ޖ: އަހަރެންގެ ވެރި ރައްބަކީ ﷲ އެވެ. އެކަލާނގެއީ، އެކަލާނގެ ނިޢުމަތްތަކުން އަހަރެން ހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ، އަދި އެންމެހައި ޢާލަމްތަކެއްވެސް ހައްދަވައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރެއްވި ކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، އެކަލާނގެއީ، އަހަރެން އަޅުކަންކުރާ އިލާހެވެ. އެ އިލާހު ފިޔަވައި އަހަރެން އަޅުކަންކުރާ އެހެން އިލާހެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހީ ކައުނުގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ އަލްޚާލިޤު (ޚަލްޤުކުރައްވާ އުފެއްދެވި ފަރާތް)، އަލްމާލިކު (ހުރިހާ އެއްޗެއް މިލްކުވެގެންވާ ފަރާތް)، އައްރައްޒާޤު (ރިޒްޤުދެއްވާ ފަރާތް)، އަލްމުދައްބިރެވެ. (ތަދްބީރުކުރައްވާ ކަންކަން ރާއްވަވާ ހިންގަވާ ފަރާތެވެ.)
ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (ޙަމްދުހުރީ ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު، ﷲ އަށެވެ.) [އަލްފާތިޙާ: 2]

ޖ: އަހަރެންގެ ދީނަކީ އިސްލާމްދީނެވެ. އެއީ: އެއްކައުވަންތަކޮށްގެން ﷲ އަށް އަމާންދީ، އަދި ކިިޔަމަންތެރިވެގެން އެކަލާނގެއަށް ބޯލަނބާ، އަދި ޝިރުކާއި އޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ކިބައިން ބަރީއަވުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދީނަކީ އިސްލާމްދީނެވެ.) [އާލްޢިމްރާން: 19]

ޖ: މުޙައްމަދު صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم އެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (މުޙައްމަދުގެފާނީ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ.) [އަލްފަތުޙު: 29]

ޖ: ތައުޙީދުގެ ކަލިމައަކީ: " لا إله إلا الله " އެވެ. އޭގެ މާނައަކީ: ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހެއް ނުވެއެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ފަހެ ﷲ މެނުވީ (ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަންވެވޭ) އިލާހަކު ނުވާކަން ތިބާ ދަންނާށެވެ.) [މުޙައްމަދު: 19]
އަދިވެސް ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، ޙައްޤުވަންތަ އިލާހެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެ އިލާހު ފިޔަވާ، އެ މީހުން ދުޢާކުރާ ތަކެއްޗަކީ، އެއީ ބާޠިލު ތަކެއްޗެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ މަތިވެރިވަންތަ، ބޮޑުވެގެންވާ އިލާހެވެ.) [އަލްޙައްޖު: 62].

ޖ: ﷲ ވޮޑިގެންވަނީ އުޑުގައި، ޢަރްޝުގެ މަތީގައި، ހުރިހާ މަޚްލޫޤުންގެ މަތީގައިއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ރަޙްމާނުވަންތަ އިލާހު ޢަރްޝުގެ މައްޗަށް އަރާވޮޑިގެންނެވިއެވެ.) [ޠާހާ: 5]
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި އެ އިލާހީ، އެ އިލާހުގެ އަޅުތަކުންގެ މަތީގައި ވޮޑިގެންވާ، އެ އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ގަދަވެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެ އިލާހީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، ޙަކީމްވަންތަ އިލާހެވެ.) [އަލްއަންޢާމު: 18]

ޖ: އޭގެ މާނައަކީ: ހެޔޮ ޚަބަރުދެއްވާ، އިންޛާރުކުރައްވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި، ﷲ ޢާލަމްތަކަށް އެކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވިކަމަށް ހެކިވުމެވެ.
އަދި ވާޖިބުވެގެންވަނީ:
1. އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުކުރެއްވި ކަންކަމުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންވުމެވެ.
2. އެކަލޭގެފާނު ޚަބަރުދެއްވި ކަންކަމުގައި އެކަލޭގެފާނު ތެދުކުރުމެވެ.
3. އެކަލޭގެފާނަށް އުރެދި ނުކިޔަމަންތެރި ނުވުމެވެ.
4. އެކަލޭގެފާނު ޝަރުޢުކޮށްދެއްވި ގޮތަށް މެނުވީ ﷲ އަށް އަޅުކަން ނުކުރުމެވެ. އެއީ ސުންނަތަށް ތަބަޢަވެ، ބިދުޢަ ދޫކޮށްލައިގެންނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވާ މީހާ، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން اللَّه އަށް ކިޔަމަންވެއްޖެއެެވެ.) [އައްނިސާއު: 80]
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ސުބްޙާނަހޫ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަ އެދުމަށް ފެންނަ ގޮތަށް ވާހަކަ ނުދައްކަވައެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް އިއްވެވޭ ވަޙީކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ.) [އައްނަޖްމު: 3 - 4].
އަދިވެސް އެކަލާނގެ -ޖައްލަ ވަޢަލާ- ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ކިބައިގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއް ވެއެވެ. (އެއީ) ﷲ އާއި އާޚިރަތަށް އެދޭ، ގިނަގިނައިން ﷲ ހަނދުމަކުރާ މީހަކަށެވެ.) [އަލްއަޙްޒާބު: 21].

ޖ: އެކަލާނގެ އަހަރުމެން އުފެއްދެވީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމަށެވެ. އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވެއެވެ. އަދި ބޭކާރު ގޮތެއްގައި ނުވަތަ ކުޅެ މަޖާކުރާކަށް އެކަލާނގެ އަހަރުމެން ނުއުފައްދަވައެވެ. ނުވަތަ (އަމުރެއް ނަހީއެއް ނެތި) ހިތުހުރި ގޮތަކަށް ބޭކާރުކޮށް އުޅޭކަށް ދޫކޮށްލައްވާކަށް ނޫނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ތިމަން އިލާހަށް (އެއްކައުވަންތަކޮށް) އަޅުކަންކުރުމަށް މެނުވީ، ތިމަން އިލާހު ޖިންނީންނާއި، އިންސީން ނަހައްދަވަމެވެ.) [އައްޛާރިޔާތު: 56]

ޖ: އެއީ އެތެރެފުށާއި ބޭރުފުށުންވާ ބަސްތަކާއި ޢަމަލުތަކުން ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެންވާ އަދި ރުއްސަވާ ކޮންމެ ކަމަކަށް ކިޔޭ ޝާމިލު ނަމެކެވެ.
ބޭރުފުށުން ފާޅުވެގެންވާ ބަސްތަކާއި ޢަމަލުތަކަކީ: މިސާލަކަށް: ތަސްބީޙަކިޔުމާއި، ޙަމްދުކުރުމާއި، ތަކްބީރު ކިޔުންފަދަ ދުލުން ﷲ އަށް ކުރެވޭ ޛިކުރާއި، ނަމާދު ކުރުމާއި ޙައްޖުވުންފަދަ ކަންކަމެވެ.
އެތެރެފުށުން ފޮރުވިގެންވާ ކަންކަމަކީ: މިސާލަކަށް ވަކީލުކުރުމާއި، ބިރުވެތިވުމާއި، (ރަޙްމަތާއި ފުއްސެވުމަށް) އެދި އުއްމީދުކުރުންފަދަ ކަންކަމެވެ.

ޖ: އަހަރުމެންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ އެންމެ ބޮޑުކަމަކީ: ﷲ ތަޢާލާ އެއްކައުވަންތަކުރުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ބާޠިލު މަގުން އެއްކިބާވެ ތިބެ، اللَّه އަށް އަޅުކަން ޚާލިޞްކުރާ ޙާލު އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މެނުވީ އެއުރެންނަށް އަމުރުކުރެވިގެން ނުވެތެވެ...) [އަލްބައްޔިނާ: 5]

ޖ: 1. ރުބޫބިއްޔަތުގެ ތައުޙީދު: އެއީ ﷲ އީ ހެއްދެވި ފަރާތްކަމާއި، ރިޒްޤުދެއްވާ ފަރާތްކަމާއި، (ހުރިހާ އެއްޗެއް) މިލްކުވެގެންވާ ފަރާތްކަމާއި، ތަދްބީރުކޮށް ހިންގަވާ ފަރާތްކަމަށް އީމާންވުމެވެ. އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތައެވެ. އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ބައިވެރިޔަކު ނުވެއެވެ.
2. އުލޫހިއްޔަތުގެ ތައުޙީދު: އެއީ އަޅުކަންކުރުމުގައި ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމެވެ. އެގޮތުން ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ނުކުރެވުމެވެ.
3. އަލްއަސްމާއު ވައްޞިފާތުގެ ތައުޙީދު: އެއީ ޤުރްއާނާއި ސުންނަތުގައި ވާރިދުވެގެން އައިސްފައިވާ ﷲ ގެ ނަންފުޅުތަކާއި ޞިފަފުޅުތަކަށް އީމާންވުމެވެ. އެއީ އެއްވެސް އެއްޗަކާ އެއްފަދަކޮށް މިސާލުޖެހުމެއް ނެތި، އަދި ވައްތަރުކުރުމެއް ނެތި، އަދި އިންކާރުކޮށް ނަފީކުރުމެއް ނެތި، އަދި ގޮތްކިޔާ ވައްތަރު ކިޔުމެއް ނެތިއެވެ.
ތައުޙީދުގެ ތިން ވައްތަރުގެ ދަލީލު: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (އެއީ އުޑުތަކާއި، ބިމާއި، އެ ދެމެދުގައި ވާހާ ތަކެތީގެ ރައްބެވެ. ފަހެ ކަލޭގެފާނު، އެ އިލާހަށް އަޅުކަން ކުރައްވާށެވެ. އަދި އެ އިލާހަށް އަޅުކަން ކުރެއްވުމުގައި ދެމިހުންނަވައި، ކެތްތެރިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އެ އިލާހާ އެއްފަދަ އެކައްޗެއްވެސް ވާކަން ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެންވޭތޯއެވެ؟) [މަރްޔަމު: 65]

ޖ: ﷲ ތަޢާލާއާ ޝިރުކުކޮށް ބައިވެރިކުރުމެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ﷲ، އެ އިލާހަށް ޝަރީކު ކުރެވުމެއް ނުފުއްސަވައެވެ. އަދި އެ ނޫން ފާފަތައް، އެ އިލާހު އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް ފުއްސަވައެވެ. އަދި ﷲ އަށް ޝަރީކު ކުރާ މީހާ، ފަހެ ބޮޑުވެގެންވާ ދޮގު ފާފައެއް އުފައްދައިފިކަން ކަށަވަރެވެ.) [އައްނިސާއު: 48]

ޖ: ޝިރުކަކީ: މީހަކު ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި ނުވަތަ އެކަލާނގެ ރައްބުވަންތަކަމުގައި، ނުވަތަ އެކަލާނގެ ނަންފުޅުތަކާއި ޞިފަފުޅުތަކުގައި އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަކޮށް ބައިވެރިކޮށް އެއްޗެއް ހަމަޖެއްސުމެވެ.
އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އަޅުކަމެއް ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އަނބުރާލުމަކީ ޝިރުކުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ.
އޭގެ ވައްތަރުތައް:
- ބޮޑު ޝިރުކު: މިސާލަކަށް: ﷲ ތަޢާލާ ނޫން އެހެން ފަރާތަކަށް ދުޢާކުރުން، ނުވަތަ އެކަލާނގެ ސުބްޙާނަހޫ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް ސަޖިދަކުރުން، ނުވަތަ ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް ޤުރުބާނީއެއް ކަތިލުން ފަދަ ކަންކަމެވެ.
- ކުޑަ ޝިރުކު: އެއީ ދީނުން ބޭރު ނުކުރާ ޝިރުކެވެ. މިސާލަކަށް: ﷲ ތަޢާލާ ނޫން އެހެން ފަރާތެއް ގަންދީ ހުވާކުރުން، ނުވަތަ ތަވީދު އެލުވުމެވެ. އެއީ ފައިދާ ގެނައުމަށް ނުވަތަ ގެއްލުން ދުރުކުރުމަށް އެލުވޭ ތަކެއްޗެވެ. އަދި ދެއްކުންތެރިކަމުގެ މަދުމިންވަރެވެ. މިސާލަކަށް: މީހުން އޭނާއަށް ބަލާ ތަން ފެނުމުން އޭނާގެ ނަމާދު ރަނގަޅަށް ކުރުމެވެ.

ޖ: ހަމައެކަނި ﷲ ފިޔަވައި ޣައިބު އެއްވެސް މީހަކަށް ނޭނގޭނެއެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ. ﷲ އަށް މެނުވީ، އުޑުތަކާއި، ބިމުގައިވާ އެކަކަށްވެސް ޣައިބުގައިވާ ކަމެއް ނޭނގޭނެތެވެ. އަދި އެ މީހުން އަލުން ދިރުއްވި މަޙްޝަރުކުރެވޭނީ ކޮންއިރަކުންކަން އެ މީހުންނަކަށް ނުމެއެނގޭމެއެވެ.) [އައްނަމްލު: 65]

ޖ: އީމާންކަމުގެ ރުކުންތައް ހައެކެވެ:
1. މާތް الله އަށް އީމާންވުން.
2. އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުން.
3. އެކަލާނގެ ފޮތްތަކަށް އީމާންވުން.
4. އެކަލާނގެ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުން.
5. އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުން.
6. ޤަދަރަށް، އޭގެ ހެޔޮ މިންވަރާއި ނުބައި މިންވަރަށް އީމާންވުން.
ދަލީލަކީ: މުސްލިމު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޖިބްރީލުގެ މަޝްހޫރު ޙަދީޘެވެ. ޖިބްރީލުގެފާނު ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ވިދާޅުވިއެވެ: "އީމާންކަމަކީ ކޮބައިކަން ނިކަން އަހަރެންނަށް ޚަބަރުދެއްވާ ބަލާށެވެ." ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ﷲ އަށާއި، އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނާއި، އެކަލާނގެ ފޮތްތަކާއި، އެކަލާނގެ
އެކަލާނގެ ރަސޫލުންނާއި، އާޚިރަތް ދުވަހަށް ތިބާ އީމާންވުމާއި، ޤަޟާޤަދަރަށް -އޭގެ ހެޔޮމިންވަރާއި ނުބައި މިންވަރަށްވެސް- އީމާންވުމެވެ."

ޖ: ﷲ ތަޢާލާ އަށް އީމާންވުމަކީ: ތިބާ އުފައްދަވާ ރިޒްޤުދެއްވި ފަރާތަކީ ﷲ ކަމަށާއި، އަދި މަޚްލޫޤުން މިލްކުވެގެންވާ ފަރާތަކީ އަދި އެމީހުންގެ ކަންކަން ތަދްބީރުކޮށް ހިންގަވަނީވެސް ހަމައެކަނި އެކަލާނގެ ކަމުގައި ތިބާ އީމާންވުމެވެ. އަދި އެއީ އަޅުކަންވެވޭ އިލާހެވެ. އެ އިލާހު ނޫނީ ޙައްޤު ގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކު ނުވެއެވެ. އެއީ އެންމެހާ ތަކެތި ޚަލްޤުކުރެއްވުމާއި، އަމުރުކުރެއްވުމާއި، ޙުކުމް ކުރެއްވުމާއި، ޝަރުޢުކުރެއްވުން ހަމައެކަނި ވާ އިލާހެވެ. އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވެއެވެ.
އަދި އެކަލާނގެއީ ހުރިހާ ޙަމްދެއް ލިބިވޮޑިގެންވާ މާތްވެގެންވާ، ބޮޑުވެގެންވާ، ފުރިހަމަ އިލާހެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަންފުޅުތަކާއި މަތިވެރިވެގެންވާ ޞިފަފުޅުތައް ލިބިގެންވެއެވެ. އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް އެއްޗެއް އެކަލާނގެއާ ވައްތަރުނުވެއެވެ. އެކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ.
މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުން: އެއީ ﷲ އަށް އަޅުކަންކޮށް، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް ފުރިހަމައަށް ބޯލެނބުމަށްޓަކައި، އެކަލާނގެ ނޫރުން އުފެއްދެވި މަޚްލޫޤުންތަކެކެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ކިއެއްތަ! އެއީ މާތް ކުރެވިގެންވާ އަޅުންތަކެކެވެ. އެބޭކަލުން އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އިސްވެ ބަހެއް ނުދަންނަވާނެތެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ޢަމަލުކުރައްވަނީ، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅާ އެއްގޮތަށެވެ.) [އަލްއަންބިޔާއު: 26 - 27]
އަދި އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “މަލާއިކަތުން އުފެއްދެވުނީ ނޫރުންނެވެ.” ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
- އެބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި: ނަބިއްޔުންގެ މައްޗަށް ވަޙީ ހިއްޕަވައިގެން ފައިބާވަޑައިގަންނަވާ ޖިބްރީލު عليه السلام ވެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން އެ ޤުރްއާނަކީ، ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަން ކަށަވަރެވެ. އެ ޤުރްއާނާގެން ފައިބައިވަޑައިގަތީ އައްރޫޙުލް އަމީން (ޖިބްރީލުގެފާނެވެ.) އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ (މީސްތަކުންނަށް) އިންޒާރުކުރައްވާ ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ކަލޭގެފާނު ވެވަޑައިގަތުމަށެވެ. ބަޔާން ވެގެންވާ ޢަރަބި ބަހުންނެވެ.) [އައްޝުޢަރާއު: 192 - 195]
ފޮތްތަކަށް އީމާންވުން: އެއީ ﷲ އެކަލާނގެ ރަސޫލުންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތްތަކެވެ.
- މިސާލަކަށް: މުޙައްމަދު ﷺ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ޤުރްއާން.
- ޢީސާ عَلَيْهِ السَّلَامُ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި އިންޖީލު.
- މޫސާ عَلَيْهِ السَّلَامُ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ތައުރާތު.
- ދާވޫދު عَلَيْهِ السَّلَامُގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ޒަބޫރު.
އިބްރާހީމު އާއި މޫސާعليهما السَّلَامُގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ފަތްފުށްތައް.
ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުން: އެއީ ﷲ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް އުނގަންނައިދެއްވައި، ހެޔޮކަމާއި ސުވަރުގޭގެ ހެޔޮ ޚަބަރު ދެއްވައި، ނުބައިކަމާއި ނަރަކައާމެދު އިންޛާރު ދެއްވުމަށް އެމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވި ބޭކަލުންނެވެ.
އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް ބޭކަލުންނަކީ 'އުލުލް ޢަޒްމު' (ޢަޒްމުގެ ވެރި ބޭކަލުންނެވެ.) އެ ބޭކަލުންނީ:
- ނޫޙު عَلَيْهِ السَّلَامُ
- އިބްރާހީމް عَلَيْهِ السَّلَامُ
- މޫސާ عَلَيْهِ السَّلَامُ
ޢީސާ عَلَيْهِ السَّلَامُ
- މުޙައްމަދު صلى الله عليه وسلم.
އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުން: އެއީ މަރުވުމަށްފަހު ޤަބުރުގައިވާ ކަންތަކާއި، ޤިޔާމަތްދުވަހާއި، އަލުން ދިރުއްވި ޙިސާބު ބެއްލެވޭ ދުވަހެވެ. ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިން އެމީހުންގެ ގެދޮރުގައި ވަޒަންވެރިވެ، ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިން އެމީހުންގެ ގެދޮރުގައި ވަޒަންވެރިވާ ދުވަހެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ކޮންމެ ނަފްސަކީވެސް، މަރުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާނޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި (ތިޔަބައިމީހުން ކުޅަ ޢަމަލުތަކަށް) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފުރިހަމައަށް ޖަޒާ ދެއްވާނެކަން ކަށަވަރީ ޤިޔާމަތް ދުވަހުންނެވެ. ފަހެ ނަރަކައިން އެއްކިބާކުރެވި، ސުވަރުގެއަށް ވެއްދެވި މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ އެމީހަކު ނަސީބު ލިބިގެންފިކަން ކަށަވަރެވެ. ކެހިވެރިކަމުގެ ވަގުތީ އުފަލެއް ދޭ އެއްޗެއްކަމުގައި މެނުވީ ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުން ނުވެއެވެ.) [އާލްޢިމްރާނު: 185]
ޤަޟާޤަދަރަށް، އޭގެ ހެޔޮ މިންވަރާއި ނުބައި މިންވަރަށް އީމާންވުން:
- ޤަދަރަކީ: ކައުނުގައި ހިނގާ ހުރިހާ ކަމެއް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަމާއި، އެ ކަންކަން ލައުޙުލް މަޙްފޫޡުގައި އެކަލާނގެ ލިޔުއްވިކަމާއި، އެ ކަންކަން ވުޖޫދުވުމާއި އިރާދަކުރައްވާ، އުފެއްދެވިކަމަށް އިޢުތިޤާދުކޮށް ޤަބޫލުކުރުމެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން އިލާހު ކޮންމެ އެއްޗެއް ހައްދަވާފައި ވަނީ ގަޟާގަދަރުގައިވާ ގޮތަށް، ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މިންވަރަކަށެވެ.) [އަލްޤަމަރު: 49]
އެކަންވަނީ ހަތަރު ދަރަޖައަކަށެވެ:
ފުރަތަމަ ކަމަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ ޢިލްމުފުޅެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި: ކޮންމެ ކަމެއްގެ ކުރިން، ކަންކަން ހިނގުމުގެ ކުރިންނާއި ހިނގުމުގެ ފަހުންވެސް އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވުމެވެ.
އޭގެ ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ޤިޔާމަތްވުމުގެ ވަޤުތު ދެނެވޮޑިގަތުން ވަނީ، ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. އަދި އެ އިލާހު ވާރޭ ވެއްސަވައެވެ. އަދި ރަޙިމުތަކުގައިވާ ތަކެތި އެ އިލާހު ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ނަފްސަކަށް، އެ ނަފްސެއް މާދަމާ ހޯދައިގަންނާނީ ކޮންކަމެއްކަމެއް ނޭނގޭނެތެވެ. އަދި އެއްވެސް ނަފްސަކަށް އެ ނަފްސެއް މަރުވާނީ ކޮންބިމެއްގައި ކަމެއް ނޭނގޭނެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، ޚަބީރުވަންތަ އިލާހެވެ.) [ލުޤްމާނު: 34]
ދެވަނައީ: ﷲ ވަނީ އެ ކަންކަން އައްލައުޙުލް މަޙްފޫޡުގައި ލިޔުއްވާފައިއެވެ. އެހެންކަމުން ވިމާވި، އަދި ދިމާވާނޭ ހުރިހާ ކަމެއްވަނީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި ފޮތެއްގައި ލިޔުއްވިގެންނެވެ.
އޭގެ ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (އަދި ޣައިބުގެ ތަޅުދަނޑިތައްވަނީ، އެ އިލާހުގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. އެ އިލާހު މެނުވީ، އެ ކަންތައްތައް ދެނެވޮޑިގެންނުވެއެވެ. އެއްގަމާއި، ކަނޑުގައިވާ ކަންތައްތައް އެ އިލާހު ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެ އިލާހު ދެނެވޮޑިގެން މެނުވީ ގަހެއްގެ ފަތެއްވެސް ނުވެއްޓެއެވެ. އަދި ބިމުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައިވާ އޮށްޓަރެއްވިޔަސް، އަދި ރޯއެއްޗެއްވިޔަސް، ހިކިއެއްޗެއްވިޔަސް، ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި (ލިޔުއްވާފައި) މެނުވީ ނުވެއެވެ.) [އަލްއަންޢާމު: 59]
ތިންވަނައީ: އެއީ ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ހިނގަނީ ﷲ ގެ މަޝީއަތުން (އިރާދައިންނެވެ.) އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަފުޅުން މެނުވީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުންވާ ކަމެއް ނުވަތަ އެކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ ފުށުންވެސް ކަމެއް ނުހިނގައެވެ. އަޅާއަށް އިޚްތިޔާރެއް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އިރާދައެއްވެސްވެއެވެ. އަދި އެދުމެއްވެސް އޭނާއަށްވެއެވެ. ނަމަވެސް ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ މަޝީއަތަށް ފަހު މެނުވީ (އަޅުންގެ ކިބައިންވާ) މި އިރާދައާއި މަޝީއަތުގެ އެދުމެއް ނުހިނގާނެއެވެ.
އޭގެ ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (ތިޔަބައިމީހުންކުރެ ސީދާވެގަތުމަށް އެދޭ މީހަކަށްޓަކައެވެ. އާލަމްތަކުގެ ވެރި ﷲ އިރާދަ ކުރެއްވުމުން މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް (އެއްވެސް ކަމެއް) ނޭދެވޭނެއެވެ.) [އައްތަކްވީރު: 28 -29]
ހަތަރުވަނައީ: ހުރިހާ ކާއިނާތުތަކަކީ އުފެއްދެވިގެންވާ ތަކެތިކަމާއި، ﷲ އެ ތަކެތި އުފައްދަވާ، އެތަކެތީގެ ޒާތުތަކާއި، ޞިފަތަކާއި، ޙަރަކާތްތަކާއި އަދި އެ ތަކެތީގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއްވެސް އެކަލާނގެ އުފެއްދެވިކަމަށް އީމާންވުމެވެ.
އޭގެ ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (އަދި ތިޔަބައިމީހުންނާއި، ތިޔަބައިމީހުން ކުރާހާ ކަމެއް ހެއްދެވީ اللَّه އެވެ.) [އައްޞާއްފާތު: 96]

ޖ: އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ ކަލާމްފުޅެވެ. (ވާހަކަފުޅެވެ.) އެއީ މަޚްލޫޤެއް ނޫނެވެ. (ޚަލްޤުކުރެވިގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.)
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި މުޝްރިކުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރައްކާތެރިކަމަކަށް އެދިއްޖެނަމަ، ފަހެ އޭނާ ﷲ ގެ ބަސްފުޅު އަހައިފުމަށް ދާންދެން، އެ މީހަކަށް ރައްކާތެރިކަން ދެއްވާށެވެ.) [އައްތައުބާ: 6]
އަދި ޙަދީޘްގައި ރިވާކުރެވިގެންވެއެވެ: “އެހެން ހުރިހާ ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށް الله ގެ ވާހަކަފުޅު މަތިވެރިވެގެންވަނީ، ﷲ އެކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ މައްޗަށް މަތިވެރިވޮޑިގެންވާ ގޮތަށެވެ." މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީއެވެ.

ޖ: އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ކޮންމެ ބަހެއް، ނުވަތަ ކަމެއް، ނުވަތަ އިޤުރާރުވުމެއް، ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނުގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގައި (ބުރުސޫރައާއި ހަށިކޮޅުގެ) ޞިފައެއް، ނުވަތަ އަޚްލާޤީ ޞިފަފުޅެކެވެ.

ޖ: އެއީ މީސްތަކުންގެ ދީނުގެ ތެރެއަށް އަލަށް އުފައްދާ، ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންގެ ޒަމާނުގައި ނެތް ކޮންމެ ކަމެކެވެ.
އަހަރުމެން އެ ޤަބޫލެއް ނުކުރަމެވެ. އަދި އަހަރުމެން އެ ރައްދުކޮށް ދެކޮޅުހެދުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.
އަދި ނަބިއްޔާ عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްފުޅަށްޓަކައިއެވެ: "ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަބޫ ދާވޫދެވެ.
އަދި އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام ގެ މި ބަސްފުޅެވެ: "އަހަރުމެންގެ ކަންތައް އެ ގޮތަކަށް ނުވާ ގޮތަކަށް ޢަމަލެއްކޮށްފި މީހާ؛ ފަހެ އެ ކަމެއްވަނީ ރައްދުކުރެވިގެންނެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.
އޭގެ މިސާލަކީ: އަޅުކަންތަކަށް އިތުރުކުރުމެވެ. މިސާލަކަށް: ވުޟޫކުރުމުގައި ހަތަރުވަނަ ދޮވުމެއް އިތުރުކުރުމެވެ. އަދި ޢީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުމެވެ. އެހެނީ ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންގެ އަރިހުން އެކަން އައިސްފައި ނުވެއެވެ.

ޖ: އަލްވަލާއު އެއީ މުއުމިނުންނަށް ލޯބިކުރުމާއި އެމީހުންނަށް ނަޞްރުދިނުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (މުއުމިނު ފިރިހެނުންނާއި، މުއުމިނު އަންހެނުންނީ، އޭގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔެއްގެ އެހީތެރިން ކަމުގައިވާ މީހުންނެވެ.) [އައްތައުބާ: 71]
އަލްބަރާއުއަކީ ކާފަރުންދެކެ ރުޅިއައިސް ޢަދާވާތްތެރިވުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އިބްރާހީމްގެފާނާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައިވާ މީހުންގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއްވާކަން ކަށަވަރެވެ. (އެއީ) އެ މީހުން، އެ މީހުންގެ ޤައުމަށް ބުނި ހިނދެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންނާއި، ﷲ ފިޔަވާ ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަންކުރާ ތަކެތިން، ތިމަންމެން ބަރީއަވެގެން ވަމުއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހަރުމެން ކާފަރުވަމެވެ. ތިމަންމެންނާއި، ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެމެދުގައި ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި، ރުޅިވެރިކަން ވަނީ އަބަދަށްޓަކައި ފާޅުވެފައެވެ. އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް ތިޔަބައިމީހުން އީމާން ވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ.) [އަލްމުމްތަޙިނާ: 4]

ޖ: އިސްލާމްދީން ފިޔަވައި އެހެން ދީނެއް الله ޤަބޫލެއް ނުކުރައްވައެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ދީނެއްގެ ގޮތުގައި އިސްލާމްދީން ނޫން ދީނެއް އެދޭމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހާގެ ކިބައިން (އެކަން) ޤަބޫލު ނުކުރެވޭހުއްޓެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އެމީހަކު ވާހުށީ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ.) [އާލްޢިމްރާން: 85]

ޖ: ބަހުގެ މިސާލު: ﷲ ސުބްޙާނަހޫ އަށް ނުވަތަ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ބަދުބަސްބުނުމެވެ.
ޢަމަލުގެ މިސާލު: މުސްޙަފަށް އިހާނެތިކޮށް ހިތުން ނުވަތަ ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް ސަޖިދަކުރުމެވެ.
އިޢުތިޤާދުގެ މިސާލު: ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އަޅުކަން ޙައްޤުވާ އެހެން ފަރާތެއް ވާކަމަށް، ނުވަތަ ﷲ ތަޢާލާއާއެކު އެހެން ޚާލިޤެއްވާކަމަށް އިޢުތިޤާދުކޮށް ޤަބޫލުކުރުމެވެ.

ޖ: 1. ބޮޑު ނިފާޤުކަން: އެއީ ކާފަރުކަން ފޮރުވައިގެން ހުރެ އީމާންކަން ފާޅުކޮށް ދެއްކުމެވެ.
އަދި އޭގެ ސަބަބުން އިސްލާމްކަމުން ބޭރުވާނެއެވެ. އެއީ ބޮޑު ކުފުރުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން، މުނާފިޤުން ވާހުށީ، ނަރަކައިގެ އެންމެ ދަށުވަތްގަނޑުގައެވެ. އަދި، އެއުރެންނަށް ނަޞްރުވެރިވާނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއް ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައެއް ނުގަންނަވާނޫއެވެ.) [އައްނިސާއު: 145]
2. ކުޑަ ނިފާޤުކަން: މިސާލަކަށް: ދޮގުހެދުމާއި، ވަޢުދާ ޚިލާފުވުމާއި، އަމާނަތަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމެވެ.
އޭގެ ސަބަބުން އިސްލާމްކަމުން ބޭރެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި އެކަންވަނީ ފާފަތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި އޭގެ ވެރިޔާވަނީ ޢަޛާބަށް ހުށަހެޅިގެންނެވެ.
ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “މުނާފިޤެއްގެ ޢަލާމާތް ތިނެކެވެ. އޭނާ ވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަ ދޮގު ހަދައެވެ. ވަޢުދެއް ވެއްޖެނަމަ އެ ވަޢުދާ ޚިލާފުވެއެވެ. އަމާނާތެއް ހަވާލު ކުރެވިއްޖެނަމަ ޚިޔާނާތްތެރިވެއެވެ.” ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީ އާއި މުސްލިމެވެ.

ޖ: މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ތިޔަބައިމީހުންގެ ބޮޑެތި ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އެކެއްގެވެސް ބަފައިކަލަކު ކަމުގައި މުޙައްމަދުގެފާނު ނުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު (އެކަލޭގެފާނީ) ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. އަދި ނަބީކަން ޚަތިމުކުރެއްވި ކަލޭގެފާނުވެސްމެއެވެ...) [އަލްއަޙްޒާބު: 40].
އަދި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ނަބިއްޔުން ޚަތިމުކުރެއްވި ނަބިއްޔާއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފަހު ނަބިއްޔަކު ނުވެއެވެ." ރިވާކުރެއްވީ އަބޫ ދާވޫދާއި، އައްތިރްމިޛީ އާއި އެހެން ބޭކަލުންނެވެ.

ޖ: މުޢުޖިޒާތް: އެއީ ﷲ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔުންނަށް ދެއްވާ ޢާދަތައް ފޫއަޅުވާލާ، އާދަޔާ ޚިލާފު ކަންތައްތަކެވެ. އެއީ އެބޭކަލުންގެ ތެދުވެރިކަން ދައްކުވައިދިނުމަށްޓަކައިއެވެ. މިސާލަކަށް:
- ނަބިއްޔާ ﷺ އަށްޓަކައި ހަނދު ދެފަޅި ކުރެއްވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ޤިޔާމަތްވުމުގެ ވަޤުތު ގާތްވެއްޖެއެވެ. އަދި ހަނދު އިރިއްޖެއެވެ. އަދި އެއުރެންނަށް ހެއްކެއް ފެންނަނީނަމަ، އެއުރެން ފުރަގަސްދެތެވެ. އަދި ބުނެތެވެ. މިއީ ދެމިހުންނަނިވި ސިޙުރެކެވެ. އަދި އެއުރެން (ޙައްޤު ބަސްފުޅު) ދޮގުކުޅައޫއެވެ. އަދި އެއުރެންގެ އަމިއްލަ އެދުންތަކަށް އެއުރެން ތަބަޢަވިއެވެ. އަދި ކޮންމެކަމަކީ ނިމުމަކަށްގޮސް ހަމަޖެހޭނެކަމެކެވެ.) [އަލްޤަމަރު: 1- 3]
- މޫސާ عَلَيْهِ السَّلَامُ އަށްޓަކައި ކަނޑު ފަޅިފަޅިވެ، ފިރުޢައުނާއި އޭނާގެ ސިފައިން ޣަރަޤުކޮށްލުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް، ތިމަންއިލާހު ކަނޑު އިރުއްވައި ދެއްވިހިނދު، ހަނދުމަކުރާށެވެ! ފަހެ، ތިމަންއިލާހު، ތިޔަބައިމީހުން (ޣަރަޤުން) ސަލާމަތްކުރައްވައި، ތިޔަބައިމީހުން ބަލަބަލައިތިއްބައި، ފިރުޢައުނުގެ މީހުން ޣަރަޤުކުރެއްވީމެވެ.) [އަލްބަޤަރާ: 50]

ޖ: ޞަޙާބީއަކީ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އީމާންވެގެންވާ ޙާލު އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުވެ، އިސްލާމްކަމުގެ މަތީގައި މަރުވި މީހެކެވެ.
އަހަރުމެން އެބޭކަލުންދެކެ ލޯބިވެ، އަދި އެބޭކަލުންނަށް ތަބަޢަވުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އެބޭކަލުންނީ ނަބިއްޔުންނަށް ފަހު އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ އެންމެ މާތް މީސްތަކުންނެވެ.
އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތްވެގެންވަނީ ހަތަރު ޚަލީފާއެވެ.
އަބޫބަކުރު رضي الله عنه އެވެ.
ޢުމަރު رضي الله عنه އެވެ.
ޢުޘްމާނު رضي الله عنه އެވެ.
ޢަލީ رضي الله عنه އެވެ.
ޞަޙާބީންނާ ބެހޭގޮތުން ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
-ﷲ އެ ހުރިހާ ބޭކަލުންނަށް ރުއްސުން ލައްވާށިއެވެ- (މުހާޖިރުންނާއި، އަންޞާރުންގެ ތެރެއިން (އިސްލާމްކަމަށް) ކުރިން އިސްނެންގެވި ބޭކަލުންނާއި، ހެޔޮގޮތުގައި އެ ބޭކަލުންނަށް ތަބަޢަވީ މީހުން (ދަންނާށެވެ.) ﷲ، އެ މީހުންނަށް ރުހިވޮޑިގެންފިއެވެ. އަދި އެމީހުން އެއިލާހަށް ރުހުނެވެ. އަދި އެ ތަންތާނގެ ދަށުން ކޯރުތައް ހިނގަހިނގާ ހުންނަ ސުވަރުގެތައް، އެއިލާހު އެމީހުންނަށްޓަކައި ތައްޔާރު ކުރެއްވިއެވެ. އެތާނގައި، އެ މީހުން އަބަދަށް ދެމިތިބެނިވި ގޮތުގައެވެ. ބޮޑުވެގެންވާ ނަސީބު ލިބުމަކީ އެއީއެވެ.) [އައްތައުބާ: 100]

ޖ: އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (މުއުމިނުންނަށް އެ މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށްވުރެ، ނަބިއްޔާ އައުލާ ކަން ބޮޑެވެ. އަދި އެ ނަބިއްޔާގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނީ، އެ މީހުންގެ މައިންނެވެ.) [އަލްއަޙްޒާބު: 6].

ޖ: އަހަރުމެން އެބޭކަލުންދެކެ ލޯބިވެ، ވާގިދީ މުވާލާތުކުރުމެވެ. އަދި އެބޭކަލުންދެކެ ރުޅިއަންނަ މީހުންދެކެ އަހަރުމެން ރުޅިއަންނަމެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނާމެދު އަހަރުމެން މަތިކޮށްގެން ޙައްދުފަހަނައަޅާ ނުދަމެވެ. އެބޭކަލުންނީ: އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅާއި، މުއުމިނުންގެ ތެރެއިންވާ ބަނޫ ހާޝިމް އަދި ބަނޫ އަލްމުޠައްލިބު ވަންހައިގެ މީހުންނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އޭ އަހުލުބައިތުންނޭވެ. ﷲ އިރާދަކުރައްވާކަން ކަށަވަރީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން ފާފަތައް ދުރުކުރައްވާ، ފުރިހަމަ ޠާހިރުކުރެއްވުމަކުން ތިޔަބައިމީހުން ޠާހިރުކުރެއްވުމަށެވެ.) [އަލްއަޙްޒާބު: 33].
އަދި ނަބިއްޔާ ﷺގެ އަރިހުންވާ ޙަދީޘްގައި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުބައިތުންނާމެދު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ﷲ ގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށްދެއްވަމެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުބައިތުންނާމެދު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ﷲ ގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށްދެއްވަމެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުބައިތުންނާމެދު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ﷲ ގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށްދެއްވަމެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: އަހަރުމެންގެ ވާޖިބަކީ: އެމީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، އުރެދުމެއްކަމުގައި ނުވާ ކަންކަމުގައި އެމީހުންގެ އަޑުއަހާ ކިޔަމަންވުމާއި، އެމީހުންނަށް ހެޔޮ ދުޢާކޮށްދިނުމާއި، ސިއްރުން އެމީހުންނަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވުމާއި، ސާފުވެ ބަޔާންވެގެންވާ ކުފުރެއް ފެނިއްޖެނަމަ މެނުވީ އެމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ނުނިކުތުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ކިޔަމަންވާށެވެ. އަދި ރަސޫލާއަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިންވާ ވެރިންނަށް ވެސް ކިޔަމަންވާށެވެ. ފަހެ ކަމަކާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ދެބަސްވެއްޖެނަމަ، ﷲ އާއި ރަސޫލާއަށް އެ ކަމެއް ރައްދުކުރާށެވެ. (އެބަހީ: އެކަމާމެދު ﷲ އާއި އެ އިލާހުގެ ރަސޫލާގެ ޙުކުމް އޮތްގޮތެއް ބަލައި އެ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރާށެވެ.) އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވާ ކަމުގައި ވާނަމައެވެ. އެ ގޮތް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. އަދި ނިމުމެއްގެ ގޮތުން ރީތިކަންވެސް ބޮޑުމެއެވެ.) [އައްނިސާއު: 59]

ޖ: ސުވަރުގެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން އީމާންވެ ޞާލިޙު ޢަމަލުތައްކުރި މީހުން، އެ ތަންތާނގެ ދަށުން ފެންކޯރުތައް ހިނގަހިނގާ ހުންނަ ސުވަރުގެތަކަށް، ﷲ (އެ މީހުން) ވައްދަވާނެއެވެ.) [މުޙައްމަދު: 12]

ޖ: ނަރަކައެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ނަރަކަޔަށް ބިރުވެތިވެ، ރައްކާތެރިވާށެވެ! އެނަރަކަޔަކީ، މީހުންނާއި ހިލަ، އޭގެ ދަރުކަމުގައިވާ ނަރަކައެވެ. އެ ނަރަކަ ތައްޔާރު ކުރައްވާފައިވަނީ، ކާފަރުންނަށްޓަކައެވެ.) [އަލްބަޤަރާ: 24]

ޖ: ބިރުވެތިވުމަކީ: ﷲ ދެކެ އަދި އެކަލާނގެ ޢުޤޫބާތަށް ބިރުވެތިވުމެވެ.
އުންމީދުކުރުމަކީ: ﷲ ގެ ޘަވާބާއި، ފުއްސެވުމާއި، ރަޙްމަތަށް އެދި އުއްމީދުކުރުމެވެ.
ދަލީލަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: ((ޝަރީކުން ކަމަށް) އެ މީހުން އެ ގޮވައި އުޅޭ (ޞާލިހު) ބޭކަލުން، (ޚުދު) އެ ބޭކަލުންވެސް އެދެނީ އެ މީހުން ރައްބުގެ ޙަޟްރަތަށް ކުއްތަންވެވޭނެ މަގެކެވެ. އެ ބޭކަލުން ކުރެ އެކަލާނގެއާ އެންމެ ގާތްވެވޭނީ ކާކަށްތޯ ބަލައެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ ރަޙުމަތަށް އެދެއެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ ޢަޛާބަށް ބިރުގަނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ ޢަޛާބަކީ، ބިރުވެތިވެވޭ އެއްޗެއްކަމުގައިވެއެވެ.) [އަލްއިސްރާއު: 57]
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން އިލާހީ ފާފަފުއްސަވާ ރަޙީމްވަންތަ އިލާހުކަން ތިމަންއިލާހުގެ އަޅުތަކުންނަށް ކަލޭގެފާނު ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން އިލާހުގެ ޢަޛާބަކީ، ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ކަމަށްވެސްމެއެވެ.) [އަލްޙިޖްރު: 49 - 50].

ޖ: الله، އައްރައްބު، އައްރަޙްމާނު (ރަޙުމްކުރެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ އިލާހު)، އައްސަމީޢު (އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހު)، އަލްބަޞީރު (ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހު)، އަލްޢަލީމު (ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހު)، އައްރައްޒާޤު (ގިނަގިނައިން ރިޒްޤުދެއްވާ އިލާހު)، އަލްޙައްޔު (ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހު)، އަލްޢަޡީމު (މަތިވެރި މާތްވަންތަ އިލާހު)، އަލްޙަކީމު (ޙިކުމަތްވަންތަ އިލާހު)... އެ ނޫންވެސް ރިވެތި ނަންފުޅުތަކާއި މަތިވެރި ޞިފަފުޅުތަކެވެ.

ޖ: الله: އޭގެ މާނައަކީ ޙައްޤު ގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ އިލާހެވެ. އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތައެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް ބައިވެރިއަކު ނުވެއެވެ.
- އައްރައްބު: އެއީ ހަމައެކަނި ޚަލްޤުކުރައްވާ، މިލްކުކުރައްވާ، ރިޒްޤުދެއްވާ، ތަދުބީރުކުރައްވާ ފަރާތެވެ.
- އައްސަމީޢު: އެކަލާނގެ އަޑުއެއްސެވުން ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ތަނަވަސްވެ ފުޅާވެގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އަޑުއަޑުތައް ތަފާތުވެ އެކި ވައްތަރަށްވުމާއެކު އެ އަޑުތައް އައްސަވާ ފަރާތެވެ.
- އަލްބަޞީރު: ހުރިހާ އެއްޗެއް ދެކެވޮޑިގެންވާ، އަދި ކުދިބޮޑު އެންމެހާ އެއްޗެއް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ފަރާތެވެ.
- -އަލްޢަލީމު: ފަހެ އެކަލާނގެއީ، އެކަލާނގެ ޢިލްމުފުޅު މާޒީއާއި މިހާރާއި މުސްތަޤްބަލު ހިމެނޭ ގޮތަށް ހުރިހާ ކަމެއް ވަށާލައިގެންވާ އިލާހެވެ.
- އައްރަޙްމާނު: އެއީ އެކަލާނގެ ރަޙްމަތް ކޮންމެ މަޚްލޫޤަކަށް އަދި ދިރުންހުރި އެއްޗަކަށް ތަނަވަސްވެގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި ހުރިހާ އަޅުތަކުންނާއި މަޚްލޫޤުންވަނީ އެކަލާނގެ ރަޙްމަތުގެ ދަށުގައިއެވެ.
- އައްރައްޒާޤު: އިންސާނުންނާއި ޖިންނީންނާއި ހުރިހާ ޖަނަވާރުތަކެއް ހިމެނޭ ގޮތަށް ހުރިހާ މަޚްލޫޤުންނަށް ރިޒްޤުދެއްވުމުގެ ޒިންމާ އުފުއްލަވާ ފަރާތެވެ.
- އަލްޙައްޔު: އަވަހާރަނުވެ ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި ހުރިހާ މަޚްލޫޤުން މަރުވެއެވެ.
- އަލްޢަޡީމް: އެކަލާނގެ ނަންފުޅުތަކާއި، ޞިފަފުޅުތަކާއި، ކުރައްވާ ކަންތަކުގައިވެސް ފުރިހަމަކަން އެކުއެކީ އަދި މަތިވެރިކަން އެކުއެކީ ލިބިވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ.
- އަލްޙަކީމް: އެކަލާނގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުން ފުރިހަމަކުރައްވާ، ރިވެތިކުރެއްވި އިލާހެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުމާއި އަމުރުކުރެއްވުމުގައިވެސް ޙިކްމަތްތެރިކަން ލިބިވޮޑިގެންވެއެވެ.
ޙިކްމަތްތެރިކަމަކީ: ތަކެތި އެ އޮންނަންވާ ތަންތަނަށް ލުމާއި، އެ ހުންނަންޖެހޭ މަޤާމުތަކަށް ލައި ފެއްވުމެވެ.

ޖ: އަހަރުމެން އެބޭފުޅުންދެކެ ލޯބިވަމެވެ. އަދި ޝަރުޢީ މައްސަލަތަކާއި، ދިމާވާ ކަންކަމުގައި އެބޭފުޅުންނަށް ރުޖޫޢަވަމެވެ. އަދި ރިވެތި ރަނގަޅު ގޮތެއްގައި މެނުވީ އަހަރުމެން އެބޭފުޅުންގެ ވާހަކަ ނުދައްކަމެވެ. އެނޫން ނުބައި ގޮތަކަށް އެބޭފުޅުންގެ ނަންގަނެއްޖެ މީހާ؛ ފަހެ އޭނާ އެ ހުރީ ރަނގަޅު މަގަކު ނޫނެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އީމާންވި މީހުންނާއި ޢިލްމު ދެވިގެންވާ މީހުން، ﷲ ދަރަޖަތަކަކަށް އުފުއްލަވައެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ކަންތައް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.) [އަލްމުޖާދަލާ: 11]

ޖ: އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺގެ ސުންނަތަށް ތަބަޢަވާ، ތަޤުވާވެރި މުއުމިނުންނެވެ.
އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (ދަންނާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ވަލިއްޔުން، އެ މީހުންގެ މައްޗަކަށް އެއްވެސް ބިރެއް ނެތެވެ. އަދި އެ މީހުންނީ ހިތާމަކުރާނޭ ބަޔަކު ކަމުގައި ނުވެއެވެ. އެ މީހުންނަކީ އީމާންވެ، ތަޤުވާވެރިވެ އުޅުނު މީހުންނެވެ.) [ޔޫނުސް: 62 - 63]

ޖ: އީމާންކަމަކީ ބަހާއި ޢަމަލާއި، އިޢުތިޤާދެވެ.
- އެގޮތުން އެއީ ދުލުން ބުނާ ބަހާއި، ހިތުންކުރާ އިޢުތިޤާދާއި ޢަމަލާއި، ގުނަވަންތަކުން ކުރާ ޢަމަކެވެ.
- ޙަދީޘްގައި އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އީމާންކަންވަނީ ހަތްދިހަ އެތަކެއް -ނުވަތަ ފަސްދޮޅަސް އެތައް- ގޮތްޕަށެވެ. ފަހެ އޭގެ އެންމެ މާތް ގޮތްޕަކީ: لا إله إلا الله ކިޔުމެވެ. އަދި އެންމެ ދަށުގައިވަނީ މަގުމަތިން އުނދަގޫވާ ތަކެތި އެއްފަރާތް ކުރުމެވެ. އަދި ލަދުވެތިކަމަކީ އީމާންކަމުގެ ގޮތްޕެކެވެ." ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.

ޖ: އީމާންކަން ހެޔޮ ޢަމަލުން އިތުރުވެ، އަދި ފާފައިގެ ސަބަބުން އުނިވެއެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (މުއުމިނުން ވާކަން ކަށަވަރީ، ﷲ ޛިކުރުކުރެވޭހިނދު އެމީހުންގެ ހިތްތައް ބިރުވެތިވާ މީހުން ކަމުގައެވެ. އަދި އެ އިލާހު (ބާވައިލެއްވި) އާޔަތްތައް އެ މީހުންނަށް ކިޔައިދެވޭ ހިނދު، އެމީހުންގެ އީމާންކަން އިތުރުވާ މީހުން ކަމުގައެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ރައްބަށް ވަކީލުކުރާ މީހުން ކަމުގައެވެ.) [އަލްއަންފާލު: 2]

ޖ: އެއީ ﷲ ދެކެދެކެހުރެގެން އަޅުކަންކުރާފަދައިން ތިބާ އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމެވެ. އެހެނީ ތިބާއަށް އެކަލާނގެ ފެންނަކަމުގައި ނުވިޔަސް އެކަލާނގެ ތިބާ ދެކެވޮޑިގެންވެއެވެ.

ޖ: ޢަމަލުތައް ޤަބޫލުވެވިގެންވާނީ ދެ ޝަރުޠަކާ ލައިގެންނެވެ:
1. އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ ވަޖްހުފުޅަށް ޚާލިޞްކޮށް ކުރެވޭ ޢަމަލުތަކެއް ކަމުގައިވާނަމައެވެ.
2. ނަބިއްޔާ ﷺގެ ސުންނަތުގެ މަތީގައި އެ ޢަމަލުތައް ވާނަމައެވެ.

ޖ: އެއީ ސަބަބުތަކުގައި ހިފައިގެން ހުރެ ފައިދާ ލިބިގަނެ ގެއްލުން ދުރުކުރުމުގައި الله ތަޢާލާ އަށް ބަރޯސާވުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (އަދި اللَّه އަށް ވަކީލުކުރާމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އޭނާޔަށް އެކަލާނގެ ފުދެއެވެ.) [އައްޠަލާޤު: 3]
﴿حَسْبُهُ﴾: އެބަހީ އެކަލާނގެ އޭނާއަށް ފުއްދަވާދެއްވާނެއެވެ.

ޖ: ހެޔޮކަމަކީ: ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް ކިޔަމަންވުންވާ ކޮންމެ ކަމަކަށް އަމުރުކުރުމެވެ. މުންކަރު ނުބައިކަމަކީ: ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް އުރެދުންވާ ކޮންމެ ކަމެއް ނަހީކުރުމެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (މީސްތަކުންނަށްޓަކައި ނެރުއްވި އެންމެ ހެޔޮ އުންމަތްކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ވީމުއެވެ. (އެހެނީ) ތިޔަބައިމީހުން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކުރެއެވެ. އަދި ނުބައިކަންތައް ނަހީކުރެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﷲއަށް އީމާންވެއެވެ..) [އާލްޢިމްރާން: 110]

ޖ: އެއީ ބަހާއި ޢަމަލާއި ޢަޤީދާގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން ތިއްބެވި ގޮތަށް ތިބި މީހުންނެވެ.
އެބައިމީހުންނަށް އަހުލުއް ސުންނާ (ސުންނަތުގެ އަހުލުވެރިންނޭ) ކިޔުނީ: ނަބިއްޔާ ﷺގެ ސުންނަތަށް އެމީހުން ތަބަޢަވެ، އަދި ބިދުޢަ އުފެއްދުން ދޫކޮށްލުމުންނެވެ.
އަދި ޖަމާޢަތޭ ކިޔުނީ: އެމީހުން ޙައްޤުގެ މައްޗަށް ޖަމަޢަވެ އެއްބައިވެ، އަދި ބައިބައިވެގެން ނުވާތީއެވެ.
އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ބަނީ އިސްރާއީލު މީހުން ހަތްދިހަ ދެ މިއްލަތަށް ބައިބައިވެގެންދިޔައެވެ. އަދިތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތް ހަތްދިހަ ތިން މިއްލަތަށް ބައިބައިވެގެންދާނެއެވެ. އެންމެ މިއްލަތެއް ފިޔަވައި އެ ހުރިހާ އެންމެންވެސްވަނީ ނަރަކާގައިއެވެ." އެބޭކަލުން ދެންނެވިއެވެ: "އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ! އެއީ ކޮން ޖަމާޢަތެއްތޯއެވެ؟" ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން އެކަންތަކެއްގެ މަތީގައި މި ތިއްބެވި ކަންތަކުގެ މަތީގައި ތިބި މީހުންނެވެ." މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އައްތިރްމިޛީއެވެ.