Hadisa tilan yɔrɔ

Jaabi - a minɛna limaniyajɔnw ɲɛma la hafusa fá Umaru min ye katabuden ye Ala diɲɛ na a ma a ko:
Ne y'a mɛ Alakira da Ala kɔrɔtalen ka nɛɛma ni kisi b'a ye an'a somɔgɔw a ko : ((baara bɛɛ bɛ ŋaniya de bolo,fɛn bɛ hadamaden bɛɛ ye a ye min ŋaniya
,ni mɔɔ min ka taama kɛra Ala n'a kira kama;o kɛra Ala n'a ka kira bɛ o ye, ni mɔɔ min ta kɛra duniya sɔrɔli kama, wali muso furu kama; o ta kɛra a taara min ɲini)) Musilimu ni Bukari y'a màfilɛ.
Ni Hadisa nafa dɔw:
1- baara foyi tɛ ta ŋaniya kɔ,k'a ta seli,Sun,Hiji, ani baara wɛrɛw.
2-fo ŋaniya ka kalasi Ala kɔrɔtalen ye .

Jaabi- a minɛna limaniya jɔnw bá la abudala bá aisha Ala diɲɛ na a ma a ko:kira kɔ nɛɛma ni kisi b'a ye: (( ni mɔgɔ min ye ko kura sindi ni diinɛ n la min t'a la,
O tiɲɛnen do)) Bukari ni Musilimu y'a màfilɛ.
Ni hadisa nafa dɔw :
1- bàlili ko kura sindili la diinɛ la.
2- baara sindilen tiɲɛnen do a tɛ minɛ.

Jaabi-a minɛna katabuden na Umaru Ala diɲɛ na a ma a ko: ka anw sigilen to kira kɛrɛfɛ nɛɛma ni kisi bɛ a ye don dɔ, finijɛman pasipasi tigi dɔ nana an ma,a kunsigi finen kirikiri, taama nɔ te dɔn a la, wa mɔɔ si t'a dɔn anw la,f'a sigira kira kɛrɛfɛ nɛɛma ni kisi bɛ a ye, a y'a kunberekun sɛmɛ kira ta la. K'a tigɛkan fila da a woro kan,a ko: ((yaa Muhamad n kibaruya silamaya ye mun ye?)) , kira ko a ma:((silamaya :i ka Seereya ka fɔ má foyi teyi fo Ala,Mamadu y'a ka kira ye., i ka seli jɔ, ka jaka di, ka sunkalo Sun, ka hiji n'a sé kɛra i ye>> a ko:<>, an kabakoya la a la a b'a ɲininka ka tila k'a tiɲɛtigiya, a ko :<> kira ko<> a ko: <> a ko << n kibaruya
ɲumanya la>> kira ko:<< i ka Ala bàto i n'a fɔ i ɲɛ b'a la, ni i ɲɛ tɛ a le la a le ɲɛ b'i la>> a ko << n kibaruya duniya banwaati la>>, kira ko:<<ɲininkali baa t'o dɔn kumatɛ ɲininkalen ma>> a ko: <> kira ko<> o kɔfɛ a taara ne wulila ka jɔ (Umaru),o kɔfɛ kira ko: i bɛ ɲininkalila in dɔn wa yaa Umaru?>> ne ko "Ala n'a ka kira de b'a dɔn" kira ko<< jibirila de don a nana ka aw kalan aw ka diinɛ la>> Musilimu y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa n nafaw la:
1- silamaya jɔsen duuru fɔli; o ye:
Seereya ka fɔ má foyi teyi fo Ala,Mamadu y'a ka kira ye.
Seli jɔli.
Jaka dili.
Sunkalo sunni.
Ala ka lahɔrɔma só hijili.
2- Limaniya jɔsenw fɔli, o ye wɔɔrɔ ye :
Limaniya Ala la.
Ani mɛlɛkɛw.
Ani gafew.
Ani cidenw.
Ani laharadon.
Ani latigɛ hɛɛrɛma n'a tɔɔrɔman.
3-ɲumanya jɔsen foli, o ye jɔsen kelen pewu,i ka Ala bàto i n'a fɔ i ɲɛ b'a la, ni i ɲɛ tɛ a le la a ɲɛ b'i la.
4- duniyawuli waati, mɔɔ si t'a dɔn fo Ala.

Jaabi-a minɛna abi hureyirata la Ala diɲɛna a ma a ko:
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye : (( limaniyajɔnw la limaniya dafalen tigi: o ye min joko kaɲi kɔsɔbɛ n'a bɛɛ ye)). Tirimizi y'a màfilɛ a ko:"hadisa sanuma do kɛnɛman do
Ni hadisa nafa dɔw :
1- lasuli ka taa jogo ɲuman ma.
2- jogo dafali ye limaniya dafali de ye.
3- Limaniya bɛ jiidi a bɛ nagasi.

Jaabi- a minɛna Umaruden na Ala diɲɛna u fila ma k'a fɔ kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye: ((ni mɔgɔ min y'a kalen Ala tana la; o kafiriya la wali a ye dɔ fara Ala kan)) . Tirimizi y'a màfilɛ.
Ni hadisa nafa dɔw :
-kalenni tɛ bɛ foyi la fo Ala kɔrɔtalen kelen pe:
-Kalenni Ala tana la o ye filankafoya fitini ye.

Jaabi - a minɛna anasi la Ala diɲɛna a ma, kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : ((aw dɔlakelen tɛ limaniya fo ne kanu ka bonya a yɔrɔ ka tɛmɛ a fá kan, an'a den, ani mɔgɔw bɛɛ lajɛnlen )) Bukari ni Musilimu y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa nafaw la:
- kira kanuli ka tɛmɛ bɛɛ lajɛnlen kan o bɛ wajibiya kisi b'aye.
- o ye limaniya dafali dɔ de ye.

Jaabi - a minɛna anasi la Ala diɲɛna a ma, kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : ((aw dɔlakelen tɛ limaniya f'a ka fɛn kanu a balima ye a ye min kanu a yɛrɛkun ye)) Bukari ni Musilimu y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa n nafaw la:
1-Limaniyajɔn kan ka hɛrɛ kanu limaniyajɔnw ye i n'a fɔ a b'a kanu a yɛrɛ ye cogo min.
- o ye limaniya dafali dɔ ye.

Jaabi - a minɛna saidifá la Ala diɲɛna a ma,kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : ((nkalenna màsa la n nin bɛ min bolo! A bɛ bɛn kurana tilan sabanan ma)) Bukari y'a màfilɛ.
Ni Hadisa nàfa dɔw :
1- ŋaniyakalasi suran fusamanciya.
2- a le bɛ bɛn kurana tilan sabanan de ma.

Jaabi- a minɛna Musafá la Ala diɲɛna a ma, kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye: (( sé ni dabali tɛ foyi ye fo Ala o ye nafolo kɛsu de ye Ka bɔ mɔɔŋumanso nafo kɛsu la)) Musilimu ni Bukari y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa n nafaw la:
1- ni kumakan n fusamanci ya, Kòndòbon de do Ka bɔ mɔɔŋumanso Kòndòbonw la.
2- jɔn ka baarili ka bɔ a ka sé ni fanga la, ka sɛmɛ Ala kelen la min kɔrɔtalendo

Jaabi- a minɛna nuumani na basiriden Ala diɲɛ na u fila ma a ko: n y'a mɛ kira da kisi b'a ye a b'a fɔ: ((I ka dɔn sogokuru dɔ bɛ farikolo la n'o ɲɛna farikolo bɛɛ ɲɛna,n'a tiɲɛna farikolo bɛɛ tiɲɛna,o ye dusukun de ye)) Bukari ni Musilimu y'a màfilɛ.
Ni Hadisa nàfa dɔw :
1- dusukun ɲɛni kɛnɛmana ni kɔnɔna nɛli b'o la.
2- ka hami dusukun ɲɛli la k'a d'a kan mɔgɔ ɲɛli b'o la.

Jaabi- a minɛna muazi la jabali denkɛ Ala diɲɛna a ma a ko: kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: ((ni mɔgɔ min ka kuma laban kɛra: má si teyi fo Ala; o donna mɔgɔɲumanso kɔnɔ)) Abu dawuda y'a màfilɛ.
Ni Hadisa nàfa dɔw :
1- má si teyi fo Ala foli fusamanciya, ani jɔn donnin n'a foli ye mɔgɔɲumanso kɔnɔ.
2- ni mɔgɔ min ka kuma laban kɛra duniya kɔnɔ má si teyi fo Ala o fusamanciya.

Jaabi - a minɛna masuudu den na abudala Ala diɲɛna a ma a ko : kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: (( limaniyajɔn tɛ lebulikɛlaba ye, dangalikɛlaba tɛ, tiɲɛnikɛla tɛ, wa kumajugu fɔ la tɛ)) Tirimizi y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa n nafaw la:
1- fatani ka bɔ kumajugu ni kuma tiɲɛnnen bɛɛ ma.
- O ye limaniyajɔn taamasiyɛn ye nɛnkun kan.

Jaabi-a minɛna abu hureyirata la Ala diɲɛna a ma a ko:
Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye: (( ka bɔ jɔn ka silamaya ɲɛli la: a ka kaari fɛn kɔ min t'a ka sirala)) Tirimizi ni mɔɔ wɛrɛw y'a màfilɛ.
Ka bɔ ni hadisa n nafaw la:
1-kaarili fɛn ko min t'a ka sira la duniya la ani a ka diinɛ kow la.
2- kaarili min t'a ka sirala o ye silamaya dafa dɔ ye.

Jaabi - a minɛna abudulahi la min ɲe masuududen ye : ko kira ko kisi b'a ye : (( ni mɔgɔ min ye siginiden kelen kalan Ala ka gafe la ɲumanya kelen bɛ o ye, kelen o bɛ caaya ka kɛ tan ye, n ta fɔ alifu lami mimu k'olu ye siginin kelen ye, alifu ye siginiden ye lamu ye siginiden ye wa mimu fana ye siginiden ye)) Tirimizi y'a màfilɛ.
Ni hadisa n nàfa dɔw:
1- kuranakalan nàfa.
2- siginin kelen o kelen i bɛ baraji sɔrɔ.
*******