Nɔɔniyaw tilanyɔrɔ

1- diyagoya
2- kanunen
3- haramu
4- Kɔnen
5- dàgàlen.

Jaabi: 1. wajibi: o ye fɛn ye min diyagoyara, i n'a fɔ : seliwaati duuru ni sunkalo sunni ni bangebaabonya.
-wajibi kɛbaa bɛ bàràji sɔrɔ a tobaa bɛ ɲankata.
2-min kanunen:o tɛ diyagoya ye, nafilaseli dadalenw ɲɔgɔnkan misalila, ani sufɛseli ni ladumunini ani foli.Abɛ weele suna ani làŋininne.
-Kanunen kɛbaa bɛ bàràji sɔrɔ a tobaa tɛ ɲankata.
Jateminɛ nafaman dɔn:

A ka kan ni silama y'a mɛ ko ni fɛn n ye suna ye wali a kanunen do a ka teliya k'o kɛ,nin ka kira la dege kisi b'a ye.
3- Haramuyalen:o ye min toli ye diyagoya ye, i n'a fɔ dɔlɔmin ni bangebaasɔsɔ ani sinjitigɛ.
Haramu tobaa bɛ bàràji sɔrɔ a kɛbaa bɛ ɲankata.
4- Kɔnne:o toli tɛ diyagoya ye,i n'a fɔ minɛli ni dili ni numanbolo ye, fini kuruli seli la.
- kɔnne tobaa bɛ bàràji sɔrɔ a kɛbaa bɛ ɲankata.
5- Dàgàlen :o ye sugantili ye keli ni toli cɛ, i n'a fɔ pɔmu dunni ni té minni,a bɛ weele min bɛnnen ani halala.
-Dàgàlen tobaa tɛ bàràji sɔrɔ a kɛbaa tɛ ɲankata.

Jaabi-feere ni baaraɲɔgɔnya bɛɛ laseli ye halala ye fo n'a kɛra dɔw ye Ala ye minnu haramuya.
Ala kɔrɔtalen ko :
{Ala ye feere dàga ka gɔrɔkɔ haramuya} [Mìsìmuso kofɔli suran275].

1 -janfa, o dɔ de ye : jagofɛn lebu dogoli ye.
A minɛna abu hureyirata la a ko kira tɛmɛna dumuniton dɔ la, a y'a tɛgɛ don a la, a tɛgɛ ɲiginna, a ko :<< dumunitigi nin ye mun ye? >>a ko: san de y'a sɔrɔ
Ala ka ciden. Kira ko: << mun na i t'a bila dumuni sanfɛ mɔgɔw k'a ye? Min b'an janfa o t'an dɔ ye>> Musilimu y'a màfilɛ.
2- gɔrɔkɔ: o dɔ de ye ka wari bàkelen jùrùta mɔgɔ dɔ la k'a sàra a ye bàfila.
Farankan n de ye gɔrɔkɔnafolo haramuyalen ye. Ala kɔrɔtalen ko: {Ala ye feere dàga ka gɔrɔkɔ haramuya} [Mìsìmuso kofɔli suran275].
3- Malasali ni dɔnbaliya: i n'a fɔ ne ka nɔnɔ feere e ma k'a to sàgasin na,wali jɛgɛ jila k'a sɔrɔ n m'a sɔrɔ.
A bɛ hadisa la :
(Kira ye bàlili kɛ malasali feere ma kisi b'a ye) Musilimu y'a màfilɛ.

Jaabi -1- silamaya nɛɛma,i ma kɛ kafiri ye.
2- kira ka Sunna nɛɛma, i tɛ sindilikɛla ye diinɛ la.
3-kɛnɛya ni lafiya nɛɛma,ka bɔ mɛnni ni yeli ni taama la a n'olu ɲɔgɔnnaw.
4- dumuni ni jimin ani fìnidon nɛɛma.
Ala kɔrɔtalen ka nɛɛma ka can an kan a tɛ sɛ ka jàte a hakɛ tɛ dɔn.
Ala kɔrɔtalen ko:
{N'aw k'aw bɛ Ala ka nɛɛma jate aw te se, Ala ye yàfa ni hinɛ màsa ye 18} [Diden kofɔ suran 18].

Jaabi- diyagoya: a waleɲumandɔnni o bɛ kɛ ni Ala fòli n'a tanuni ye nɛn kan nin ka fusamanciya segin a kelen ma, ani ka o nɛɛma n la baara min bɛ Ala la diɲɛ, ka n'a sɔsɔ n'a ye.
Ala kɔrɔtalen ko:
{Aw ye ne kosuma n b'aw kosuma aw ka n waleɲumandɔn aw kana fitiriwaleya} [Mìsì muso kofɔ suran 152].

Jaabi -Selifitini ni Seliba. A nana anasi ka hadisa la Ala diɲɛna a ma, a ko : Kira nana Madina kɔnɔ k'a sɔrɔ seli fila b'u bolo u bɛ tulon olu kɔnɔ,a ko:<< ni don fila ye mun ye?>>u ko: an tun bɛ tulon u kɔnɔ
Kodɔnbaliyawaati, Kira ko kisi b'a ye : << i k'a dɔn Ala y'u falen aw ye seli fila la minnu hɛɛrɛ ka bon n'u ye: seliba don ani selifitini >> Abu dawuda y'a màfilɛ.
Seli min tɛ nin fila ye , o ye sindilen ye.

Jaabi:ɲɛnafilɛli sùlili jagoyali, Ala kɔrɔtalen ko : {A fɔ limaniyajɔnw ye ku ka ɲɛnafilɛli sùlu} [Nɔɔrɔ suran:30].

Jaaabi: 1- ni yamaruyakɛlabá ni juguman ye: o ye hadamaden ka tugu a ni dìɲɛko kɔ Alasɔsɔ la barikada b'a ye. A ko sanuya b'a ye: {I ka dɔn nín ye yamaruyakɛlabá ye ka taa kojugu ma fo ni Ala hinɛ na mɔgɔ min na ne má ye yàfa ni hinɛ màsa ye} [Yusufu kofɔ suran: 53].
2- sitanɛ: hadamaden jugu de don wa a ka làɲini ye ka hadamadenw la siga nin k'u lafili ka taa kojugu ma u ka don tasuma la. Ala kɔrɔtalen ko : {Aw kana tugu sitanɛ sennɔ kɔ aw jugu bangene de do} [Mìsì muso kofɔ suran :168].
3- kojugukɛlaw: minnu bɛ lasuli kɛ ka taa juguman ma, ka sira da hɛrɛko ɲɛ. Ala kɔrɔtalen ko : {dagawiliw ye ɲɔgɔn jugu ye o don na fɔ n'a kɛra alaɲɛsiranyɛjɔnw dɔrɔn ye } [Masiri kofɔ suran 67].

Jaabi: Tuubi: o ye seginni de ye ka bɔ Alasɔsɔ la ka taa a bàtoli la. Ala kɔrɔtalen ko : {Ne ye yàfàbaa ye ni min Tubi la ka limaniya ka baaraɲuman kɛ o kɔfɛ ka kanda} (Taha suran : 82).

Jaabi -1- bɔli jùrùmuko la.
2- Ka nimisa tɛmɛnen na.
3- ka dakan ta k'i tɛ segin a ma.
4- hakɛw ni tɔɲɔni fɛnw seginni a tìgi ma.
Ala kɔrɔtalen ko :
{ olu minnu n'u mana kojugu kɛ wali u y'u yɛrɛ tɔɲɔn u bɛ Alakosuma a bɛ yàfa u jùrùmuw ma jɔn bɛ jurumuw yàfa ni Ala tɛ wa u tɛ duumɛ kɛwale kɔrɔ kan ka sɔrɔ u b'a dɔn 132} [Imurana ka denbaya kofɔ suran 135].

Jaabi - o kɔrɔ i bɛ ka Ala weele ko a k'a ka Nabiɲuman tanu sanfɛlekew yɔrɔ la.

Jaabi- Sanuyadali o ye Ala jɛɛyali sanuya b'a ye ka bɔ nagasiko ni lebu ni kojugu bɛɛ ma.

Jaabi- o ye Ala kɔrɔtalen màjàmuli de ye ,an'a mankutuli ni mankutudafalen ye.

Jaabi- o kɔrɔ sanuya b'a ye a ka bon ni fɛn bɛɛ ye a mɔlɔn n'a yanga n'a ka kɔrɔta ka bɔ ka tɛmɛ fɛn bɛɛ kan.

Jaabi -A kɔrɔ:lahalaya yɛlɛma tɛ jɔn bolo, wa o sé fana t'a ye fo n'a kɛra Ala ye.

Jaabi- o kɔrɔ: jɔn k'a ɲinini Ala fɛ a k'a jurumuw josi k'a lebuw sutura.

Jaabi: bɛnsenma kuma ni baara ni dusukunnasiri la, o min bɛ wolo kunnandiya la duniya ni lahara.
- a bɛ sufiyanifá min den ye muawiya ye ka hadisa la- Ala diɲɛna u fila ma-ako kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: << ni Ala ye hɛrɛ nàta ni mɔgɔ min ye a b'o la faamuya diinɛ la >> Bukari ni Musilimu y'a màfilɛ.
A b'o la faamu :
o kɔrɔ a b'a kɛ sariyakiitiw dɔnbaa ye.

Jaabi:- A ka fari sùnfu fan bɛɛ datugu.
- Masiri kana k'a la.
- A kana fɛgɛya.
- A ka fɛɛrɛ a kana dɔgɔya.
- Wusulan kana k'a la.
- A kana bɔnfɛɲɔgɔnya cɛw ka dònfini fɛ.
-A kana bɔ kafirimusow ni tiyɛnnikɛlamusow ka fìni fɛ.
Ala kɔrɔtalen ko:
{Yaa e Nabiɲuman a f'i musow ni denw ye ani limaniyajɔnw musow k'u ka suturafini sàma ka jigin, u bɛ dɔn o de la u tɛ tɔɔrɔ, Ala kɛra yàfa ni hinɛ màsa ye} [Jamakulu kofɔ suran 59].
Haya kɔrɔ:
Yaa e Nabiɲuman a f'i musow ni denmusow ye ani limaniyajɔnw musow k'u ka suturafini sàma ka jigin u kunkolow n'u ɲɛdaw la ka b'u ka dampew ni datugufiniw na ;u ɲɛdaw n'u disiw n'u kunkolow suturali kama; u ka telin ka faranfasiya n'o sutura n'o tanga n ye, ko kɔnne tɛ na s'u ma wali tɔɔrɔ. Ala kɛra yàfa ni hinɛ màsa ye k'a da aw ka kɔrɔlenw yàfàli kama, an'a ka hinɛ a ye min walawala aw ye Kabɔ halala ni haramu na.

Jaabi- o ye baaraɲuman kɛli ni Alasɔsɔ toli de ye.
Ala kɔrɔtalen ko :
{Aw ye siran Ala ɲɛ aw k'a dɔn k'Ala bɛ alaɲɛsiranyɛjɔnw nɔ fɛ} [Mìsì muso kofɔ suran 194].

Jaabi: o ye baara ye ni silamaya ye ani Alasɔsɔ ni jùrùmu toli.
Ala kɔrɔtalen ko :
{Aw minnu limaniyala n'aw ye Ala dɛmɛ Ala b'aw dɛmɛ wa a b'aw senw sàbati} [Muhamad kofɔ Suran 7]
Ala ko saniya b'a ye: {Ala tɛ mànton foyi labila f'u k'u yɛrɛ labila } [Sanpɛrɛn kofɔ suran11]

Jaabi:duwawu ye bàtow la belebele dɔ ye ani surunyani Ala la.
Ala kɔrɔtalen ko :
{Aw má ko aw ye n weele n b'aw jaabi minnu b'u yɛrɛ bonya ne weeleli ma u bɛ don mɔgɔjuguso kɔnɔ u dɔgɔyalen} [Yàfabaa Suran 60].
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye :
(Duwawu ye bàto ye) Abu dawuda ni tirimizi ni ibunu maja y'a màfilɛ.