii: Annagu barii baan idinka nahay idinka iyo waxaad caabuddaan Alle sokadii, idin diidnay, oo cadaawad iyo naceyb joogto ah ah baa ahaaday dhexdeenna annaga iyo idinka jeer aad rumaysaan Allaah keligii". [Suuradda Al-Mumtaxinah 4].
J: Tusaalaha hadalka: Waa adigoo af lagaaddeeya Alle Subxaanah ama Rasuulkiisa sallallaahu calayhi wasallam.
Tusaalaha ficilka: Waa adigoo liida Musxafka ama u sujuuda wax aan Alle ahayn.
Tusaalaha rumeynta: Waa adigoo rumeya inuu jiro cid mudan cibaado oo Alle aheyn ama inuu jiro khaaliq kale oo wax la abuura Alle.
J: 1. Nifaaqa weyn: Waa adigoo qarsada gaalnimo oo muujiya rumeyn aan uurka jirin.
Waxaana lagaga baxaa Islaamka oo waa gaalnimo weyn.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Munaafiqiintu waxay ahaan halka u hooseeya Naarta; umana heli doontid gargaare". [Suuradda An-Nisaa:145].
2. Nifaaqa yar: Sida: Been sheegidda, ballan ka baxa, iyo ammaano darrada.
Lagaga ma baxo Islaamka, wuxuuse ka mid yahay denbiyada, qofkaana halis wuxuu u yahay Ciqaab Alle.
Rasuulkii Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: " Calaamadda munaafiqu waa seddex: Hadduu wax sheego been buu sheegaa, hadduu ballan galo wuu ka baxaa, haddii wax lagu aamino wuu khiyaamaa". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
J: Waa Muxammad sallallaahu calayhi wasallam.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Muxammad ma aha aabbaha qof ka mid ah raggiina, waase Rasuul Alle iyo kan u dambeeya ee lagu khatimay Nabiyada". [Suuradda Al-Axzaab 40[.
Rasuulkii Alle -Sallallaahu calahi wasallam- wuxuu yidhi: "Anigu waxaan ahay kan lagu khatimay Nabiyada, mana jiro Nabi gadaashay iman"Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud, At-Tirmidi iyo kuwo kale.
S24: Waa maxay Mucjiso?
J- Mucjizo: Waa wax walba oo Alle siiyey anbiyadiisa ee caadooyinka ka baxsan ee muujinaya runtooda, sida: "Anigu waxaan ahay kan lagu khatimay Nabiyada, mana jiro Nabi gadaashay iman" Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo At-Tirmidi iyo kuwo kale.
J: Mucjizo: Waa wax walba oo Alle siiyey anbiyadiisa ee caadooyinka ka baxsan ee muujinaya runtooda, sida:
- Kala dhanbalidda/ kala dillaacii dayaxa waqtigii Nabiga sallallaahu calayhi wasallam. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Saacadda (Qiyaame) wey soo dhowaatay, dayaxiina wuxuu u kala dhanbalmay labo gabal, Hadday (gaaladu) arkaan mucjiso (xag Alle ah) waxay u jeestaan dhinac oo yidhaahdaan: Waa sixir is daba taxan. Waxayna beeniyeen Xaqa oo raaceen hawadooda. Arrin kastana wuxuu leeyahay meel uu ku sugnaado". [Suuradda Al-Qamar: 1-3].
- Kala dhanbalidda badda waqtigii Muuse caleyhi salaam, iyo harqinta (ku hafintii badda) Fircoon iyo askartiisa.. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "(Xus) markaan idiin kala dhanballay badda, oo aan idin badbaadinnay, oo aan ku rogney biyihii badda qolodii Fircoon idinkoo arkaya". [Suuradda Al-Baqarah: 50].
J: Saxaabi: Waa qofkii la kulmay Nabiga s.c.w. isagoo rumeysan oo ku dhintay Islaamnimo.
- Waa inaynu jecel nahay oo ku dayannaa, waana kuwa u kheyr badan oo u wanaagsan dadka anbiyada kaddib.
Waxaana ugu fadli badan afarta khulafo (u taliyey ummada kadib geeridii Nabiga sallallaahu caleyhi wasallam):
Abuu Bakar Allaha ka raalli ahaadee.
Cumar Allaha ka raalli ahaadee
Cuthmaan Allaha ka raalli ahaadee.
Cali Allaha ka raalli ahaadee.
Alle kor ahaaye wuxuu ka yidhi saxaabada Allaha ka raalli noqdee dhammaan: "Kuwase u hormaray (iimaanka iyo camallada san), ee horreeyey oo ka mid ah Muhaajiriinta iyo Ansaarta iyo kuwa ku raacay wanaagga. Alle raalli buu ka yahay, iyana raalli bay ka yihiin. Wuxuuna u diyaariyey beero (Jannooyin) ay hoostoodu webiyadu qul-qulaan, ay ku dhex waari weligood. Kaas baa ah Guusha Weyn. [Suuradda At-Tawbah: 100].
J: Waa inaan jeclaanno ehlu beytka Nabiga oo ka yeelanno sokeeye oo nacno ciddii neceb, waana inaan la gaarsiin heer la caabudo, ehlu beytka Nabigana waa xaasaskiisa iyo ubadkiisa iyo ilmo Haashim iyo ilmo Al-Muddalib kuwooda mu'miniinta ah.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Alle wuxuu rabaa uun inuu idinka fogeeyo fadarada (denbiga, xumaanta) Ehlu baytkow, iyo inuu idin daahiriyo daahirin dhan). [Suuradda Al-Axzaab 33].
Waxaana ku soo arooray xadiiska Nabiga sallallaahu calayhi wasallam inuu yidhi: "Waxaan idin xusuusin inaad Alle uga cabsataan ehlu beytkayga (ha dhibaateynina), waxaan idin xusuusin inaad Alle uga cabsataan ehlu beytkayga, waxaan idin xusuusin inaad Alle uga cabsataan ehlu beytkayga". Waxaa soo weriyey Muslim.
J: Waxaa nagu waajib ah: in la ixtiraamo, la maqlo oo la addeeco wixii aan macsi aheyn mooyee, iyo in loo duceeyo oo la waaniyo sir ahaan oo aan laga bixin taladooda, inay la yimaadaan gaalnimo cad mahee.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Kuwa (Xaqa) rumeeyoow! Addeeca Alle oo addeeca Rasuulka (Nabi Muxammad sallallaahu calayhi wasallam), iyo kuwa idinka mid ah ee idiin haya talada. Haddaad wax isku qabataanna, u celiya Alle iyo Rasuulka, haddaad rumeysan tihiin Alle iyo Maalinta Aakhiro. Arrinkani baa khayr badan oo cidhib wanaagsan". [Suuradda An-Nisaa: (59].
J- Cabsidu: Waa inaad ka baqdo Alle iyo Ciqaabkiisa.
Rajadu: Waa inaad rajeyso abaalgudka Alle, denbi dhaaf iyo Naxariistiisa.
Daliilku: Waa Qowlka Alle kor ahaaye: "Kuwaas ay baryayaan (caabudayaan), iyaga naf ahaantooda ayaa doona asbaabta u dhowaanshaha Rabbigood– koodii ugu dhowaansho badan - waxayna rajeeyaan Naxariistiisa, oo ka cabasadaan Cadaabkiisa. Cadaabka Rabbigaana waa wax laga digtoonaado". [Suurada Al-israa: 57].
Wuxuu kaloo Alle kor ahaaye yidhi: "Ogeysii addoomahayga inaan Anigu (waa Alle'e) ahay Denbi Dhaaf Badanaha, Naxariista Badan. Iyo in Cadaabkaygu uu yahay cadaabka xanuunka badan". [Suuradda Al-Xijr: 49-50].
J: Allaah: Macnahiisuna waxaa weeye Illaaha macbuudka Xaq lagu caabudo ah, waa Keligii ma leh wax shariig ah.
- Ar-Rabb: Waa Abuuraha, Maalika (wax kasta iska leh), arsaaqaha Maamula uunka oo dhan Keligii, nusqaan iyo xumaan ka hufane.
- As-Samiic: Waa kan wax walba maqla, maqla codadka kala duwan iyo noocyadoodaba.
- Al-Basiir: Kan wax walba Arka, u jeeda wax walba ha yaraadeen ama ha weynaadeene.
- Al-Caliim: Waa kan wax walba ku koobay Cilmigiisa, wax tagey, wax markaa jooga, iyo wax soo socda ee dhici doona.
- Ar-Raxmaan: Kan Naxariistiisu ay gaadho oo deeqdo noole walba, dhammaan addoomada iyo kuwuu abuurey oo dhammi waxay ku jiraan Naxariistiisa.
- Ar-Razzaaq: Kan arsaaqa dhammaan kuwuu abuuray oo dhan oo ay ka mid yihiin dad iyo jin iyo dhammaan nafleyda.
Al-Xay: Waa Noolaha aan dhiman, dhammaan wuxuu abuuray way dhimanayaan.
- Al-Cadiim: Waa Kan leh Kamaalka (dhameystirnaan) oo dhan, Weyni oo dhan waxay ku jirtaa Magacyadiisa iyo Tilmaamihiisa iyo falalkiisa.
- Al-Xakiim: waa Kan xukmey wax walba oo uu abuuray oo habeeyey wanaajiyeyna abuurkooda, waxaana ku jira Xikmad wax kastoo uu abuuray iyo Amarkiisaba.
- Xikmadduna waa dhigidda wax kasta meeshiisa ku habboon, iyo dejinta wax walba meelahooda ku habboon.
J: Waannu jecelnahay, oo weydiinnaa mas'alooyinka shareecada, mana ku sheegno waxaan aheyn wanaag, qofkii ku sheegana waxaan sidaasi aheyn; kaasu wuxuu ku taagan yahay dhabbo aan toosaneyn.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Allaah wuxuu kor u qaadi kuwiinna idin ka mid ah ee (Xaqa) rumeeyey, iyo kuwa cilmiga la siiyeyba darajooyin aad u sarreeya, Alle waa u Xog Ogaal waxaad falaysaan". [Suuradda Al-Mujaadalah: 11].
J-Iimaanku waa qowl (hadal) iyo camal (sameyn) iyo rumeyn.
- Waa hadal lagaga dhawaaqo carrabka, lagana rumeysan yahay qalbiga oo lagaga dhaqmo xubnaha jidhka oo dhan.
Waxaa laga soo weriyey Abuu Hureyra oo ka soo weriyey Nabiga sallallaahu calayhi wasallam. inuu yidhi: "Iimaanku (rumeynta Alle) waa dhowr iyo toddobaatan qeybood - ama: dhowr iyo lixdan qeybood, waxaa ugu fadli badan odhaahda: Laa ilaaha illal Laah, waxaana ka mid ah sidoo kale oo soo geli jidka oo laga qaado waxa dadka waxyeelaya, xishoodkuna waa qeyb ka mid ah Iimaanka". Waxaa soo weriyey Muslim.
J: Iimaanku (rumeynta Alle) wuxuu ku kordhaa daacada (u hoggaansanaanta Alle) wuxuuna ku yaraadaa macsida (sameynta xumaha Alle reebey).
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Mu'miniinta dhabta ah waa kuwa marka Alle la Xuso ay gasho cabsi quluubtooda, marka loo Akhriyo Aayadahiisana ay Iimaan u kordhiso, Rabbigood uun tala saarta". [Suuradda Al-Anfaal: 2].
J: Waa ku kalsoonaanta Alle iyo isku halleyntiisa iyo tala saarashadiisa xagga raadinta waxa wax tar kuu leh iyo ka magan galka waxa wax kuu dhimi, adigoo sameynaya oo la iman asbaabta.
Allaah kor ahaaye wuxuu yidhi: "Qofkii talo saarta Alle oo isku halleeya, Alle ayaa la jira oo ku filan". [Suuradda Ad-Dalaaq: 3].
(Wuu ku filan yahay): Macnaha wuu kaafin.
J: Wanaagga: Waa in la is amro daacadda Alle Cazza Wajalla, Munkarkuna: waa in layska reebo ku caasinta Alle Cazza Wajalla.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Waxaad tihiin (Muslimiineey) ummadda ugu kheyrka badan ummadaha ee loo soo saaray dadka; Waxaad amartaan samaha, reebtaanna xumaha, oo rumeysan tihiin Alle." [Suuradda Aala-Cimraan: 110].
J: Waa kuwa ku sugan dhabbihii uu ku sugnaa Nabigu sallallaahu caleyhi wasallam iyo asxaabtiisa xagga odhaahda iyo camalka (wax qabadka) iyo rumeyntaba.
- Waxaana loogu magacaabay ahlu Sunnah iney raaceen darteed Sunnaha Nabiga sallallaahu calayhi wasallam., iyo ka tegitaanka bidcada (ku kordhinta diinta waxaan sax aheyn).
- Jamaacana (guuto midowdey): Waayo waxay ku midoobeen Xaqa, kumana kala tegin.
- Nabigu Sallallaahu calayhi wasallam wuxuu yidhi: "Reer banii Israa’iil waxay u kala bexeen labo iyo toddobaatan dariiqo/kooxood oo diin ah, ummadeyduna waxay u kala bixi seddex iyo toddobaatan dariiqo oo diin ah. Dhammaan waxay geli Naar hal dariiqo maahee. Waxay weydiiyeen: Waa tee Rasuulka Allow? Wuxuu yidhi: Waa tan heysat a dariiqa aan ku sugannahay aniga iyo asxaabteydu". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi.