بخش گوناگون
پاسخ: ۱. واجب: که بر وجه لزوم است (یعنی الزامی بودن آن امر را میرساند) مانند نمازهای پنجگانه و روزهٔ رمضان و نیکی در حق پدر و مادر.
- انجام دهندهٔ واجب پاداش میبرد و ترک کنندهاش مجازات میشود.
۲- مستحب: این [امر] بر وجه الزام نیست، مانند سنتهای راتبه و قیام شب و غذا دادن به مستمندان و سلام گفتن. مستحب را همچنین سنت و مندوب میگویند.
- انجام دهندهٔ مستحب پاداش میبرد و ترک کنندهاش گناهکار نمیشود.
یک نکتهٔ مهم:
شایستهٔ مسلمان است که وقتی میشنود یک امر سنت یا مستحب است برای اقتدا به پیامبر ﷺ به انجام آن مبادرت ورزد.
۳- حرام: آنچه ترکش لازم است، مانند نوشیدن خمر و بدرفتاری با پدر و مادر و قطع صلهٔ رحم.
- کسی که حرام را ترک کند اجر میبرد و انجام دهندهاش گناهکار میشود.
۴- مکروه: ترک آن غیر لازم است مانند دادن و گرفتن با دست چپ و مانند جمع کردن لباس در نماز.
- کسی که مکروه را ترک کند اجر میبرد و کسی که انجامش دهد گناهکار نمیشود.
۵- مباح: یعنی آنکه انسان میان انجام دادن و انجام ندادنش اختیار دارد، مانند خوردن سیب و نوشیدن چای. مباح را همچنین جایز و حلال مینامند.
=- ترک کنندهٔ مباح ثواب نمیبرد و انجام دهندهاش گناهکار نمیشود.
۱- فریب و تقلب، مانند پنهان کردن عیب کالا.
زیرا از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله ﷺ از کنار تودهای مواد غذایی گذشتند پس دستشان را در آن داخل کردند و دستشان خیس شد، پس فرمودند: «این چیست ای صاحب غذا؟» گفت: باران به آن رسیده ای رسول الله. ایشان فرمودند: «آیا نمیشد آن را روی مواد غذایی میگذاشتی تا مردم آن را ببینند؟ کسی که فریبکاری کند از من نیست». به روایت مسلم.
۲- ربا: از نمونههای آن این است که از کسی یک هزار قرض بگیرم تا به او دو هزار پس بدهم.
و این اضافه همان ربای حرام است. الله تعالی میفرماید: (و [حال آنکه] الله، داد و ستد را حلال و ربا را حرام نموده است). [سورهٔ بقره: ۲۷۵].
۳- غَرَر و نامشخص بودن جنس (فروش چیز مجهول یا معدوم): مانند آنکه شیر را در پستان حیوان یا ماهی را در آب بفروشیم در حالی که هنوز صیدش نکردهایم.
در حدیث آمده است: «رسول الله صلی الله علیه سلم از بیع غَرَر نهی کردند». به روایت مسلم.
پاسخ: ۱- نعمت اسلام و اینکه تو از اهل کفر نیستی.
۲- نعمت سنت و اینکه تو از اهل بدعت نیستی.
۳. نعمت سلامتی و عافیت، مانند شنوایی و بینایی و راه رفتن و دیگر نعمتها.
۴- نعمت غذا و نوشیدنی و لباس.
و نعمتهای بی حد و شمار بسیار.
الله تعالی میفرماید: (اگر [بخواهید] نعمت[های] الله را بشمارید، نمیتوانید آنها را به شمارش درآورید. بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است). [سورهٔ نحل: ۱۸].
پاسخ: واجب آن است که شکر نعمت به جا آورده شود و این با ثنای بر الله و حمد او با زبان است و اعتراف به اینکه فضل تنها از آن الله است و استفاده از این نعمتها در آنچه باعث خشنودی الله تعالی است نه در راه معصیت او.
- حق تعالی میفرماید: (پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و شکر مرا به جای آورید و از من ناسپاسی نکنید). [بقره: ۱۵۲].
پاسخ: عید فطر و عید قربان. زیرا در حدیث انس رضی الله عنه آمده که گفت: پیامبر ﷺ به مدینه آمدند در حالی که آنان دو روز داشتند که در آنها بازی [و تفریح و شادی] میکردند، پس فرمود: «این دو روز چه هستند؟» گفتند: ما در جاهلیت در این دو روز بازی [و شادی] میکردیم. پس رسول الله ﷺ فرمودند: «الله برای شما به جای آن دو، بهتر از آن را داده است: روز قربان و روز فطر». به روایت ابوداود.
و هر عیدی جز این دو عید از جملهٔ بدعتهاست.
پاسخ: ۱- نفس اماره: به این صورت که انسان بر اساس آنچه هوای نفسش به او امر میکند مرتکب معصیت الله تبارک و تعالی شود. الله سبحانه و تعالی میفرماید: (بیشک، نفس [وسوسهگرِ انسان، او را] پیوسته به بدی فرمان میدهد مگر نفس [کسی] که پروردگارم به او رحم كند. بیتردید، پروردگارم آمرزندۀ مهربان است). [سورهٔ یوسف: ۵۳].
۲. شیطان: که دشمن بنیآدم است و هدفش گمراه کردن انسان و وسوسهٔ او به سوی شر و انداختن او در آتش دوزخ است. الله تعالی میفرماید: (و از [راهها و] گامهای شیطان [که به وسیلۀ آنها به تدریج شما را به سوی عذاب میکشد] پیروی نکنید که به راستی او دشمن آشکارِ شماست). [سورهٔ بقره: ۱۶۸].
۳. دوستان بد: کسانی که انسان را به انجام کارهای بد تشویق میکنند و او را از راه خیر بازمیدارند. الله تعالی میفرماید: (دوستان [دنیایى،] در آن روز، دشمن یكدیگرند؛ مگر پرهیزگاران). [سورهٔ زخرف: ۶۷].
پاسخ: ۱- دست کشیدن از گناه.
۲- پشیمانی بابت گناهانی که قبلا رخ داده.
۳- عزم جدی برای عدم تکرار گناه.
۴- بازگرداندن حقوق به اهل آن.
الله تعالی میفرماید: (و [همان] کسانی که چون مرتکب کار زشتی شدند یا بر خود ستم کردند، الله را یاد میکنند و برای گناهانشان آمرزش میخواهند - و جز الله چه کسی گناهان را میآمرزد؟- و بر آنچه کردهاند پافشاری نمیکنند در حالی که میدانند [گناهکارند و الله بخشاینده و توبهپذیر است]). [سورهٔ آل عمران: ۱۳۵].
پاسخ: درستی سخنان و کارها و اعتقادات که باعث سعادت در دنیا و آخرت شود.
- در حدیث از معاویه بن ابیسفیان رضی الله عنهما آمده که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «هر کس که الله به او ارادهٔ خیری داشته باشد، در دین فقیهش میگرداند». به روایت بخاری و مسلم.
او را فقیه میگرداند: یعنی او را نسبت به احکام شرعی عالم میسازد.
پاسخ: - اینکه همهٔ بدن را بپوشاند.
- اینکه خود این حجاب ذاتا زینت نباشد.
- اینکه شفاف نباشد.
- اینکه گشاد باشد و تنگ نباشد.
- اینکه معطر نباشد.
- شبیه لباس مردان نباشد.
- شبیه لباس زنان کافر و بدکار نباشد.
حق تعالی میفرماید: (ای پیامبر، به همسران و دخترانت و سایر زنان مؤمن بگو که چادرهایشان را به شایستگی بر [سر و صورت و سینۀ] خویش بیفکنند. این [گونه پوشش] مناسبتر است به اینكه [در جامعه به متانت و وقار] شناخته شوند و [در نتیجه،] مورد آزار [افراد هرزه] قرار نگیرند؛ و الله آمرزندۀ مهربان است). [احزاب: ۵۹].
معنای آیه: یعنی ای پیامبر به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو تا چادرهای خود را بر سر و صورت خود بیندازند تا چهره و سینه و سرهایشان پوشیده باشد؛ این برای آنکه به پوشش و حفظ شناخته شوند و در معرض هیچ آزار و بدیای قرار نگیرند بهتر است. الله نسبت به شما آمرزنده و مهربان است، آنطور که گناهان گذشته شما را آمرزیده و با مشخص نمودن حلال و حرام، به شما رحمت آورده است.
پاسخ: عمل به اسلام و ترک گناهان.
حق تعالی میفرماید: (ای کسانی که ایمان آوردهاید، اگر [دین و پیامبر] الله را یاری کنید، او نیز شما را یاری میکند و گامهایتان را [ثابت و] استوار میدارد). [محمد: ۷].
و حق سبحانه و تعالی میفرماید: (بیگمان، الله حال [و سرنوشت] هیچ قومی را تغییر نمیدهد، مگر آنکه آنان آنچه را که در دلهایشان دارند دگرگون سازند). [رعد: ۱۱].
پاسخ: دعا از بزرگترین طاعات و گرامیترین قُرُبات است.
حق تعالی میفرماید: (پروردگارتان فرمود: مرا به دعا بخوانید، تا [دعای] شما را اجابت کنم. کسانی که از عبادت من سرکشی میکنند، به زودی با خواری به جهنم وارد میشوند). [غافر: ۶۰].
و پیامبر صلی الله علیه وسلم میفرماید: «دعا همان عبادت است». به روایت ابوداود و ترمذی و ابن ماجه.