Qaybta Aadabta Islaamka
Jawaab: 1. Waa inaad weyneyso Alle xurmaysana Isagaa xumaan ka hufane. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Mayna u qaddarin Alle qaddarinta uu mudan yahay, isagoo dhulka dhammaantii uu gacantiisa ku jiraayo Maalinta Qiyaamaha, samooyinkuna ku duuban yihiin Midigtiisa, Isagaa nusqaan iyo waxa ay ugu shariig yeelayaanba ka hufane." [Az-Zumar: 67].
2. In Alle Keliya la caabudo oo aan waxba lala wadaajin cibaadada. Alle xumaan ka hufane wuxuu yidhi: "Lama amrin waxaan aheyn inay Alle keliya caabudaan iyagoo u gooni yeelaya cibaadada oo xaqa ku toosan". [Al-Bayyinah: 5].
3. In la Addeeco (loo hoggaansanaado). Alle kor ahaaye waxuu yidhi: "Kuwa xaqa rumeeyoow, addeeca (u hoggaansama) Alle" [Suuradda Muxammad: 33].
4. Inaan lagu caasiyin. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: Waa inaan lagu caasin. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Qofkii ku caasiya Alle iyo Rasuulkiisa oo ka tallaaba xuduuddiisa, wuxuu gelin Naar isagoo ku dhex waaraya weligii; wuxuuna leeyahay cadaab dulleysa". [Suuradda An-Nisaa: 14]
5. Ku mahdintiisa iyo uga xamdi naqiisa wax walba kor ahaaye Alle, Fadliga uu ku siiyey awgii iyo Nicmooyinkiisa aan la koobi karin. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: "Ka mahad naqa Nicmadda Alle haddaad tihiin kuwo Isaga Keliya caabuda". [Suuradda An-Naxal: 114].
6- ku samridda Qaddarka Alle. Alle hufnaaye wuxuu yidhi: "Oo samir yeesha. Alle wuxuu la jiraa kuwa samra". [Suuradda Al-Anfaal: 46].
Jawaab: Waa inaad raacdo oo ku dayato. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: Waxaa idiinku sugan Rasuulka Alle tusaale wanaagsan uu raaco mid kastoo rajeeya (la Kulanka) Alle iyo Maalinta Aakhiro, oo xusa Alle in badan. [Suuradda Al-Axzaab: 21].
2. Waa inaad addeecdo (u hoggaansanto).
3. Waa inaadan ku caasin. Allah kor ahaaye wuxuu yidhi: (Qofkii addeeca Rasuulka, wuxuu Addeecay Allaah, qofkii (Xaqa ka) jeestase, Annagu kuuma aanu soo dirin ilaaliye inaad ka ahaato (dadka) dushooda (annaga noo daa kuwa ku diida). [Suuradda An-Nisaa: 80].
4. Waa inaad rumeyso warkiisa iyo wuxuu sheegay. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Ma ku hadlo hawadiisa (wuxuu isagu doono) Wax kale maahee (hadalkiisu) waa waxyi loo waxyooday) [Suuradda An-Najam 3-4].
5. Waa inaadan ku soo darin sunnadiisa wax aan ka mid aheyn oo cusub. Nabigu sallallaahu calayhi wasallam. wuxuu yidhi: "Qofkii amarkayagan (diinta Ilaahay) ku soo dara wax aan ka mid aheyn isagaa lagu celineyaa oo laga oggolaan maayo.” Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
6. Waa inaad u jeclaato si ka badan naftaada iyo dadka oo dhan. Nabigu sallallaahu calayhi wasallam. wuxuu yidhi: "Midkiin ma rumeyn Alle jeer uu i jeclaado in ka badan waalidki, ilmahiisa, iyo dadkoo dhan". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
7. Waa inaad weyneyso oo u gargaarto una gargaartid Sunnadiisa. Alle nusqaan ka hufane wuxuu yidhi: (Si aad (dadoow) u rumeysaan Alle iyo Rasuulkiisa oo ugu gargaartaan oo aad u qaddarisaan, iyo inaad xurmaysaan). [Suuradda Al-Fatax: 9].
J: 1. In lagu addeeco waalidka waxaan aheyn macsi.
2- U adeegga labada waalid.
3. U kaalmeynta waalidka.
4. U qabashada danaha waalidka iyo waxay u baahan yihiin.
5. U duceynta waalidka.
6. Inaad kula hadasho hadal edeb leh oo ma bannaana inaad tidhaahdo: "uf" oo ah waxa ugu yar ee lagu hadlo.
7- Inaad u muusooto oo u dhoolla caddeyso labada waalid oo aadan wejiga kaduudin.
8- Waa inaanan codkeyga ka kor marin codka waalidka oo ku qeylin oo si fiican u dhageysto, oo iyagoo hadlaya ka kala goyn hadalka, waana inaan ugu yeedhin magacyadooda balse aan idhaahdo "Aabbo" " Hooyo".
9. Waa inaan oggolaansho iyo idan weydiisto intaanan u gelin aabbahay iyo hooyaday iyagoo ku jira qolka.
10- Dhunkashada gacanta iyo madaxa waalidka.
Alle Kor ahaaye wuxuu yidhi : (Wuxuu go'aanshey Rabbigaa ineydaan caabudin cidna Isaga maahee iyo inaad u sama fashaan labada waalid. Hadduu midkood ama labadoodaba ku soo gaaro agtaada da' weyni, ha ku odhan erey xurmo darra ah haba ahaatee “uf”, hana ku qeylin, oo kula hadal, hadal wanaagsan oo xurmo leh. U raarici (waalidkaa oo nuglee) garab naxariiseed (u muuji naxariis), oo dheh: Rabbiyoow Ugu Naxariiso siday ii soo koriyeen anigoo yar. [Suuradda Al-Israa: 23-24].
Waxaana ku soo arooray xadiis nin baa u yimid Nabiga -sallallaahu calayhi wasallam- isagoo weydiisanaya in loo oggolaado ka qeyb galka jihaadka, markaasuu Nabigu -sallallaahu calayhi wasallam yidhi: ( "Ma nool yihiin labadaadii waalid? Wuxuu ninkii yidhi: Haa. Nabigu -sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: iyaga dadaal ku bixi oo u adeeg oo qabo danahooda oo diyaar ku ahow agtooda si aad ugu adeegto. Waxaa soo weriyey At-Tirmidi.
J:1. Ziyaarada (qaraabo salaanka ehelada) oo leh walaal iyo walaaley, adeer iyo eeddo, abti iyo habar yar iyo qaraabada kaleba.
2. Ugu wanaag falkooda hadal iyo ficilba iyo u kaalmeyntooda.
3- Waxaa ka mid ah inaad la xiriirto oo aad ka wareysato xaalkooda.
Alle Kor ahaaye wuxuu yidhi: Ma laga yaabaa haddaad (Xaqa) ka jeesataan, inaad fasahaadisaan (xumaan ku sameysaan) dhulka dushiisa, oo goysaan qaraabadiinna?
Kuwaasi weeye kuwa uu Alle nacdalay, markaasuu ka dhego iyo indho tiray (Xaqa). [Suuradda Muxammad: Aayadaha 22-23.)
Iyo tixraac xadiiska: (Ma galo jannada qof qaraabo goys ah). Waxaa soo weriyey Muslim.
J:1. Waan jeclaan oo la saaxiibi akhyaarta (dadka kuwa wanaagsan).
2. Waan ka dheeraan oo ka tegi saaxiibtinnimada dadka xun ee ehlu sharka ah. Tixraac xadiiska: (Ha la saaxiibin waxaan aheyn mu'min oo yaanu cunin cuntadaada cid aan aheyn taqi Alle ka cabsada). Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Abuu Daawuud.
3. Waan salaami walaalahay oo gacan qaadi. Tixraac xadiiska: (Ma jiraan labo Muslim ah oo intay kulmaan is gacan qaada oo isa salaama illaa waa loo denbi dhaafaa ka hor intaysan kala tegin). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo At-Tirmidi.
4. Waan booqan hadday bukoodaan oo ugu duceyn caafimaad.
5. Oo u duceyn qofkii hindhisa.
6. Waan ka oggolaan hadday iigu yeedhaan casumaad. Tixraac xadiiska: (Xaqa uu Muslimku ku leeyahay qofka kale ee Muslimka ah waa shan: inuu ka qaado salaanta, inuu booqdo bukaanka, inuu raaco janaasadiisa, inuu oggolaado casumaaddiisa, inuu u duceeyo qofka hindhisa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
7. Waan u naseexayn (wanaag sheegi) si daacadnimo ah. Tixraac xadiiska: (Qofkii u tilmaama walaalkii arrin uu og yahay inuu wanaag u laheyn, wuu khiyaamay). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
8. Waan u gargaari hadduu wax dulmiyo oo ka qaban dulmiga uu geysan. Rasuulkii Alle -sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: (U hiilli walaalkaa hadduu gar daran yahay iyo haddii laga gardarran yahayba). Nin baa wuxuu yidhi: Rasuul Allow, waan u hiillin haddii la dulmiyo, ka warran hadduu gar daran yahay sidee baan ugu hiillin? Wuxuu yidhi: Waxaad ka qaban oo ka celin dulmiga waa sidaas u hiillintu markaa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari.
9. Waxaan la jeclaan walaalkayga Muslimka ah Waxaan la jeclahay nafteyda. Tixraac xadiiska Anas inuu Nabigu -sallallaahu calayhi wasallam- yidhi: (Midkiin ma aha mu'min jeer uu la jeclaado walaalkii waxa uu la jecel yahay naftiisa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
10. Waan kaalmeyn hadduu iiga baahdo kaalmo. Tixraac xadiiska: (Alle wuu kaalmeyn addoonkiisa inta uu addoonku u kaalmeynayo walaalkii). Waxaa soo weriyey Muslim.
11- Uma geysanayo wax dhibaato ah hadal ama gacan. 11. Uma geysanayo wax dhibaato ah qowl ama ficil. Tixraac xadiiska: (Muslimku waa kan ay ka nabad galaan Muslimiintu carrabkiisa iyo gacantiisa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
12- Waan xafidi sirtiisa. Tixraac xadiiska: (Hadduu qof kuu warramo oo geesaha dhugto waa amaano hadalkiisa). Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Abuu Daawuud.
13. Ma caayayo, ma xamanayo, ma xaqirayo, ma xasdayo, ma jaasuusayo, mana khiyaamayo.
Tixraac xadiiska: (Muslimku waa walaalka muslimka, ma dulmiyo, mana hagrado, ma quudhsado, waxaa qofka ugu filan shar inuu quudhsado walaalkiisa Muslimka ah). Waxaa soo weriyey Al Bukhaari iyo Muslim.
J: 1. Waan wanaajin deriska hadal iyo wax qabadba, u kaalmeyn hadduu iiga baahdo kaalmo.
2. Waan ugu tahniyadeyn farxadda ciidda iyo guurka ama qeyrkood munaasabadaha.
3. Waan booqan hadduu jirrado oo u tacsiyeyn hadday musiibo ku dhacdo.
4. Waxaan wax ka siin waxaan sameeyo oo cunto ah intaan awoodo.
5. Uma geysanayo wax dhibaato ah oo hadal ama ficil ah.
6- Kuma dhibaateynayo cod dheer ama inaan ceebahiisa raadiyo, waana u samri dhibkiisa oo u dul qaadan.
Alle Kor ahaaye wuxuu yidhi: (Caabuda Alle hana la wadaajinina cibaadada cid kale, wanaajiyana labada waalid, qaraabada, agoomaha, masaakiinta, jaarka qaraabada ah, jaarka shisheeyaha ah, saaxiibka ku dhinac deggan, musaafirka (go’doonsan, qaxootiga, ajaanibta), iyo kuwa ay gacmihiinna midig hantaan (Addoomadiina). Alle ma jecla mid kastoo islaweyn, faan badan). [Suuradda An-Nisaa 36].
Rasuulkii Alle -sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Abuu Daroow, markaad karineyso maraq badi biyihiisa oo ogow deriskaaga". Waxaa soo weriyey Muslim.
Iyo tixraac xadiiska laga soo weriyey Nabiga sallallaahu calayhi wasallam-: Waxaa laga soo weriyey Nabiga s.c.w. inuu yidhi: (Qofkii rumeysan Alle iyo Maalinta Aakhiro waa inuusan dhibin deriskiisa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
J: 1. Waan ka oggolaan qofkii iigu yeedha casumaad iyo marti gelin.
2. Haddaad dooneysid inaad cid siyaarato weydiiso idan oo ka qaado ballan waqtiga aad booqaneysid ah.
J: 1. Waan ka yeeli qofkii iigu yeera casumaad.
2. Haddaan rabo inaan qof siyaarto waxaan ka qaadan idan iyo ballan.
3. Weydiiso oggolaansho intaadan gelin ka hor.
4-Ku daahimaayo booqashada.
5-Waan ka laabi indhahayga dadka guriga ku nool markaan booqanayo.
6. Waan soo dhowayn martida oo ku qaabili qaabilaad wanaagsan iyo weji furnaan iyo erayada ugu wanaagsan ee soo dhoweyn ah.
7. Waxaan Fadhiisin martida halka ugu wanaagsan fadhiga.
8. Waxaaan Ku maamuusi cunto iyo cabbitaan wanaagsan.
Alle Kor ahaaye wuxuu yidhi: Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Kuwa Xaqa rumeeyow, ha gelina guryo aan aheyn guryihiinna jeer aad idan weydiisataan, oo salaantaan ehelkooda, sidaasaa idiin khayr badan, inaad xasuusataan oo ku waano qaadataan). [Suuradda An-Nuur :27].
Iyo xadiiska: (Alle wuxuu u yeelay idan qaadashada aragga dartii (in qofku isku diyaariyo soo galiddaada oo is asturo). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
- Iyo qowlka Nabiga -sallallaahu calayhi wasallam: (Qofkii rumeysan Alle iyo Maalinta Aakhiro ha maamuuso martidiisa). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
J: 1. Markaan dareemo xanuun, waxaan saarayaa gacantayda midig meesha layga hayo waxaan odhan: "Bismillaah" seddex jeer, waxaana odhan "Acuudu bicizzatillaahi wa qudratihii min sharri ma ajidu wa ‘uxaadir"oo macnaheedu yahay: “Magaca Alle. waxaan uga magan galayaa Alle, iyo Awooddiisa waxa i haya ee aan dareemayo sharkiisa iyo waxa aan ka digtoonahayba”. waxaad odhan toddobo jeer.
2- Waxaan ku raalli ahaan waxa uu Alle qaddaray oo samri. Xadiiska Ummul-Calaa waxay tidhi: Waxaa i soo booqday Rasuulka Alle -sallallaahu calayhi wasallam- anigoo buka, markaasuu wuxuu yidhi: (Bishaareyso Ummul- Calaayeey, waayo jirrada qofka Muslimka wuxuu Alle kaga saaraa denbiyadiisa sida uu dabku kaga saaro qashinka dahabka iyo fiddada). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
3. Waxaan u deg-degi booqashada walaalkeyga buka, oo u duceyn, mana ag fadhineyo muddo dheer.
4. Waxaan ku tufi oo ku akhriyi ruqyad (Qur'aan dawo ahaan) isagoon iga dalbin.
5. Waxaan kula dardaarmi samirka iyo ducada, iyo salaadda iyo dahaarada intii awooddiisa ah.
6- U duceynta qofka buka: 6. U duceynta qofka buka: As-alullaahal Cadiim Rabbal Carshil-Cadiim an yashfiyaka (Toddobo jeer) Waxaan weydiisanayaa Alle Weyne oo ah Rabbiga Carshiga Weyn in uu ku bogsiiyo. (Toddobo jeer)
J: 1. Niyadda oo loo gaar iyo gooni yeelo Alle Weyne. Tixraac xadiiska Nabiga -sallallaahu calayhi wasallam-: (Qofkii cilmi u barta inuu ugu faano culimada oo kula doodo makasta, oo dadka wejiyadiisa xaggiisa u soo jeediyo wuxuu Alle gelin Jahannama). Waxaa soo weriyey ibnu Maajah.
2. Waxaan ku camal fali cilmigaan bartay. Tixraac xadiiska: (Qofku kama dhaqaaqayo meesha cagtiisu saaran tahay Maalinta Qiyaamaha ilaa la weydiiyo afar-su'aalood-: wuxuuna sheegay oo ka mid ahaa cilmigiisa muxuu ka yeelay oo ma ku camal falay). Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Ad-Daarami. Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Ad-Daarami.
3. Waan ixtiraami macallinka oo qaddarin markuu joogo iyo markuu maqan yahayba.
4. Waxaan u fariisan hortiisa si edeb leh.
5. Waxaan u dhageysan si fiican mana ka kala goynayo darsigiisa.
6. Si edeb leh baan wax u su'aali
6 - Si edeb leh baan wax u weydiin.
7. Uguma yeerayo magaciisa.
Tixraac xadiiska: (Waxaa ka mid ah weyneynta Alle sharfidda Muslimka cirrada leh (qofka weyn) iyo qofka Qur’aanka yaqaan ee ku camal fala). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
J: 1. Waxaan salaami dadka fadhiga ku sugan.
2. Waxaan fadhiisan halkuu fadhiga i geeyo oo bannaan, qofna kama kicineyo fadhigiisa mana fadhiisanayo labo qof dhexdooda inay ii oggolaadaan maahee.
3. Waxaan balaadhin goobta fadhiga si uu u fadhiisto qof kale.
4- Ma ka kala goynayo hadalka fadhiga.
5- Waxaan weydiisan idan oo salaami dadka intaan ka tegin fadhiga.
Waxaa laga soo weriyey Ibnu Cumar -Allaha ka raalli noqdee- in Nabigu- sallallaahu calayhi wasallam- "Wuxuu reebay in qof laga kiciyo fadhigiisa, oo qof kale fadhiisto, laakiin ballaadhiya oo isu banneeya fadhiga." Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari
Tixraac xadiiska: Tixraac xadiiska: (Markuu midkiin soo galo fadhi waa inuu dadka salaamo, markuu doono inuu kaco oo tago waa inuu salaamo sidoo kale, midda hore kama xaq badna midda dambe). Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Abuu Daawuud.
6. Markuu dhammaado fadhigu oo la kala tagayo waxaan ku duceysan ducada kafaarada (dembi dhaafka) fadhiga oo ah: Subxaanakallaahumma wa bixamdika ash-hadu an laa ilaaha illaa anta astaqfiruka wa atuubu ilayk.
Allow waad ka hufan tahay xumaan, Ammaan iyo Mahadna Adaa leh, waxaan qirayaa inuusan jirin ilaah xaq lagu caabudo Adiga mooyee, denbi dhaaf ayaan ku weydiisanayaa, waana kuu toobad keenayaa".
J- 1- Horay baan u seexan. 1. Waxaan seexan goor hore. Tixraac xadiiska: Waxaa laga soo weriyey Abuu Barzah a.k.r.in Rasuulka Alle s c.w. uu necbaa seexashada cishaha ka hor iyo skeekada cishsha kaddib". Abuu Barzah waxaa laga soo weriyey in Rasuulkii Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- uu necbaa seexashada salaadda Cishaha ka hor iyo sheekada Cishaha kadib. Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari.
2. Waxaan seexan anigoo weysa qaba oo daahir ah.
3. Ma seexanayo anigoo caloosha u hurda (beerka u jiifa).
4. Waxaan u seexan dhinaceyga midig, waxaana dhigi gacantayda midig dhabankeyga midig hoostiisa.
5. Waxaan jafi /gacanta marin firaashkeyga.
Waxaa ku soo arooray xadiis: Waxaa laga soo weriyey Al-Baraa bin Caazib inuu yidhi: Nabigu s.c.w wuxuu yidhi: Waxaa laga soo weriyey Al-Baraa bin Caazib a.k r. Inuu yidhi: Nabigu s.c.w. wuxuu yidhi: "Markaad dooni inaad seexato weysyso sida u weeso qaadashada salaadda, kaddib u jiifso dhankaaga midig. Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari.
Abuu Hurayra -Allaha ka raalli noqdee- wuxuu yidhi: Wuxuu arkay Rasuulka Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- nin u jiifa caloosha markaasuu wuxuu yidhi: (Jiifka sidan ah Alle ma jecla). Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Axmad.
Nabigu sallallaahu calayhi wasallam wuxuu yidhi: (Markuu qofku u hoyanayo firaashkiisa ha ku jafo (hurgufo) firaashkiisa cidhifka go'iisa, waayo ma oga waxa u daba maray (sida cayayaan, iwm). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari.
6. Waxaan akhrin adkaarta hurdada, sida Aayatul Kursiga, Suuradda Al-Ikhlaas, iyo labada Mucawadateyn seddex jeer. Waxaana odhan: "Bismika Allaahumma amuutu wa axyaa" .
"Magacaaga ayaan Allow ku dhiman kuna noolaan"
7. Waxaan u soo kici salaadda Subax.
8. Waxaana odhan markaan ka soo kaco hurdada:" "Al-xamdu lillaahi alladii axyaanaa bacda maa amaatanaa, wa ilayhinnushuur". "Ammaan iyo Mahad idilkeed waxaa iska leh Alle ee na nooleeyay intuu na oofsaday kaddib, Xaggiisuuna ahaaday soo bixitaanku (Maalinta Qiyaamaha".
J: 1. Waxaan u niyoon cuniddeyda iyo cabbitaan- kaygaba inaan daacada Alle ugu xoogaysto.
2- Dhaqidda labada gacmood ka hor cunista.
Tixraac xadiiska Caa'ishah- Allaha ka raalli noqdee- in Rasuulka Alle - Sallallaahu calayhi wasallam: (Markuu doono inuu wax cuno oo cabbo wuxuu meyri jirey gacmihiisa markaasuu wax cunayey oo cabbayey). Waxaa soo weriyey Axmad.
3- Waxaan odhan: "Bismillaah", oo wax ku cuni gacanteyda midig oo cuni waxa soo xiga xaggeyga, waxna kama cunayo weelka bartankiisa ama qof kale dhinaciisa.
Tixraac xadiiska: (Maandhow, dheh Bismillaah, oo ku cun midigtaada, oo cun waxa ku soo xiga). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
4- Haddaan illaawo bisinka waxaan odhan: Bismillaah awaluhu wa'akhiruhu".
Tixraac xadiiska Caa'ishah -Allaha ka raalli noqdee-. waxay tidhi: Rasuulka Alle Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Markuu cunayo midkiin cunto, waa inuu yidhaahdo Bismillaah, hadduu illaawo billowga, ha yidhaahdo Bismillaah fii awalihi wa'akhirihi". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Axmad.
5. Waxaan ku raalli ahaan wixii la heli karo cunto, wax ceeb ahna kama sheegayo cunto, haddaan u bogo waan cuni, haddaan u boginna waa iska dayn.
- Tixraac xadiiska Abuu Hurayra-Allaha ka raalli noqdee- inuu yidhi: Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- kama sheegin ceeb cunto waligii, hadduu jecleysto wuu cunayey, haddii kale wuu iska dayn jiray. Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
6. Waxaan cuni dhowr luqmadood/qaadasho, mana cunayo in badan.
Waxaa ku soo arooray xadiis: (Ma buuxiyo qof aadmi ah weel ka shar badan calooshiisa, waxaa ku filan aadmiga dhowr luqmadood oo toosiya dhabarkiisa, hadday naftiisa ka xoog badiso, seddex meelood meel ha u daayo cuntadiisa, seddex meelood meel cabbiddiisa, iyo seddex meelood meel neefsashadiisa) Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo ibnu Maajah.
7. Ma afuufayo cuntada ama cabbitaanka waana sugi ilaa uu qaboobo.
Tixraac xadiiska: (Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- wuu naga reebey afuufidda cuntada iyo cabbitaanka). Waxaa soo weriyey Axmad iyo ibnu Maajah.
8. Waxaan la wadaagi cuntada dadka sida ehelkeyga ama marti.
Tixraac xadiiska in nin ku yidhi Nabiga -Sallallaahu calayhi wasallam-: Wax baan cunnaa mana dheregno, wuxuu yidhi: (Waa intaasoo aad cuntada cuntaan kala jir (keli keli), ee ku cuna wadajir oo ku xusa Magaca Alle kor ahaaye si la idiinku barakeeyo). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo ibnu Maajah.
9. Ma billaabayo cunidda ka hor dadka ay ka mid yihiin dadka kuwa iga da' weyn.
10. Waxaan odhan Bismillaah markaan doono inaan wax cabbo, waxaana wax cabbi anigoo fadhiya, waxaan cabbidda u kala qeybin seddex mar oo mar keliya wada cabbi maayo, mana ku neefsanayo weelka aan ka cabbayo.
Tixraac xadiiska: (Markuu doono midkiin inuu wax cabbo waa inuusan ku neefsan weelka uu wax ka cabbayo). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
Iyo xadiiska Anas Allaha ka raalli noqdee, (Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- wuu u diiday dadka inay taagni wax ku cabbaan). Waxaa soo weriyey Muslim.
Iyo xadiiska: (Rasuulka- Alle Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu u neefsan jiray (nasan) jirey cabbitaanka seddex jeer). Waxaa soo weriyey Muslim.
11. Waxaan ku xamdin oo mahadin Alle markaan bogo/dhammeysto cunidda cuntada ama cabbitaanka.
Waxaa ku soo arooray xadiis: (Alle wuu kaga raalli noqdaa qofka markuu cuno cunto oo ku xamdiya ama cabbo cabbitaan oo ku xamdiya -oo yidhaahda Al-Xamdulillaah). Waxaa soo weriyey Muslim.
J: 1. Waxaan ka billaabi xirashada dharka dhanka midigta, waxaana uga xamdi iyo mahad naqi arrinkaa Alle.
Tixraac xadiiska Abuu Hurayrah- Allaha ka raalli noqdee- inuu yidhi: Rasuulka Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: Tixraac xadiiska Abuu Hurayrah a.k.r. wuxuu yidhi: Rasuulka
Alle s.c.w. wuxuu yidhi: (Markaad gashaneysaan dharka iyo markaad weysaysanaysaanba ka billaaba dhinacyadiinna midig). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo Axmad.
2- Ma dheereynayo toobka (khamiiska) oo ma dhaafineyo labada anqow.
Waxaa ku soo arooray xadiis: (Wixii ka hoos mara aanqowga ee - dharka ay raggu xidhaan ah- naartuu ku sugan yahay- macnaha waa lagu naar galaa dharka raggu xidhaan oo ilaa dhulka sii daayo). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari. Labada aanqow waa labada lafood ee soo buuran labada dhinac ee cagta.
Waa inayan xidhan wiilashu dharka gabdhaha, gabdhuhuna xidhan dharka wiilasha.
Tixraac xadiiska: (Rasuulka -Alle Sallallaahu calayhi wasallam- wuu nacladay ninka xidha labbiska dumarka, iyo haweeneyda xirata labbiska ninka). "Rasuulka Alle s.c w wuu nacladay ninka labbista dharka haweenka, iyo haweenta labbisata dharka ragga" Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo Axmad.
4. Waa inaan la xidhan wax u eg oo shabbaha labbiska gaalada ama ehlu fusuqa.
Tixraac xadiiska: (Qofkii isu ekeysiiya cid kale iyaguu ka mid yahay). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
5. Waa inaad tidhaahdo Bismillaah markaad iska siibeyso dharka.
Waxaa ku soo arooray xadiis: (Waxaa kala astura cowradaha dadka iyo jinka markuu midkiin iska bixinayo dharka inuu yidhaahdo 'Bismillaah'. Waxaa soo weriyey Ad-Dabaraani iyo ibnu abuu Shaybah.
6. Inaad kabaha hor galiso midigta, markaad iska siibeysana kabaha aad hormariso bidixda.
Tixraac xadiiska hooyadii mu'miniinta Caa'ishah -Allaha ka raalli noqdee- waxay tidhi: (Nabiga -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu jeclaa oo sameyn jirey inuu hormariyo dhanka midigta markuu gashanayo kabaha, markuu shanleysanayo, markuu weysaysanayo iyo arrimihiisa oo dhan). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari.
J: 1. Waxaan odhan: "Bismillaah, alxamdu lillaah", (Magaca Alle ayaan ku fuulayaa, Ammaan iyo Mahadna Alle ayaa leh", "Subxaanalladii sakhkhara lanaa haadaa, wa maa kunnaa lahu muqriniin",
(Waxaa xumaan ka hufan Alle ee noo sahley kan, mana ahaaneen kuwo kara leyligiisa, Wa innaa ilaa rabbinaa la munqalibuun", (Annaguna xagga Rabbigeen ayaan u gaddoomeynaa (noqoneynaa). (Suuradda Az-Zukhruf: 13, 14).
2. Markaan soo ag maro qof Muslim ah; waxaan ku odhan As-Salaamu caleykum.
J: 1. Waxaan u socon si miyir leh aan isla weyni ku jirin. Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Ha ku soconin dhulka kibir, waayo ma kartid inaad jeexdid (daloolisid) dhulka, kumana gaadheysid buuraha dherer). [Suuradda Al-Israa: 37].
2. Waxaan ku odhan assalaamu calayum ciddii aan la kulmoba.
Nabiga -Sallallaahu calayhi wasallam- waxaa la weydiiyey: Islaamka tilmaamahee baa u wanaagsan? Wuxuu yidhi: (Inaad dadka marti soorto oo cunto siiso, oo aad salaanto qofkaad garaneyso iyo qofkaadan garaneynba). Inaad cunto siiso dadka, oo aad salaantid qofkaad garaneyso iyo qofka aadan garaneynba. Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
3. Waxaan ka laaban indhaha oo ka weecin waxaan ii bannaaneyn inaan eego, qofna uma geysanayo dhibaato.
4. Waxaan amri wanaagga oo reebi xumaha. Tixraac xadiiska Nabiga-Sallallaahu calayhi wasallam- uu yidhi: (Siiya waddada xaqeeda). Waxay yidhaahdeen: Waa maxay xaqa waddadu? Waxuu yidhi: (Laabidda aragga, inaadan wax dhibaateyn, inaad qaaddo salaanta, inaad amarto wanaagga, oo reebto xumaha). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
5. Waxaan ka qaadi wixii waxyeello leh waddada.
Waxaa ku soo arooray xadiis: "Inuu qofku ka qaado wixii waxyeello leh waddada waa Sadaqo". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
J: 1. Waxaan bixi anigoo hormarin cagteyda bidix waxaana odhan: "Bismillaah tawakaltu calal Laah, walaa xawla walaa quwwata illaa billaah Allaahumma innii acuudu bika min an adilla aw udalla aw azilla aw uzalla aw adlima aw udlama aw ajhala aw yujhala calayya". Magaca Alle yaan ku bixi, waxaan tala saartay Alle, Xeelad iyo Xoog oo dhan Alle ayey u sugnaadeen. Allow waxaan kaa magan galayaa, inaan lumo ama la i lumiyo, ama aan marin habaabo ama lay marin habaabiyo, ama aan wax dulmiyo ama la i dulmiyo ama aan gafo ama la igu gafo."
2. Waxaan hor gelin guriga lugtayda midig, waxaana odhan: "Bismillaahi walajnaa wa bismillaahi kharajnaa wa calaa Rabbinaa tawakalnaa"
(Magaca Alle ayaan ku galnay, magaca Allena waan ku baxnay Rabbigayana waan tala saarannay".
3. Waxaan ku billaabi cadayasho, kaddib waxaan salaami reerka.
Waxaa ku soo arooray xadiiska: (Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- markuu guriga soo galo wuxuu ku billaabi jirey cadayasho). Waxaa soo weriyey ibnu Maajah.
J: 1. Waxaan ku gali oo aan horreysiin lugteyda bidix.
2. Waxaan odhan ka hor gelitaanka: "Bismillaah Allaahumma innii acuudu bika minal khubthi wal-khabaaith".
Magaca Alle ayaan ku galayaa, Allow waxaan kaa magan galayaa shaydaanka kiisa lab iyo kiisa dheddigba".
3. Lama galayo musqusha wax uu ku xusan yahay Magaca Alle.
Anas Allaha ka raalli noqdee wuxuu yidhi: (Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- markuu galayo musqusha wuxuu dhigi jirey debedda farraantigiisa oo lama geli jirin suuliga). Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo ibnu Maajah.
4. Waan iska astutri dadka markaan dan gudanaayo (kaadi ama saxaro).
Tixraac xadiiska: "Wuxuu u jeclaa wax uu isku asturo Rasuulka Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- markuu dan gudanayo daah ama deyr ka sameysan caleenta geed timir". Waxaa soo weriyey Muslim.
5. Kuma hadlayo musqusha gudaheeda markaan saxroon ama kaadshi.
6. Ma qaabilayo qibladda mana u jeedineyo dabada markaan ku dan gudanayo (kaadi ama saxaro) meel bannaan ah
Tixraac odhaahdii Nabiga -Sallallaahu calayhi wasallam: (Ha ula jeesanina qibladda saxaro, ama kaadi, laakiinse u jeesta meel aanay qibladu idinka jirin bari ama galbeed). Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
7. Waxaan isticmaali -istijada-gacanteyda bidix si aan Isaga daahiriyo nijaasta, mana isticmaalayo midigta.
Tixraac xadiiska: (Wuu naga reebay Nabiga inaan ku istijoonno midigta). Waxaa soo weriyey Muslim.
8- Kuma kaadshayo ama saxaroonayo dariiqa dadka ama hooskooda (hadhka).
- Tixraac xadiiska Abuu Hurayrah -Allaha ka raalli noqdee- in Rasuulka Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- yidhi: "Iska jira labada lagu muto lacnadda". Waxay yidhaahdeen: Waa maxay labada lagu muto lacnadda Rasuul Alloow? Wuxuu yidhi: "Waa qofka ku saxarooda waddada dadku maro, ama halka ay harsadaan". Waxaa soo weriyey Muslim.
9. Waxaan dhaqi labadeyda gacmood kaadi ama saxaro kaddib. Tixraac Xadiiska Jariir Allaha ka raalli noqdee: Waxaan la socday Nabiga -Sallallaahu calayhi wasallam- markaasuu yimid meel cidla' ah oo ku dan gutay, markaasuu yidhi: "Jariirow ii keen waxaan ku dahaaro qaato". Markaasaan u keenay biyo oo ku istinjooday biyihii, oo dhulka ku xoqay gacmihiisa. Waxaa soo weriyey An-Nisaa'i.
10. Waxaan soo hor bixin lugteyda bidix waxaana odhan: " Ghufraanaka". (Allow denbi dhaafkaaga ayaan ku waydiisanayaa).
J: 1. Waxaan gali Masjidka anigoo hormarin lugtayda midig waxaana odhan: "Bismillaah, wassalaatu wassalaamu calaa Rasuulillaah, Allaahumma iftax lii abwaaba raxmatika".
"Magaca Alle ayaan ku galayaa: Allow ii fur albaabbada Naxariistaada”
2. Ma fadhiisanayo jeer aan tukado labo rakcadood.
Tixraac xadiiska: "Markuu midkiin soo galo Masjidka waa inuusan fadhiisan jeer uu tukado labo rakcadood". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
3. Ma hor marayo qof tukanaya, wax dhumayna ma ka naadineyo/baafineyo baadigoobkood Masjid, mana ku sameynayo wax kala iibsi masjid gudahiisa, waxaana ku dadaali nadaafadda Masjidka. Nabigu sallallaahu calayhi wasallam. wuxuu yidhi: "Hadduu ogaan lahaa qofka hormari qof tukanaya waxaa ka soo gaari denbi inuu joogsado afartan- sugo baa uga roonaan laheyd inuu hormaro". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
Iyo odhaahdii Rasuulka Alle -Sallallaahu calayhi wasallam-: "Qofkii maqla nin wax dhumay ka dhex baafineya Masjid ha yidhaahdo Alle kuuma soo celiyo, waayo masaajidda looma dhisin arrinkaa". Waxaa soo weriyey Muslim.
Iyo tixraac xadiiska: "Haddaad aragtaan qof wax ku gadi/iibin ama gadan Masjid ku dhaha ha ka faa'idin oo Alle kuuma barakeeyo ganacsigaaga". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Ad-Daarami.
4. Waxaan ku dadaali nadaafadda Masjidka.
Tixraac xadiiska hooyadii mu'miniinta Caa'ishah -Allaha ka raalli noqdee- waxay tidhi: "Rasuulkii Alle wuxuu amray in laga dhiso masaajiddo meelaha dadku degan yihiin, oo la nadiifiyo oo la udgiyo". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Abuu Daawuud.
5. Markaan ka soo baxayo Masjidka waxaan hormarin cagteyda bidix waxaana odhan: Allaahumma innii as'aluka min fadlika : "Allow waxaan ku waydiisanayaa fadligaaga".
J: 1. Markaan la kulmo qof Muslim ah waxaan ku billaabi salaan, waxaana odhan : As-Salaamu caleykum waraxmatullaahi wabarakaatuh, kuma salaamayo wax kale, gacanta oo keliyana kuma tilmaamayo salaan.
2. Waan u dhoolla caddeyn qofkaan salaamayo. Tixraac xadiiska: "Ha yareysan wax wanaag ah, haba ahaatee inaad ku qaabisho walaalkaa-muslimka-wejin fur furan oo muusoonaya". Waxaa soo weriyey Muslim.
3. Waxaan ku salaami oo ku gacan qaadi gacanteyda midig.
4. Markuu qof i salaamo waxaan ugu jawaabi mid ka fiican salaantaa ama mid la mid ah.
Tixraac odhaahda Alle kor ahaaye: (Marka la idinku salaamo salaan, ku salaan naqa mid ka wanaagsan ama
ku naqa/celiya salaan (la mid ah). Alle waa wax kasta Xisaabiye (Kaafiye). [Suuradda An-Nisaa: 86].
5. Kuma billaabayo gaal salaan, hadduu i salaamana waxaan ugu jawaabi "wacalaykum".
Tixraac xadiiska: "Ha ku billaabina Yuhuudda iyo Nasaarada salaan". Waxaa soo weriyey Muslim.
6. Wuxuu salaami kan yari kan weyn, kan gaadiidka fuushanina kan lugaynaya, kan socdana kan fadhiya, inta yarna inta badan. Rasuulkii Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Wuxuu salaami kan gaadiidka fuushani kan soconaya, kan soconayana kan fadhiya, kuwa tiro yarina kuwa tirada badan ayey salaami". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
7. Waa inaadan ku gacan qaadin salaan haweeney aan kuu bannaaneyn oo aan ka mid aheyn maxaarimtaada (kuwa qaraabada dhow kuu ah ee aan guur koogu bannaaneyn),
Tixraac xadiiska hooyadii mu'miniinta Caa'ishah -Allaha ka raalli noqdee- waxay tidhi: "Maya wallaahi, ma taaban gacanta Rasuulka Alle -Sallallaahu calahi wasallam- gacan haweeney aan u bannaaneyn waligii". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
J: 1. Waxaan weydiisan idan ka hor gelitaanka meeshaasi.
2. Waxaan idan weydiisan seddex jeer mana ka badinayo, intaa kaddib waan iska tegi.
Tixraac xadiiska: "Markuu weydiisto midkiin idan/oggolaasho seddex jeer oo aan loo idmin inuu soo galo, ha laabto". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
3. Waxaan u garaaci albaabka aayar, mana istaagayo abbaarta (ku toosan) albaabka, waxaanse istaagi albaabka midigtiisa ama bidixdiisa. waxaana odhan: As-Salaamu caleykum. Tixraac xadiiska: "Rasuulka Alle -Sallallaahu calahi wasallam- hadduu yimaado albaab cid leeyihiin ma istaagi jirin abbaarta (ku toosan) albaabka, wuxuuse istaagi jirey geestiisa midigta ama bidixda isagoo leh: As-Salaamu caleykum, As-Salaamu caleykum". Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud.
4. Uma soo galayo aabbahay iyo hooyaday ama qof qolka ka hor idan qaadasho, gaar ahaan salaadda subax ka hor iyo waqtiga qeyluulada (seexashada qadada kadib) ee duhurka ama salaadda Cishaha kaddib.
Tixraac weedha Alle kor ahaaye: (Kuwa (Xaqa) rumeeyoow Waa inay idin weydiistaan fasax (oggolaansho) kuwaa ay gacmihiinna midig hantaan iyo kuwa aan weli qaan gaarin ee idinka midka ah saddex waqti; ka hor salaadda subax, iyo markaad dharka dhigataan duhurkii kuleylaha, iyo kaddib salaadda cishaha; kuwani waa seddex waqti gaar idiin ah, idinma saarna denbi idinka iyo iyagaba waxaan ahayn waqtiyadan in qaarkiin u soo galaan qaar kale iyagoon idan qaadan. Sidaasuu Alle idiinku caddeeyaa Aayadaha. Alle waa wax kasta oge, Xakiim ah). [Suuradda An-Nuur: 58].
5. Waan geli karaa meelaha aanay cidi degganeyn, sida isbitaal ama dukaan anigoon idan weydiisan.
- Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Ma aha korkiinna denbi inaad gashaan (idan la’aan) guryo aan la degganayn alaab aad leedihiinna dhex-taallo. Alle wuu Ogsoon yahay waxaad si cad u fashaan iyo waxaad qarisaanba). [Suuradda An-Nuur: 29].
J: 1. Waan quudin xayawaanka oo waraabin.
Tixraac xadiiska: Waxay yidhaahdeen: Rasuul Allow, ma waxaa noogu jira daryeelka xayawaanka ajar? Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Daryeelka nafley kasta waxaa ku sugan ajar". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
- Wuxuu soo ag maray Rasuulku awr dhabarkiisa iyo calooshiisu isku dhegeen macaluul darteed, markaasuu yidhi: "Ilaahay ka cabsada oo daryeela xoolahan". Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud
2. U Naxariisashada iyo u roonaanshada xoolaha, iyo inaan la saarin wuxuusan qaadi karin.
Tixraac xadiiska: Wuxuu yidhi -Sallallaahu calayhi wasallam: "Yaa leh awrkan? Yaa leh awrkan? Markaasaa waxaa yimid wiil yar oo reer Ansaar ah oo yidhi: Anaa leh Rasuul Allow. Markaasuu Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu ku yidhi: Miyaadan Alle uga cabsaneyn neefkan uu Alle ku mulkisiiyey oo aad hantiday. Waayo wuu iiga kaa soo dacwooday inaad gaajo ku dishay oo dhibtay". Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo Axmad. Macnaha waa dhibtay oo daalisay.
3. Ma cadaabayo xayawaanka noocuu doonaba ha ahaado cadaabka iyo dhibkaa.
- Tixraac xadiiska Jaabir -Allaha ka raalli noqdee- in Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- soo ag maray dameer laga summadeeyey wejiga, markaasuu wuxuu Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- yidhi: "Miyeyna idin soo gaadhin inaan nacdalay qofkii ka summadeeya neef wejigiisa ama ka garaaca wejigiisa?)" markaasuu ka reebay dadka arrinkaa sameyntiisa. Waxaa soo weriyey Muslim iyo Abuu Daawuud oo weedhahan iska leh.
J: 1. Waxaan u niyeysan jimicsiga inaan xoog ugu yeesho cibaadada Alle iyo raalli gelintiisa.
2. Ma ciyaarayno waqtiga salaadda.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Waxaa hoog leh kuwaa tukada (munaafiqiinta) Ee ka dhoohan salaaddooda (ka dib dhiga waqtigeeda). [Suuradda Al-Maacuun: 4-5].
3. Ma aha inay wiilal la ciyaaraan gabdho.
4. Waxaan ilaalin oo aan joogtayn dharka ciyaarta ee asturi cawradeyda.
5. Waan ka fogaan ciyaaraha reebban ee xaaraanta ah, sida ciyaaraha la iska garaaco wejiga, ama la feydo cawrada.
Tixraac xadiiska: "Hadduu la dagaallamo midkiin walaalkii ha ka fogaado wejiga". Waxaa soo weriyey Muslim.
J: 1. Inaad run ku kaftanto oo aadan been sheegin.
- Tixraac xadiiska: "Hoog baa u sugnaaday qofka hadla oo been sheega si uu uga qosliyo dadka, hoog buu leeyahay, hoog buu leeyahay". Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud, Axmad iyo At-Tirmidi.
2. Waa inuu kaftanku ka maran yahay ku digasho iyo jeesjees iyo dhibaateyn iyo cabsi gelin.
- Nabigu -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Uma bannaana qof Muslim ah inuu cabsi geliyo Muslim kale". Waxaa soo weriyey Abuu Daawuud iyo Axmad.
3. Ma wanaagsana kaftanka badani.
- Nabigu -Sallallaahu calahi wasallam- wuxuu yidhi: "Ha badsan qosolka, waayo qosolka badani wuxuu dilaa qalbiga". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Ibnu Maajah.
J: 1. Inaad saarto gacanta ama maro ama masar sanka iyo afkaaga markaad hindhiseyso.
2. Inaad u xamdi iyo mahad naqdo Alle Hindhisada kaddib oo aad tidhaahdo: "Al xamdulillaah".
3. Waana inuu ku yidhaahdo midka maqla hidhisada walaalki ama saaxiibkii: "Yarxamukallaah" (Ilaahay ha kuu Naxariisto).
- Marka uu ku dhaho yarxamukallaah ha yidhaahdo:(Yahdiikumullaahu wa yuslixu baalakum) (Ilaahay ha idin hanuuniyo, hana hagaajiyo arrimihiinna).
J: 1. Waa inuu qofku isku dayo oo ku dadaalo celinta hamaansiga.
Tixraac xadiiska "Hamaansigu waa xagga shaydaanka, ee markuu hamaansanayo midkiin ha ka hortago oo celiyo intuu karo". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
2. Waa inaad codka kor ugu qaadin hammaansiga adigoo leh, "Aah, Aah".
Tixraac xadiiska: "Waana inuusan odhan: Aah Aah, waayo midkiin marka uu kala qaado afkiisa, sheydaanka baa ku qosli". Waxaa soo weriyey Axmad.
3. Waa inuu gacanta afka saaro.
- Tixraac xadiiska: "Hadduu midkiin hamaansado waa inuu gacantiisa ku qabto afkiisa, haddii kale shaydaan baa gali". Waxaa soo weriyey Muslim.
J: 1. Inaad akhrido Qur'aanka adigoo daahir ah weseysi kaddib.
2. Inaad u fadhiisato si edeb iyo xushmad leh.
3. Waxaan magan gali Alle oo ka magan gali shaydaanka hoorraanta akhrinta Qur'aanka.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Ee markaad akhriyeyso Qur’aanka, ka magan gal Alle shaydaanka la fogeeyey). [Suuradda An-Naxal: 98].
4. Waxaan u fiirsan oo u dhug yeelan akhrinta Qur'aanka.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Miyeyna u dhug yeelanayn Qur’aanka mise waxaa ah quluubtooda qufullo). [Suuradda Muxammad: 24].
*******
J: 1. Waxaan ku billaabi ducada xamdiga Alle, inaan ammaano oo ku mahadiyo.
2. Ku salliga Nabiga Sallallaahu calayhi wasallam.
Tixraac xadiiska laga soo weriyey Nabiga Sallallaahu calayhi wasallam: "Markaad tukato, oo fadhiisato, ku xamdi Alle oo ammaan waxa uu mudan yahay, oo igu salli markaas duceyso oo Alle bari". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi.
3. Kor u qaadista labada gacmood markaad duceysaneyso oo aad Alle baryi.
- Rasuulkii Alle -Sallallaahu calayhi wasallam- wuxuu yidhi: "Rabbigiin Barakada badan kor ahaaye waa Xishood badane Deeqsi ah ka xishooda addoonkiisa markuu gacmaha kor u taago isagoo baryaya inuu soo celiyo iyagoo madhan". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi iyo Abuu Daawuud.
4. Tawbada iyo qirashada denbiga
- Sida ku soo arooray ducada Nabi Muuse calayhi salaam: (Muuse wuxuu yidhi: Rabbiyoow, Waxaan dulmiyey naftayda ee ii denbi dhaaf, wuuna u denbi dhaafay. Hubaal Alle waa Denbi Dhaaf Badanaha, Naxariista Badan). Suuradda Al-Qasas 16).
5. Ku cel-celinta ducada iyo in la badsado.
6. Inaan la deg-degsan aqbalaadda ducada oo loo samir yeesho.
7. Ha ku duceysanina denbi falitaankii ama qaraabo goyn.
Tixraac xadiiska: "Waa laga aqbalaa addoonka ducada hadduusan ku duceysan wax denbi ah ama qaraabo goynteed, iyo hadduusan deg-degsan. Waxaa la yidhi: Waa maxay deg-degsigu? Wuxuu yidhi: Wuxuu odhan: Waan baryey Alle oo baryey, laygamase oggolaan, markaasuu quusan oo iska deyn ducada iyo Alle bariga". Waxaa soo weriyey Al-Bukhaari iyo Muslim.
8. Hoos u dhigidda codka marka la duceysanayo ee Alle la baryi.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (U barya Rabbigiin si khushuuc leh iyo qarsoodiba). [Suuradda Al-Acraaf: 55].
9. Waa inuu qalbigaaga joogo oo aadan maahsaneyn markaad duceysaneyso oo aad Alle baryi.
Tixraac xadiiska: " Barya Alle idinkoo yaqiinsan aqbalidda ducada, ogaadana inuusan Alle aqbalin ducada qalbi dhoohan oo maahsan". Waxaa soo weriyey At-Tirmidi.
10. Inaad u gaar iyo gooni yeeshid cibaadada Alle Kor ahaaye oo wax weydiisato Keligii waqtiga lurnaanta iyo ladnaantaba /shiddada iyo barwaaqada.
Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Masaajidda -iyo dhulkoo dhan- waxaa leh Allaah keliya, ee ha kula baryina (caabudina) Alle cid kale). [Suuradda Al-Jin : 18].
11. Inaad ugu dhowaato Alle oo ku barido Magacyadiisa Wanaagga iyo Quruxda badan iyo Tilmaamihiisa.
- Alle kor ahaaye wuxuu yidhi: (Alle baa iska leh Magacyada wanaagga iyo quruxda badan. Ee ku barya). [Suuradda Al-Acraaf: 180].
12. Inaad u jeesato qibladda. Tixraac xadiiska: "Intaa wuxuu baryey Rabbigii isagoo gacmahiisa kor u taagaya u jeeda qibladda ilaa uu ka dhacay go'iisii garbahiisa". Waxaa soo weriyey Muslim.
13. Inaad tahay xalaal quute dhar xalaal ah xidha aan la soo xadin ama lacag xaaraan kugu soo galay ku soo iibsan. Tixraac xadiiska: "Markaasuu sheegay nin meel dheer u socdaalay oo timihii basaaseen, boodh badan, oo gacmaha kor u taagaya, isagoo Alle baryaya oo leh: "Rabbigayoow, Rabbigayoow, isla markaa wuxuu quutaa waa xaaraan, wuxuu cabbaana waa xaaraan, wuxuu xidhaana waa xaaraan, xaaraana lagu soo Anqariyey, sidee baa looga aqbalayaa ducada". Waxaa soo weriyey Muslim.