پشكا ههمهڕهنگ
پ2: ئهڤان ههر پێنج حوكمان شرۆڤه بكه؟ 🎧
ب: 1- واجب: ئهو تشته یێ پێدڤییه ل سهر ته بكهی، وهكی ههر پێنج نڤێژان، ڕۆژیێن ڕهمهزانێ، باشییا د گهل دایك و بابان.
حوكمێ واجبی: ئهگهر تۆ بكهی دێ خودان خێر بی، ئهگهر نهكهی دێ هێیه سزادان.
2- سوننهت: ئهو تشته یێ واجب نینه ل سهر ته تۆ بكهی، وهكی سوننهتێن ڕهواتب، شهڤنڤێژان، دانا خوارنێ و سڵاڤكرنێ، ئێك ژ ناڤێن وێ (مهندوب)ـه ژی.
- حوكمێ سوننهتێ: ئهگهر تۆ بكهی دێ خودان خێر بی، ئهگهر نهكهی چ سزا بۆ ته نابیت.
تێبینیهكا گرنگ:
پێدڤییه دهمێ مرۆڤێ موسلمان گوهـ لێ دبیت كو فلان تشت سوننهته، لهزێ بكهت و ههر زوی وێ سوننهتێ ئهنجام بدهت و چاڤ ل پێغهمبهری بكهت.
3. حهرام: ئهو تشته یێ هێلانا وی یا پێدڤییه، وهكی ڤهخوارنا عهرهقێ و خرابییا د گهل دایك و بابان و بڕینا بهندكێ مرۆڤایینییێ.
- ئهو كهسێ تشتێ حهرام دهێلیت دێ خۆدان خێر بیت و ئهو كهسێ ئهنجام ددهت دێ هێته سزادان.
4. مهكروھ: هێلانا وی نه تشتهكێ فهر و پێدڤییه، وهكی دان و وهرگرتنێ ب دهستێ چهپێ، هلدانا جلكی د نڤێژێدا.
- ئهو كهسێ تشتێ مهكروھ دهێلیت دێ خۆدان خێر بیت و ئهو كهسێ ئهنجام ددهت ناهێته سزادان.
5- موباح: ئهو تشته یێ هێلان و كرنا وی وهكی ئێك بیت و خۆدان یێ ب كهیفا خۆ بیت، وهكی خوارنا سێڤێ و ڤهخوارنا چایێ، و دهێته ناڤكرن بـ: دروست و حهلال.
- ئهو كهسێ تشتێ موباح دهێلیت خۆدان خێر نابیت و ئهو كهسێ ئهنجام ددهت ناهێته سزادان.
پ5: هندهك جۆرێن بازار و كڕین و فرۆتنێن حهرام دیار بكه 🎧
ب: 1- كرنا غشێ: ڤهشارتنا وان كێماسییێن د متایی ژیدا ههین ههر ژ غشێیه.
ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژ وی ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه، پێغهمبهرێ خودێ د بهر فەردەکێ خوارنێڕا بوری و دهستێ خۆ كره د ناڤدا، ئینا دهستێ وی تهڕ بوو، ڤێجا گۆت: ((خودانێ خوارنێ؛ ئهڤه چيیه؟)) گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ؛ ئهو باران یا لێ هاتی، ژبهر هندێ یێ تهڕ بووی، پێغهمبهری گۆت: ((باشه پا بۆچی ته ئهوێ تهڕ نهددانا ب سهرڤه دا خهلك ژی ببینن؟ ههر كهسهكێ غشێ بكهت ئهو نه ژ منه)). موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت
2- خوارنا ڕیبایێ: و ئهگهر ئهز هزارهكێ ب دهین ژ مرۆڤهكی وهربگرم ب مهرجهكی دهمێ ئهز بۆ وی دزڤڕینم دوو هزاران بۆ بزڤڕینم؛ ئهڤا ههنێ ژی ژ ڕیبایێیه.
ئهو زێدەهی ڕیبایه و یا حهرامه. خودێ گۆت: ئانكو: ))خودێ كڕین و فرۆتن یا حهلال كری و ڕیبا یا حهرام كری)). [البقرة: ٢٧٥].
3- بهرزهیی و نهزانین: بۆ نموونه ئێك بێژیته ته: من ئهو شیرێ د گوهانێ ڤی پهزیدا ههی فرۆته ته، یان من ئهو ماسییا د ئاڤێدا فرۆته ته و هێشتا وی ئهو نهگرتییه.
د فهرموودهیێدا یا هاتی: ((پێغهمبهرێ خودێ ئهم یێن ژ هندێ داینه پاش كو وێ كڕین و فرۆتنا بهرزهیی و نهزانین تێدا ههبیت ئهنجام بدهین)). .موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت
پ6: هندهك ژ وان نیعمهتێن خودێ د گهل ته كرین دیار بكه. 🎧
ب: 1- نیعمهتا ئیسلامێ و كو تۆ نه ژ مرۆڤێن كافری.
2- نیعمهتا سوننهتێ و كو تۆ نه ژ مرۆڤێن بیدعهچیی.
3- نیعمهتا ساخلهمی و لهشساخییێ، ژ چاڤ و گوهان و ب ڕێڤهچوونێ و ژبلی وان ژی.
4- نیعمهتا خوارن و ڤهخوارنێ و جلكان.
نیعمهتێن خودێ ل سهر مه گهلهكن و ناهێنه هژمارتن.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و ئهگهر هوين لێ بگهڕيێن قهنجییێن خودێ ل سهر خۆ بهژمێرن هوين نهشێن وان بهژمێرن؛ هندى هند ئهو گهلهكن. هندى خودێیه باش گونهھ ژێبەره بۆ ههوه و ئهو ب ههوه يێ دلۆڤانكاره؛ چونكى ئهو ل تهخسيرییا ههوه د شوكرا ویدا ل ههوه ناگریت و ژ بهر كێماسییا ههوه د ڤێ چهندێدا ئهو وان قهنجییان ژ ههوه نابڕیت و لهزێ د جزادانا ههوه دا ناكهت)). [النحل: ١٨].
پ7: دهربارهی قهنجی و نیعمهتێن خودێ ل سهر مه؛ چ پێدڤییه ئهم بكهین؟ و دێ چاوا سوپاسییا وان كهین؟ 🎧
ب: تشتێ پێدڤی ئهڤهیه: سوپاسییا وان بهێته كرن، ئهو ژی دێ ب ڤێ چهندێ بیت پهسنێن خودێ بكهی و ب ئهزمانی سوپاسییا وی بكهی و قهنجی بهس یا وی ب تنێیه و تۆ ڤان نیعمهتان د وان تشتاندا بكاربینی یێن ئهو پێ ڕازی، نهكو د بێ ئهمرییا ویدا.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ڤێجا هوين ب كرنا عيبادهتى من ل بيرا خۆ بينن ئهز ب لێبۆرينێ و قهنجییا خۆ دێ ههوه ل بيرا خۆ ئينم، و ب گۆتن و كريار شوكرا من ب تنێ بكهن و قهنجییا من ل ههوه كرى ژ بيرا خۆ نهبهن)). [البقرة: ١٥٢].
پ8: جهژنێن موسلمانان كیژكن؟ 🎧
ب: جهژنا ڕهمهزانێ و جهژنا قوربانێ. ههروهكی د فهرموودهیا ئهنهسیدا هاتی كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ هاته مهدینێ و وان دوو ڕۆژ ههبوون یاری تێدا دكرن، گۆت: ((ئهڤ ههردوو ڕۆژه چ ڕۆژن؟)) گۆتن: د سهردهمێ نهزانینێدا مه یاری تێدا دكرن، پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ((هندیكه خودێیه؛ وی دوو ڕۆژێن باشتر ژ وان بۆ ههوه داناینه جهێ وان، ڕۆژا جهژنا قوربانێ و ڕۆژا جهژنا ڕهمهزانێ)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
ژبلی ڤان ههردوو جهژنان؛ ههر جهژنهكا دی یا ههبیت بیدعهیه كارهكێ حهرامه.
پ15: دوژمنێن مرۆڤی كینه؟ 🎧
ب: 1- ئهو نهفسا گهلهك فهرمانا مرۆڤی ب خرابییێ دكهت: ئهڤه ژی دهمێ مرۆڤ ل دویڤ وێ چهندێ بچیت یا نهفسا مرۆڤی بهرێ مرۆڤی ددهتێ د سهرپێچییا فهرمانا خودێدا، خودێ گۆت: ئانكو: ((بێگومان نهفس گهلهك فهرمانا مرۆڤی ب خرابییێ دكهت، ئهو تێ نهبیت یێ خودێ دلۆڤانی پێ بری، بێگومان خودایێ من گهلهك گونههێن عهبدێن خۆ ژێ دبهت و گهلهك دلۆڤانییێ ب وان دبهت)). [يوسف: ٥٣].
2- شهیتان: ئهو دوژمنێ كوڕێ ئادهمییه و ئارمانجا وی ئهوه مرۆڤی ب سهردا ببهت و د خرابییێدا وهسواسێ بۆ دروست بكهت و وی ببهته جههنهمێ. خودێ گۆت: ئانكو: ((هوین ل دویڤ پێنگاڤێن شهیتانی نهچن، چونكی بێگومان ئهو بۆ ههوه دوژمنهكێ دیار و ئاشكهرایه)). [البقرة: ١٦٨].
3. هەڤالێن خراب: ئەوێن مرۆڤی ل سەر کرنا خرابییێ هانددەن و بەرێ مرۆڤی ژ ڕێکا ڕاست و باشییێ ددەنە پاش. خودایێ مهزن كهرهم كرییه و گۆتییه: ئانكو: ((ئهوێن د دونيايێدا ههڤالينییا ئێكودوو ل سهر گونههێ كرى ڕۆژا قيامهتێ هندهك ژ وان خۆ ژ هندهكان بهرى دكهن، بهلێ ئهوێن تهقوايێ ئهو گههاندينه ئێك، ههڤالينییا وان ل دونيايێ و ئاخرهتێ دێ يا بهردهوام بیت)). [الزخرف: 67].
پ18: مهرجێن تهوبا دروست چنه؟ 🎧
ب: 1- دهستبهردان ژ گونههێ.
2- پهشیمانی ل سهر وێ چهندا بوری.
3- بڕیاردان كو جارهكا دی نهزڤڕیته وێ گونههێڤه.
٤. زڤڕاندنا مافان بۆ خۆدان مافان و زڤڕاندنا ئەو تشتێن ب زۆڕی ژ هندەکان هاتینە وەرگرتن بۆ خۆدانێن وان.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ئهوێن ئهگهر گونهههكا مهزن كر يان ب كرنا گونهههكا كێمتر زۆڕدارى ل خۆ كر، بيرا خۆ ل سۆز و گهفا خودێ ئيناڤه ڤێجا ل خودايێ خۆ زڤڕين و تهوبهكرن، و داخوازا ژێبرنا گونههان بۆ خۆ ژێ كر، ئهو باش دزانن كو ب تنێ خودێیه گونههان ژێ دبهت، لهو ئهو ل سهر گونههێ نامينن، ئهو دزانن كو ئهگهر وان تهوبهكر خودێ تهوبا وان دێ قهبويل كهت)). [آل عمران: ١٣٥].
پ3- فێقی و بهرههمێ خۆشاڕهزاكرنا د دینیدا چییه، و خێرا خۆشاڕهزاكرنا د دینیدا چهنده؟ 🎧
ب: بهرههمێ خۆشاڕهزاكرنا د دینیدا ئهڤهیه دێ گۆتن و كریار و بیروباوهرێن مرۆڤی دروست بن، بهرههمێ ڤێ ژی بهختهوهرییا دونیا و ئاخرهتێیه.
- د فهرموودهیێدا هاتییه كو ژ موعاویهیێ كوڕێ ئهبو سوفیانی (خودێ ژ ههردووكان ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانكو: ((ههر كهسێ خودێ خێر و باشی بۆ بڤێت؛ دێ وی د دینیدا شاڕهزا كهت)). بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
یفقهه: ئانكو دێ كهته كهسهكێ زانا ب ئهحكامێن شهرعی.
پ١٤: سالۆخەتێن (حیجابا) ئافرهتا موسلمان چنە؟ 🎧
ب: - پێدڤییە لەش هەمی پەچنتبیت.
- نابیت جلکێ جوانی و خەملاندنێ بیت.
- نابیت جلکەکێ تەنك بیت.
- پێدڤییە یێ فرەهــ بیت و یێ تەنگ نەبیت.
- نابیت بێهنخۆشی لێ هاتبنە کرن.
- نابیت وەکی جلکێ زەلامی بیت.
- نابیت وەکی جلکێ ژنێن کافر و فاسق بیت.
خودێ گۆت: ئانكو: (( ئهى پێغهمبهر تۆ بێژه ژنێن خۆ و كچێن خۆ و ژنێن خودان باوهران: بلا ئهو پێچێن خۆ ب سهر سهرێ خۆ و دێمێ خۆدا بهردهن؛ دا سهر و دێم و بهرسنگێن خۆ ڤهشێرن؛ چونكى ئهڤ چهنده نێزيكتره كو ئهو ب ستارهيیێ بهێنه نیاسين، ودا ئهو بهرهنگارى چ نهخۆشى و ئێشانان نهبن. خودێ گونههـ ژێبەرێ دلۆڤانكار بوويه كو وى گونههێن بۆرى بۆ ههوه ژێ برين، و ب دياركرنا حهلالی و حهرامى دلۆڤانى ب ههوه برى)). [الأحزاب: ٥٩].
ڕامانا ئایەتێ: ئەی پێغەمبەر، تۆ بێژە هەڤژینێن خۆ و کچێن خۆ و هەمی ژنێن باوەرداران، بلا ئەو جلک و لحافەیێن خۆ ب سەر سەر و ڕویێ خۆدا بەردەن دا کو ڕویێ خۆ و سنگ و سەرێ خۆ پێ ب ڤەشێرن و ستارە بکەن، ئەڤا هەنێ نێزیکتر و باشترە بۆ وان کو ب خۆستارەکرن و خۆپاراستنێ بهێنە جۆداکرن، دا کو ڕویبڕوی چ تشتێن نەخۆش یان ئێشاندنان نەبن، و هندی خودێیە، ئەو گونەهــ ژێبەرێ دلۆڤانە د گەل هەوە، وی گونەهێن هەوە یێن کەڤن ژێبرن و دلۆڤانی ب هەوە بر دەمێ حەلال و حەرامێن خۆ بۆ هەوە ڕوهن کرین.
پ١٩: ڕێکا سەرکەڤتن و سەرفەرازییا موسلمانان چییە؟ 🎧
ب: کارکرنە ب ئیسلامێ و هێلانا گونەهایە.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهڤتنا پێغهمبهرى كرى، ئهگهر هوين ب كرنا جيهادێ و ب كارئينانا قورئانێ دينێ خودێ ب سهربئێخن خودێ دێ ههوه ب سهر نهياران ئێخیت، و دێ پییێن ههوه موكوم كهت)). [محمد: ٧].
ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى خودێیه وێ قهنجییێ يا وى د گهل مللهتهكى كرى ناگوهۆڕیت ههتا ئهو وێ فهرمانێ نهگوهۆڕن يا ل وان هاتییه كرن)). [الرعد: ١١].
پ٢٠: گرنگییا دوعایێ چەندە؟ 🎧
ب: دوعا ژ مەزنترین عیبادەت و خۆنێزیککرنايه ل خودێ.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و خودايێ ههوه - گهلی عيبادهتكهران - گۆت: هوين دوعايان ژ من ب تنێ بكهن و عيبادهتێ من بكهن ئهز دێ د بهرسڤا ههوه هێم، هندى ئهون يێن خۆ ژ باوهرى ئينانا ب پهرستنا من ب تنێ مهزنتر لێ دكهن، ئهو ب ڕهزيلی و شهرمزاریڤه دێ چنه جههنهمێ)). [غافر: ٦٠].
- پێغهمبهری ژی گۆتییه: ئانکو: ((دوعا عیبادەت ب خۆیە)). ئهبو داوود و تیرمذی و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.