Бахши гуногун

Ҷ: 1. Воҷиб (фарз).
2. Мустаҳаб.
3. Ҳаром.
4. Макруҳ.
5. Мубоҳ.

Ҷ: 1. Воҷиб (фарз): Анҷом додани он лозим аст, аз қабили намозҳои панҷвақта, рӯзаи моҳи Рамазон, некӣ бар падару модар.
- Амалҳои воҷиб ва ҳатмӣ барои иҷрои онҳо подош дода мешавад ва барои тарки онҳо ҷазо дода мешавад.
2. Мустаҳаб: Монанди воҷиб анҷом доданаш лозим ва ҳатмӣ нест, монанди суннатҳои ротиба, намози шаб, таом додани мискинон ва салом гуфтан аст. Онро суннат ё мандуб ҳам меноманд.
- Барои анҷом додани мустаҳаб подош дода мешавад ва барои тарк кунандааш ҷазо нест.
Эзоҳи муҳим:

Мусалмон ҳаргоҳ шунид, ки ин амал суннат ё мустаҳаб аст, бояд барои анҷом додани он шитоб намояд ва аз Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) пайравӣ кунад.
3. Ҳаром: Он амале, ки тарк карданаш лозим аст, монанди шароб нӯшидан, нофармонӣ аз падару модар ва қатъи робитаи хешовандӣ.
- Тарк кунандаи ҳаром подош мегирад ва анҷомдиҳандааш гунаҳгор ва ҷазо дода мешавад.
4. Макруҳ: Тарки он лозими ва ҳатмӣ нест, монанди гирифтан ва додан ба дасти чап, ҷамъ кардани либос дар намоз.
- Тарк кунандаи он подош мегирад ва анҷом диҳандааш ҷазо дода намешавад.
5. Мубоҳ: Интихоб кардан миёни тарк ва ё анҷом додани он ҷоиз аст, ба монанди хӯрдани себ ё нӯшидани чой. Онро ҷоиз ва ҳалол меноманд.
- Бо амали мубоҳ, тарк кунанда ва анҷом диҳандааш подош ё ҷазо дода намешавад.

Ҷ: Асос дар ҳама хариду фурӯш ва муомилот ҳалол ва ҷоиз будани он аст, ба истиснои баъзе навъҳое, ки Аллоҳ Таъоло ҳаром гардонидааст.
Аллоҳ Таъоло мефармояд:
(дар ҳоле ки Аллоҳ Таъоло, доду ситадро ҳалол ва риборо ҳаром намудааст.) (Сураи Бақара, ояти 275).

Ҷ : Тақаллубкорӣ ва фиреб кардан, монанди пинҳон кардани айби молҳо.
- Аз Абуҳурайра (разияллоҳу анҳу) ривоят аст, ки Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) аз назди анборе аз маводи ғизоӣ мегузашт, дасташро ба он дохил кард ва чун дасташро баровард ангуштонаш тар шуданд, пас фармуданд: "Ин чист эй соҳиби ғизо?" (Фурӯшанда ) гуфт: Борон ба ӯ расидааст эй Расули Аллоҳ! Фармуданд: "Намешуд, ки инро дар болои маводи ғизоӣ мегузоштӣ, то мардум онро бубинанд? Касе, ки фиребкорӣ кунад аз мо нест." Ривояти Муслим.
2. Рибо ва судхӯрӣ: аз ҷумлаи он ин аст, ки аз як нафар ҳазор қарз бигирам ва вақти баргардондан барояш ду ҳазор баргардонам.
- Ва он зиёдати рибо ва ҳаром аст. Аллоҳ Таъоло мефармояд: (дар ҳоле ки Аллоҳ Таъоло, доду ситадро ҳалол ва риборо ҳаром намудааст.) (Сураи Бақара, ояти 275).
3. Ғарар ва ҷаҳолат (фурӯхтани чизи номаълум ё маъдум): Ба монанди ин ки ширро дар пистони гусфанд бароят бифрӯшам ё ин ки моҳиро дар об, пеш аз ин ки онро сайд кунам.
- Дар ҳадис омадааст: "Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) аз хариду фурӯши ғарар наҳй кардааст." Ривояти Муслим.

Ҷ: Неъмати Ислом ва ин ки ту аз ҷумлаи кофирон нестӣ.
2. Неъмати суннати Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) ва ин ки ту аз ҷумлаи бидъаткорон нестӣ.
3. Неъмати сиҳатӣ ва саломатӣ, монанди шунавоӣ, биноӣ, роҳравӣ ва ғайра.
4. Неъмати таом, нӯшиданӣ ва либос.
- Неъматҳои Аллоҳ Таъоло бар мо зиёд ва бешумор аст.
Аллоҳ Таъоло мефармояд:
(Агар [бихоҳед] неъмат[-ҳои] Аллоҳро бишморед, наметавонед онро ба шумораш дароваред. Бе тардид, Аллоҳ Таъоло омурзандаи меҳрубон аст.) (Сураи Наҳл, ояти 18)

Ҷ: Воҷиб он аст, ки шукри неъматҳо ба ҷо оварда шавад ва он бо ҳамду сано ва ситоиши Аллоҳ Таъоло бо забон анҷом мешавад ва ин фазлу карам танҳо аз Ӯст. Ва бо истеъмол кардани ин неъматҳо танҳо барои розигии Ӯ на дар нофармонӣ аз Ӯ.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Пас, Маро ёд кунед, то шуморо ёд кунам ва Маро сипос гӯед ва ба Ман носипосӣ накунед) (Сураи Бақара, ояти 152).

Ҷ: Иди Рамазон ва иди Қурбон. Чунонки дар ҳадиси Унайс омадааст: Ҳангоме, ки Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) Мадина омаданд, аҳли Мадина ду рӯз доштанд, ки дар он бозӣ ва шодӣ мекарданд. Пурсиданд: "Ин ду рӯз чӣ рӯзе ҳастанд?" Гуфтанд: Дар даврони ҷоҳилӣ мо дар ин ду рӯз бозию хурсандӣ мекардем. Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) фармуданд: "Аллоҳ барои шумо ба ҷои он ду рӯз беҳтар аз онро додааст: рӯзи (иди) Қурбон ва рӯзи (иди) Фитр (Рамазон)." Ривояти Абудовуд.
Ва ҳар иде ҷуз ин ду ид аз ҷумлаи бидъатҳо аст.

Ҷ: Рӯзи иди Қурбон. Ва гуфта шудааст: рӯзи Арафа.

Ҷ: Чашм пӯшидан воҷиб аст. Аллоҳ Таъоло мефармояд: ([Эй Паёмбар] Ба мардони муъмин бигӯ, чашмони худро [аз нигоҳ ба номаҳрам] фурӯ гиранд.) (Сураи Нур, ояти 30).

Ҷ: 1. Нафсе, ки амр ба бадӣ мекунад: Ба ин шакл, ки инсон дар нофармонӣ аз Аллоҳ ба он чи ҳавои нафсаш амр мекунад, пайравӣ мекунад ва муртакиби гуноҳ ва нофармони аз Аллоҳ Таъоло мешавад. Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таъоло мефармояд: (Бе шак, нафс [-и васвасагари инсон ӯро] пайваста ба бадӣ фармон медиҳад, магар он ки Парвардигорам раҳм кунад. Бе тардид, Парвардигорам омурзандаи меҳрубон аст.) (Сураи Юсуф, ояти 53).
2. Шайтон: Душмани фарзанди Одам, ҳадафаш гумроҳ кардани инсон ба бадиҳо васваса кардан ва андохтани ӯ ба оташи дӯзах. Аллоҳ Таъоло мефармояд: (ва аз [роҳҳо ва] гомҳои шайтон [ки ба василаи онҳо ба тадриҷ шуморо ба сӯйи азоб мекашад], пайравӣ накунед, ки ба ростӣ ӯ душмани ошкори шумост) (Сураи Бақара, ояти 168).
3. Дӯстон ва ёрони бад: Касоне, ки ба бадӣ ташвиқ мекунанд ва мардумро аз корҳои нек бозмедоранд. Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Дӯстон [-и дунёӣ] дар он рӯз душмани якдигаранд, магар парҳезкорон) (Сураи Зухруф, ояти 67).

Ҷ: Тавба: Боз гаштан аз маъсияти Аллоҳ ба итоати Ӯ. Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Ва яқинан, ман омурзандаи касе ҳастам, ки тавба кунад ва имон оварад ва коре шоиста кунад ва он гоҳ бар ҳидоят [-и худ боқӣ] бимонад.) (Сураи Тоҳо, ояти 82)

Ҷ: 1. Тарки гуноҳ.
2. Пушаймонӣ аз гуноҳони гузашта.
3. Қасд ва азми ҷиддӣ барои барнагаштан ба гуноҳ.
4. Боз гардондани ҳуқуқ ба аҳли он.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Ва [ҳамон] касоне, ки чун муртакиб [-и гуноҳи бузург ва] кори зиште шуданд ё [бо анҷоми дигар гуноҳон] бар худ ситам карданд, Аллоҳро ба ёд меоваранд ва барои гуноҳонашон омурзиш мехоҳанд – ва ҷуз Аллоҳ Таъоло чи касе гуноҳонро меомурзад? – Ва бар он чи кардаанд пофишорӣ намекунанд, дар ҳоле ки медонанд [гунаҳкоранд ва Аллоҳ Таъоло бахшоянда ва тавбапазир аст].) (Сураи Оли Имрон, ояти 135)

Ҷ: Ин маънои онро дорад, ки шумо аз Аллоҳ Таъоло талаб мекунед, ки Паёмбараш (Саллалоҳу алайҳи ва саллам)-ро дар ҷамъи малоика ситоиш кунад.

Ҷ: Яъне, пок донистани Аллоҳ Таъоло аз ҳамагуна нуқсон, норасоӣ ва бадиҳо.

Ҷ: Ҳамду ситоиши АллоҳТаъоло ва васфи Ӯ бо тамоми сифатҳои камол аст.

Ҷ: Яъне, Аллоҳ Таъоло бузургтар аз ҳама чиз ва гиромитар ва волотар ва бо иззаттар аз ҳама чиз аст.

Ҷ: Яъне, ин ки банда наметавонад аз як ҳолат ба ҳолати дигар табдил ёбад ва ӯ тавони чизеро надорад, магар бо ёрии Аллоҳ.

Ҷ: Яъне, банда аз Парвардигораш мехоҳад, ки гуноҳҳояшро маҳв созад ва айбҳои ӯро пинҳон кунад.

Ҷ: Дуруст будани гуфтор, амалҳо ва эътиқодот, ки боиси саодати дунё ва охират мегардад.
- Дар ҳадис аз Муъовия ибни Абусуфён (разияллоҳу анҳумо) ривоят аст, ки Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) фармуданд: " Ҳар ки Аллоҳ ба ӯ иродаи хайр дошта бошад, дар дин фақеҳаш мегардонад." Ривояти Бухорӣ ва Муслим.
Фақеҳ гардондан:
ӯро донишманд ва олими аҳкоми шариат мегардонад.

Ҷ: - Ҳамаи баданро бипӯшонад.
- Зебу зиннат набошад.
- Тунук ва шаффоф набошад.
- Кушод бошад ва танг набошад.
- Муаттар ва хушбӯй нашуда бошад.
- Ба либоси мардон монанд набошад.
- Ба либоси кофирон ва фосиқон монанд набошад.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Эй Паёмбар, ба ҳамсарон ва духтаронат ва дигар занони муъмин бигӯ, ки чодарҳояшонро ба шоистагӣ бар [сар ва синаи] хеш бияфкананд. Ин [гуна пӯшиш] муносибтар аст ба ин ки [дар ҷомеа матонат ва виқор] шинохта шаванд ва [дар натиҷа] мавриди озор [ҳарзагон] қарор нагиранд, Ва Аллоҳ Таъоло омурзандаи меҳрубон аст.) (Сураи Аҳзоб, ояти 59).
Маънои оят:
Яъне: Эй Паёмбар ба ҳамсаронат ва духтаронат ва занони муъмин бигӯ, чодарҳои худро бар сару рӯйҳои худ биандозанд, то чеҳра ва сина ва сарҳояшон пӯшида бошад. Ин барои он аст, ки ба пӯшиш ва муҳофизат шинохта шаванд ва мавриди озору бадие қарор нагиранд, беҳтар аст. Ва Аллоҳ омурзанда ва меҳрубон аст, он тавр ки гуноҳони гузаштаи шуморо бахшидааст ва бо баён кардани ҳалолу ҳаром ба шумо раҳм кардааст.

Ҷ: Тақво: Анҷоми тоатҳо ва тарки гуноҳон аст.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (аз Аллоҳ Таъоло парво кунед ва бидонед, ки Аллоҳ Таъоло бо парҳезкорон аст.) (Сураи Бақара, ояти 194)

Ҷ: Мутобиқи қонунҳои Ислом амал кардан ва тарки гуноҳ ва нофармонӣ.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Эй касоне, ки имон овардаед, агар [дину Паёмбари] Аллоҳро ёрӣ кунед, Ӯ низ шуморо ёрӣ мекунад ва гомҳоятонро [собиту] устувор медорад.) (Сураи Муҳаммад, ояти 7).
- Ва Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таъоло мефармояд: (Бе гумон, Аллоҳ Таъоло ҳол [ва сарнавишти накуи] ҳеҷ қавмеро тағйир намедиҳад, магар он ки онон он чиро, ки дар дилҳояшон доранд, дигаргун созанд [ва муртакиби гуноҳ шаванд].) (Сураи Раъд, ояти 11).

Ҷ: Дуо аз бузургтарин тоатҳо ва гиромитарин қурубот аст.
- Аллоҳ Таъоло мефармояд: (Парвардигоратон фармуд: «Маро бихонед, то [дуои] шуморо иҷобат кунам. Касоне, ки аз ибодати Ман саркашӣ мекунанд, ба зудӣ бо хорӣ ба ҷаҳаннам ворид мешаванд».) (Сураи Ғофир, ояти 60).
- Ва Паёмбар (Саллалоҳу алайҳи ва саллам) фармуданд: "Дуо ҳамон ибодат аст." Ривояти Абудовуд, Тирмизӣ ва Ибни Моҷаҳ.