پشكا تۆره و ئادابێن ئیسلامێ
تۆره و ئهدهب د گهل خودایێ مهزن: پ1: مرۆڤ دێ چاوا یێ ب تۆره و ئهدهب بیت د گهل خودایێ مهزن؟ 🎧
ب: 1- ب مهزن ڕاگرتنا خودێ. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ڤان بوتپهرێسان خودێ ب دورستى مهزن نهكرییه وهكى ئهو يێ ژ ههژى؛ چونكى وان د گهل وى پهرستنا وى تشتى كر يێ نه مفاى و نه زيانێ نهگههينیت، ڤێجا وان ئهو ئافراندى ئينا ڕێزا ئافراندهرى، ئهوێ ژ شيانا خۆ يا مهزن ڕۆژا قيامهتێ ئهردى ههمییێ ب مستهكێ دگریت، و ئهسمان د دهستێ وى يێ ڕاستێدا دپێچاينه، خودێ يێ پاك و پيرۆز بیت ژ وێ شركا ئهڤ بوتپهرێسه پێ دكهن. ئهڤ ئايهته دهليله ل سهر ههبوونا مستێ و دهستێ ڕاستێ و پێچانێ بۆ خودێ ب ڕهنگهكێ بابهتى وى بیت، بێى چاوانییهك يان وهكههڤییهك بۆ بهێته دهسنيشانكرن)). [الزمر: ٦٧].
2- پهرستنا وی ب تنێ و نهدانانا چ ههڤالان بۆ وی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و د ههمى شريعهتاندا فهرمان ب تشتهكى ل وان نههاتبوو كرن ژ بلی هندێ كو ئهو پهرستنا خودێ ب تنێ بكهن و ب عيبادهتى قهستا كنارێ وى بكهن، ڕوییێ خۆ ژ شركێ وهرگێڕنه باوهرییێ)). [البينة: ٥].
3- گوهداریكرنا وی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گهلى ئهوێن باوهری ئیناى، د بهرسڤا فهرمانێن خودێ وهرن و بێ ئهمرییا وى نهكهن)). [محمد: ٣٣].
4- هێلانا بێ فهرمانییا وی. خودێ دبێژیت: و ههچییێ گوهدارییا خودێ و پێغهمبهرێ وى نهكهت، كو باوهرییێ ب ئهحكامێن وى نهئينیت و پێ ل وى شريعهتى بدانیت يێ وى بۆ بهنییێن خۆ داناى چ ب گوهۆڕينێ بیت چ ب ڕاوهستاندنا كارى بیت پێ، خودێ دێ وى كهته د ئاگریدا ههروههر دێ تێدا مينیت، و عهزابهكا وى ڕهزيل بكهت و بشكێنیت بۆ وى ههيه)). [النساء: ١٤].
5- حهمد و سوپاسیكرنا خودێ ل سهر قهنجی و نیعهمهتێن وی یێن نههێنه هژمارتن. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و هوين سوپاسییا خودێ بكهن سهرا قهنجییا وى، كو دانپێدانێ پێ بكهن و گوهدارییا وى بكهن، ئهگهر هوين ژ دل پهرستنا وى دكهن)). [النحل: ١١٤].
6- بێهنفرههی ل سهر قهدهرێن وی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ل دهمێ هوين دچنه بهرامبهر دوژمنى هوين دبێهن فرههـ بن. هندى خودێیه - ب هاريكارى وپشتهڤانییێ - يێ د گهل بێهن فرههان، و ئهو وان شهرمزار ناكهت)). [الأنفال: ٤٦].
تۆره و ئهدهب د گهل پێغهمبهری : پ2: مرۆڤ دێ چاوا یێ ب تۆره و ئهدهب بیت د گهل پێغهمبهری ؟ 🎧
ب: 1. دویڤچوون و چاڤلێكرنا وی. خودێ دبێژیت: ئانكو : ((ب ڕاستى بۆ ههوه - گهلی خودان باوهران - د گۆتن و كريار و سهروبهرێ پێغهمبهرێ خودێدا چاڤلێكرنهكا باش ههبوويه هوين چاڤ لێ بكهن، ڤێجا هوين پێگيرییێ ب ڕێبازا وى بكهن، و ههما ئهو پێگيرییێ ب سوننهتا وى دكهت يێ ژ خودێ و ڕۆژا دويماهییێ يێ ب هيڤى بیت و گهلهك زكرێ خودێ كربیت)). [الأحزاب: ٢١].
2. گوهداریكرنا وی.
3. هێلانا بێ فهرمانییا وی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ههچییێ گوهدارییا پێغهمبهرى - سلاڤ لێ بن - بكهت، و كارى ب دينێ وى بكهت، ئهو وى گوهدارییا خودێ كر و كار ب فهرمانا وى كر، ههچییێ پشت بدهته گوهدارییا خودێ و پێغهمبهرێ وى مـه تۆ - ئهى موحهممهد - نههنارتى دا ل سهر وان يێن پشت ددهن ببییه زێرهڤان، كارێن وان بهژمێرى و حسێبا وان سهرا بكهى، حسێبا وان ل سهر مهيه)). [النساء: ٨٠].
4. باوهركرنا ئهوان دهنگ و باسێن ئهو دبێژیت. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ئهو ژ دهڤ خۆ نائاخڤیت (3) بهلكی ئهو ئاخڤتنا ئهو دبێژیت كو قورئان و فهرموودهنه؛ وهحییه ژ دهڤ خودێ)). [النجم: ٣-٤].
5- دهرنهئێخستنا تشتێن نوی د سوننهتا ویدا. پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ههر كهسێ تشتهكێ نوی ل ڤی دینێ مه زێده بكهت؛ ئهو كار ژێ ناهێته وهرگرتن و دێ ل وی هێته زڤراندن)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
6- حهزژێكرنا وی پتر ژ خۆ و خهلكی ههمییێ. پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((باوهریا ئێك ژ ههوه تهمام نابیت؛ ههتا ئهز ل دهڤ وی خۆشتڤیتر نهبم ژ دهيك و بابێن وی و زارۆكێن وی و خهلكی ههمییێ)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7- مهزندانانا وی و بسهرئێخستنا وی و بسهرئێخستنا سوننهتا وی. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((دا هوين باوهرییێ ب خودێ و پێغهمبهرێ وى بينن، و دا هوين ب ڕێكا سهركهڤتنا دينێ خودێ وى ب سهربێخن و مهزن بكهن)). [الفتح: ٩].
تۆره و ئهدهب د گهل دایك و بابان: پ3: دێ چاوا ب تۆره و ئهدهب بین د گهل دایك و بابێن خۆ؟ 🎧
ب: 1- گوهدانا دایك و بابان ژبلی گونههێ.
2- خزمهتكرنا دایك و بابان .
3- هاریكاریكرنا دایك و بابان.
4- بجهئینانا پێدڤیاتییێن دایك و بابان.
5- دوعاكرن بۆ دایك و بابان.
6- ئاخڤتنهكا ب ئهدهب د گهل وان، ههتا نابیت گۆتنا (ئوف) ژی د گهل وان بهێته بكارئینان كو بچویكترین گۆتنه.
7- گڕنژین ل بهرامبهری دایك و بابان و ناڤچاڤێن خۆ نهكهمه گرێ.
8- دهنگێ خۆ ل سهر یێ دایك و بابێن خۆ بلند ناكهم، و دێ گوهێ خۆ دهمه وان، ئاخڤتنا وان نابڕم، ب ناڤێ وان گازی ناكهمه وان، بهلكی دێ بێژمێ : "بابێ من"، "دایكا من".
9- ئهگهر ئهو د ژوورهكێڤه بن بهری بچمه ژوور دێ ل دهرگههی دهم و دهستویریێ ژێ خوازم.
10- ماچیكرنا دهست و سهرێ دایك و بابان.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و خودايێ ته - ئهى مرۆڤ - فهرمان دايه كو پهرستنا وى ب تنێ بهێتهكرن و فهرمان ب قهنجییا د گهل باب و دايكێ كرییه، و ب تايبهتى دهمێ ئهو پير دبن، ڤێجا ئهگهر ته تشتهك ژ ئێك ژ وان يان ژ ههردووان گوهـ لێ بوو تو بێهنا خۆ تهنگ نهكه و وان حسێب نهكه بارهكێ گران، گۆتنا نهخۆش نهبێژه وان، خۆ تو نهبێژێ: ئۆف، كو كێمترين پهيڤا نهخۆش ئهوه، كارهكێ كرێت د دهرحهقا واندا بلا ژ ته دهرنهكهڤیت، بهلێ د گهل وان يێ نهرم به و ههردهم ب گۆتنهكا نهرم و جوان دگەل وان باخڤه (23) ئانكو: ((و تۆ چهنگێ خۆ بۆ دايك و بابێن خۆ بشكێنه و ڕهحمێ ب وان ببه، و ل ساخى و مرنا وان تۆ داخوازێ ژ خودايێ خۆ بكه كو ب دلۆڤانییهكا بهرفرههـ دلۆڤانییێ ب وان ببهت، كانێ چاوا وان صهبر ل سهر پهروهردهكرنا ته كێشايه دهمێ تۆ زارۆكهكێ بێ هێز و شيان)). [الإسراء: ٢٣-٢٤].
د فهرموودهیێدا هاتییه كو زهلامهك هاته دهڤ پێغهمبهری و داخواز ژێ كر دهستورییێ بدهته وی بچیته جیهادێ، ئینا گۆته وی: ئانكو: ((ئهرێ ته دایك و باب ههنه؟)) گۆت: بهلێ. گۆت: ((پا ههره جیهادێ د پێخهمهت ڕازیكرنا واندا بكه)). تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن گههاندنا بهندكێ مرۆڤایینییێ: پ4: چاوا بهندكێ مرۆڤایینیێ بگههینم؟ 🎧
ب: 1. سهرهدانا مرۆڤێن نێزیكی مرۆڤی، ژ برای، خویشكێ، مامی، مهتێ، خالی، خالهتێ و ههمی مرۆڤێن مرۆڤی.
2. كرنا باشییێ د گهل وان، ب گۆتن و كریار و هاریكاریكرنا وان.
3. ژ وان باشییان ژی؛ پهیوهندیكرنه ب وان و پرسیاركرنا ڕهوش و سهروبهرێ وانه.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ڤێجا بهلكى ئهگهر ههوه پشت ددا كيتابا خودێ و ســونــنـهتا پێغهمبهرێ وى مـوحــهمــمـهدى - سلاڤ لێ بن - هوين بێ ئهمرییا خودێ د ئهردیدا بكهن، ڤێجا هوين كوفرێ ب خودێ بكهن و خوينێ بڕێژن و مرۆڤاينییێ د ناڤبهرا خۆدا ببڕن)). [محمد: ٢٢].
- و د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ناچیته بهحهشتێ ئهو كهسێ بهندكێ مرۆڤاینییێ دپڕچینیت)) موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن براینییا ژ بۆ خودێ: پ5: پێدڤیه ئهز د گهل برا و ههڤالێن خۆ یێ چاوا بم؟ 🎧
ب: 1- ههڤالینییا مرۆڤێن باش بكهم و حهز ژ وان بكهم.
2- خۆ ژ ههڤالینییا كهسێن خراب بپارێزم و ژ وان دویر بكهڤم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ژ مرۆڤێ باوهدار پێڤهتر ههڤالینییا كهسێ دی نهكه، و بلا ژ مرۆڤێ تهقوادار پێڤهتر كهسهك خوارنا ته نهخۆت)). تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
3- سڵاڤ بكهمه برایێن خۆ و بچمه دهستێ وان. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ههر گاڤا دوو موسلمان گههشتنه ئێك و چوونه دهستێ ئێك، بهری ئهو ژێك ڤهبن؛ خودێ دێ گونههێن وان ژێبهت)). ئهبو داوود و تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
4- ئهگهر نهخۆش بوون، سهرا وان بدهم و دوعایێن سلامهتییێ بۆ بكهم.
5- ئهوێ دبێهنشیت، بهرسڤا وی بدهم.
6- بهرسڤا گازییا وی بدهم، ئهگهر ئهز بۆ مالا خۆ گازی كرم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((مافێن موسلمانی ل سهر موسلمانی پێنجن: بهرسڤدانا سلاڤێ، سهرهدانا نهساخی، دویكهڤتنا جهنازهی، د بهرسڤ چوونا گازییێ و بهرسڤدانا وی كهسێ بێهنشی و گۆتی (الحمدلله))). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7- شیرهتان ل وی بكهم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ بهرێ برایێ خۆ بدهته تشتهكی و ئهو دزانیت كو باشی و خێر یا د تشتهكێ دیدا؛ ئهڤه وی خیانهت ل وی كر)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
8- ئهگهر زۆڕداری لێ هاتهكرن؛ وی ب سهربێخم و وی ژ كرنا زۆڕدارییێ بدهمه پاش. پێغهمبهرێ خودێ گۆتییه: ئانكو: ((برایێ خۆ ب سهربێخه، چ زۆڕدار بیت یان زۆڕیلێكری بیت)) ئینا زهلامهكی گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، ئهز دێ وی ب سهرئێخم ئهگهر زۆڕی لێ بهێته كرن، بهلێ ما دێ چاوا وی ب سهرئێخم ئهگهر زۆڕدارییێ بكهت؟ گۆت: ((دێ ڕێكێ ل وی گری و ناهێلی ئهو زۆڕدارییێ بكهت، ئاها ئهڤه ب سهرئێخستنا وییه)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
9- ئهو تشتێ من بۆ خۆ بڤێت، من بۆ برایێ خۆ یێ موسلمان ژی بڤێت. د فهرموودهیهكێدا كو ژ ئهنهسی (خودێ ژێ ڕازی بیت) هاتییه ڤهگوهاستن كو تێدا پێغهمبهر دبێژیت: ئانكو: ((ئیمانا ئێك ژ ههوه تهمام نابیت؛ ههتا ئهوا وی بۆ خۆ دڤێت بۆ برایێ خۆ ژی بڤێت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
10- هاریكارییا وی بكهم، ئهگهر پێدڤی ب هاریكارییا من بوو. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((و خودێ دێ هاریكارییا عهبدی كهت هندی عهبد هاریكارییا برایێ خۆ بكهت)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
11- نهخۆشیێ نهگههینمێ، نه ب گۆتن و نه ب كریار. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((موسلمانێ دروست ئهوه یێ موسلمانێن دی ژ ئهزمان و دهستێ وی تهنا و دپاراستی دبن)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
12- نهێنییێن وی بپارێزم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ئهگهر تشتهك بۆ ئێكی هاته گۆتن و پاشی پشتا خۆ دا خهلكی و ئهو تشت بهلاڤ نهكر، ئهڤه دهستپاكییه)). تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
13- خهبهرا نابێژمه وی، غهیبهتا وی ناكهم، وی بكێم نادانم، حهسویدییێ ب وی نابهم، سیخۆری و جاسوسییێ ل سهر وی ناكهم، غشێ لێ ناكهم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((موسلمان برایێ موسلمانییه، نه زۆڕدارییێ لێ دكهت، نه پشتا وی بهرددهت و هاریكارییا وی ناكهت، و نه وی كێم دكهت، ئهو خرابی ب تنێ تێرا مرۆڤی ههیه كو مرۆڤ برایێ خۆ یێ موسلمان كێم بكهت)). بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن جیرانییێ: پ6: ئادابێن جیرانییێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ ب گۆتن و كریاران باشییێ د گهل جیرانێ خۆ كهم، ئهگهر پێدڤی ب هاریكاریا من بوو؛ دێ هاریكارییا وی كهم.
2- دهمێ كهیفهك بۆ چێدبیت ل جهژنێ یان پێكئینانا ههڤژینییێ یان كهیفهكا دی، دێ پیروزباهییێ لێ كهم.
3- ئهگهر نهخۆش بوو؛ دێ سهرهدانا وی كهم، ئهگهر موسیبهتهك بۆ چێبوو؛ دێ سهرهخوشییێ لێ كهم.
4- ل دویڤ شیانان ئهو خوارنێن ئهم چێدكهین دێ بۆ وی ژی بهم.
5- چ نهخۆشییان ناگههینمێ، نه ب گۆتن و نه ب كریار.
6- ب چ دهنگێن بلند ئارامییا وی تێك نادهم، سیخۆرییێ ل سهر ناكهم، دێ بێهنا خۆ د گهل فرههـ كهم.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و هوين پهرستنا خودێ ب تنێ بكهن و خۆ ب دهست ویڤه بهردهن، و چو ههڤپشكان بۆ وى د خوداينی و پهرستنێدا چێ نهكهن، قهنجییێ د گهل دايبابێن خۆ بكهن و مافێن وان ب دروستى بدهنێ، مافێ مرۆڤێن خۆ يێن نێزيك و ئێتيم و ههژار و ئهو ههڤسوییێ مرۆڤێ ههوه يێ نێزيك بیت يان يێ دوير بیت، ههڤالێ ههوه يێ سهفهرێ، يێ ل خۆجهییێ، ڕێڤنگێ پێدڤى، ئهوێن ل بهر دهستێ ههوه ژ عهبد و جارییان، مافێن ڤان ژى بدهنێ. هندى خودێیه حهز ژ وان بهنییێن خۆ ناكهت ئهوێن خۆ مهزن دكهن، حهز ژ وان ناكهت ئهوێن مهدحێن خۆ د ناڤ خهلكیدا دكهن)). [النساء: ٣٦].
دیسان پێغهمبهرێ خودێ صلی الله علیه وسلم دبێژیت: ئانكو: ((ئهبو زهڕ، ئهگهر ته ئافكەك چێكر؛ تۆ ئاڤا وێ زێدهكه و بۆ جیرانێن خۆ ژی ببه)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
- فهرموودهیهك ژ پێغهمبهری دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ باوهری ب خودێ و ڕۆژا دویماهیكێ ههبیت؛ بلا نهخۆشییێ بۆ جیرانێ خۆ چێنهكهت)) بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن مێهڤاندارییێ: پ7: ئادابێن مێهڤانداریيێ و مێهڤانی چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ ل دویڤ گازییا وی كهسی چم یێ من داخواز بكهته مێهڤانداریهكێ.
2- ئهگهر من ڤیا سهرهدانا ئێكی بكهم؛ دێ دهستویرییێ ژێ خوازم و ژڤانهكی بۆ خۆ ژێ وهرگرم.
3- بهری بچمه د ژوورڤه؛ دێ دهستویرییێ خوازم.
4- سهرهدانا خۆ درێژ ناكهم و خۆ گیرو ناكهم.
5- دێ چاڤێ خۆ ژ بهرێخۆدانا كهس و كارێن وی گرم.
6- دێ بخێرهاتنێ ل مێهڤانی كهم و دێ ب جوانترین شێوه پێشوازیێ لێ كهم، ب ڕویهكێ گهش و جوانترین پهیڤێن بخێرهاتنێ.
7- دێ باشترین جھ بۆ مێهڤانێ خۆ دیار كهم كو لێ ب ڕوینیته خوار.
8- د مێهڤاندارییا ویدا دێ ڕێزێ لێ گرم و خوارنێ و ڤهخوارنێ بۆ ئينم.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهڤتنا پێغهمبهرێ وى كرى، ژبلی مالێن خۆ هوين نهچنه د چ مالێن دیڤه ههتا هوين دهستويرییێ ژ خودانێ مالێ دخوازن و سلاڤ دكهنێ. ڕهنگێ سلاڤێ وهكى د سوننهتێدا هاتى ئهڤهيه: سلاڤ ل وه بن بێمه ژۆر؟ ئهڤ دهستويرییه بۆ ههوه چێتره؛ دا بهلكى هــويــن - ب كرنا وێ - فهرمانێن خودێ ل بيرا خۆ بينن و گوهدارییا وى بكهن)). [النور: ٢٧].
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ههما دهستویری وهرگرتن ژ بهر چاڤ و دیتنێ یا هاتییه دانان)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- و گۆتنا وی ئانكو: ((ههر كهسێ باوهری ب خودێ و ڕۆژا دویماهیكێ ههبیت؛ بلا قهدرێ مێهڤانێ خۆ بگریت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن نهساخییێ: پ8: ئادابێن نهساخییێ و سهرەدانا نهخۆشی چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ ئهز ههست ب ئێشهكێ بكهم؛ دێ دهستێ خۆ یێ ڕاستێ دانمه سهر وی جهێ دئێشیت، پاشی دێ سێ جاران بێژم: «بسم الله»، و دێ حهفت جاران بێژم: «أعوذ بعزة الله وقدرته من شر ما أجد وأحاذر»، ئانكو: (ئهز خۆ ب مهزنی و شیانێن خودێ دپارێزم ژ نهخۆشییا ڤێ ئێشێ و ئهو تشتێ ئهز ژێ دترسم).
2- ئهز دێ ڕازی بم ب وێ قهدهرا خودێ بۆ من ئینای و دێ یێ بێهنفرهھ بم ل سهر وێ. د فهرموودهیهكێدا هاتییه كو ئوم عهلاء (خودێ ژێ ڕازی بیت) دبێژیت: پێغهمبهرێ خودێ سهرهدانا من كر و ئهز یا نهساخ بووم، ئینا گۆت: ئانكو: ((مزگینی ل ته بیت ئوم عهلاء، چونكی ب ڕاستی كا چاوا ئاگر پیساتییێ زێر و زیڤان دبهت و ناهێلیته پێڤه، ئاها وهسا ئهو نهساخییا ب سهرێ موسلمانی دهێت؛ خودێ ب وێ؛ گونههێن موسلمانی ژێدبهت و ناهێلیت)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
3- بلهز ئهز دێ سهرهدانا برایێ خۆ یێ نهخۆش كهم و دێ دوعایان بۆ كهم و ڕوينشتنێ ل سهر وى درێژ ناكهم .
4- دێ پێڤهخوینم، بێی كو ئهو داخوازییێ ژ من بكهت.
5- دێ شیرهتێ ل وی كهم كو هندی ژ وی بهێت و ل دویڤ شیانان یێ بێهنفرهھ بیت و بۆ خۆ دوعا و نڤێژان بكهت و پاقژییا خۆ ڕاگریت.
6- بلا ئهو دوعایا مرۆڤ بۆ نهخوشی دكهت ئهڤه بیت: حهفت جاران. ئانكو: (ئهز داخوازێ ژ خودایێ مهزن، خودانێ عهرشێ مهزن دكهم كو ئهو سلامهتییێ بۆ ته فڕێكهت.)
تۆره و ئادابێن داخوازكرنا زانينێ: پ9: ئادابێن داخوازكرنا زانینێ چنه؟ 🎧
ب: 1- ئنیهتهكا پاقژ بیت و ب تنێ بۆ خودێ بیت. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ خۆ فێری زانینێ بكهت دا ل ههمبهری زانایان خۆ مهزن بكهت و شانازییێ ب خۆ ببهت و دانوستاندنێ پێ د گهل كهسێن نهزان بكهت و دا بهرێ خهلكی بدهته خۆ؛ خودێ دێ وی بهته جههنهمێ)). ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
2- ئهو زانینا من وهرگرتی دێ كار پێ كهم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ل ڕۆژا قیامهتێ پێیێن عهبدی ڕانابن و چ پێنگاڤان ناهاڤێژیت ههتا پرسیارا چار تشتان ژ وی نههێته كرن: - و ئێك ژ وان چار تشتێن بهحس ژێ كری ئهڤهبوو - و دێ پرسیارا وێ زانینا وی وهرگرتی ژێ هێته كرن كا وی بۆ خۆ چ كار پێ كرییه)). تیرمذی و داریمی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
3- دێ ڕێزێ ل ماموستایێ خۆ گرم، دێ د چاڤێن مندا یێ مهزن بیت، چ یێ ئاماده بیت یان نه.
4- دێ ب ئهدهب و ڕێزگرتن ل بهرامبهری وی ڕوینمه خوار.
5- دێ باش گوهدارییا وی كهم و د وانێدا وی نابڕم.
6- دهمێ پرسیارهكێ دكهم دێ ب ئهدهب و ڕێزڤه كهم.
7- ب ناڤێ وی گازی ناكهمێ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((مسۆگهر ژ مهزنڕاگرتنا خودێیه دهمێ مرۆڤ ڕێزێ ل كهسێ دانعهمر و ههلگرێ قورئانێ دگریت)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن جڤاتان: پ10: ئادابێن جڤاتێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ سڵاڤ كهمه وان كهسێن ل وێ جڤاتێ د ڕوینشتی.
2- ڕێزا جڤاتـێ ل كیڤه ب دویماهیك دهێت؛ دێ ل وێرێ ڕوینمه خوار و ئهز كهسێ ژ جهێ وی ڕاناكهم و ل جهێ كهسێ نا ڕوینمه خوار و دناڤبهرا دوو كهساندا ناروینمه خوار بێی دهستویریا وان.
3- دێ جڤاتێ بهرفرههـ كهم، دا كو ئهوێ ژ نوی دهێت جهێ وی ژى بكهت بۆ ڕوینشتنێ.
4- ئهز ئاخڤتنا جڤاتێ نابڕم.
5- بهری ژ جڤاتێ بچم دێ دهستویرییێ خوازم و سڵاڤ كهم، پاشی دێ چم.
- ژ عەبدولڵاهێ کوڕێ عومەری (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێتە ڤەگوهاستن کو پێغەمبەری گۆتییە: ئانکو: ((وی پاشڤەلێدان ژ وێ ئێکێ کر زەلام ژ جهێ وی بهێتە ڕاکرن و زەلامەکێ دی ل جهێ وی ڕوینیت، بەلکی دڤێت جهێ خۆ فرەهــ بکەن و جهێ ئێکودوو بکەن)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه چوو دیوانهكێ؛ بلا سلاڤ بكهت و ئهگهر ڤیا ژ وێ دیوانێ ڕابیت؛ بلا جارهكا دی سلاڤ بكهت پاشی بچیت، چونكی سلاڤكرنا ئێكێ ژ ههژیتر نینه ژ سلاڤكرنا دویماهیكێ)). تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
6- دهمێ جڤات ب دویماهیك دهێت؛ دێ دوعایا كهفارهتا جڤاتێ كهم، ئهو ژی ئهڤهیه: ئانكو: ((خودایێ من؛ پاقژی و دویراتی ژ ههمی كێماسییان بۆ ته بیت و ئهم سوپاسییا ته دكهین و ته مهزن ددانین، ئهز شههدهییێ ددهم كو چ خودایێن ههژی پهرستنێ نین ژبلی ته، ئهز داخوازا ژێبرنا گونههان ژ ته دكهم و تۆبه دكهم)).
تۆره و ئادابێن نڤستنێ: پ11: ئادابێن نڤستنێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ زوی نڤم. ژ بهر فهرموودهیا: ((ژ ئهبو بهرزهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهرێ خودێ حهز ژ نڤستنا بهری نڤێژا عهیشا و ئاخڤتنا پشتی وێ نهدكر)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
2- دێ ب دهستنڤێژڤه نڤم.
3- ل سهر زكێ خو نانڤم.
4- دێ ل سهر تهنشتا خۆ يا ڕاستێ نڤم و دهستێ ڕاستێ دێ دانمه بن ڕوییێ خو یێ ڕاستێ.
5- دێ نڤینێن خۆ داقوتم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ژ بهڕائێ كوڕێ عازبی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: پێغهمبهری گۆت: ((ئهگهر تۆ هاتییه سهر نڤینا خۆ یا نڤستنێ؛ هنگی تۆ دهستنڤێژا خۆ بشوو وهكی تۆ بۆ نڤێژێ دشووی؛ پاشی خۆ درێژكه سهر تهنشتا خۆ یا ڕاستێ و وهسا بنڤه)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ زهلامهك دیت یێ خۆ ل سهر زكێ خۆ درێژكری و نڤستی، ئینا گۆت: ئانكو: ((ب ڕاستی ئهڤه ڕوینشتنهكه؛ خودێ حهز ژێ ناكهت)). تیرمذی و ئهحمهد ڤهدگوهێزن.
- پێغهمبهری ژی گۆتییه: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه چوو سهر نڤینا خۆ یا نڤستنێ، بلا دهستپێكێ جلكێ خۆ بدهته بهر دهستێ خۆ و نڤینا خۆ ب داقوتیت، چونكی ئهو نزانیت كا پشتی وی چ تشت چوویه د ناڤ نڤینا ویدا)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
6- دێ زكرێن نڤستنێ و ئایهتا كورسییێ و سورهتا (الإخلاص) و ههردوو (قول ئهعوزا) سێ جاران خوینم و دێ بێژم: ئانكو: ((خودایێ من ب ناڤێ ته ئهز دێ مرم (نڤم) و ساخبمهڤه (ژ خهو هشیار بمهڤه).
7- دێ بۆ نڤێژا سپێدێ ڕابمهڤه.
8- پشتی ژ خهو ڕادبم، دێ بێژم: ئانكو: ((سوپاسی و مهزنی بۆ وی خودای بیت یێ ئهم ساخكرین پشتی كو ئهم مراندین، و زڤڕین ههر بۆ لایێ وی یه)).
تۆره و ئادابێن خوارنێ: پ12: ئادابێن خوارنێ كیژكن؟ 🎧
ب: 1- ئنیهتا من ب وێ خوارنێ و ڤهخوارنێ دێ ئهڤهبیت دا كو ئهز ل سهر پهرستنا خودایێ مهزن بهێز بكهڤم.
2- بهری خوارنێ بخۆم، دێ ههردوو دهستێن خۆ شووم.
- ژ بهر فهرموودهیا عائیشایێ دایكا باوهرداران (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهرێ خودێ: ((ئهگهر ڤیابا بخۆت و ڤهخۆت، بهری هنگی دا دهستێن خۆ شووت، پاشی دا خۆت و ڤهخۆت)). ئیمام ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
3- دێ بێژم "بسم الله"، و دێ ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ خۆم و دێ ژ بهرێ خۆ خۆم، ژ نیڤهكا سێنیكێ ناخۆم و ل بهرێ ههڤالێ خۆ ژی ناخۆم.
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((كوركۆ، ناڤێ خودێ بینه و ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ بخۆ و ژ بهرا خۆ بخۆ)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
4- ئهگهر من (بسم الله)ـی ژبیركر، دێ بێژم: (باسم الله أوله و آخره), ئانكو: (ب ناڤێ خودێ ل دهستپێكێ و دویماهیكێ).
ژ بهر فهرموودهیا دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه خوارنهك خوار، بلا بهری خوارنێ بێژیت (بسم الله)، ئهگهر ژبیركر دهستپێكێ بێژیت، بلا بێژیت: (بسم الله في أوله وآخره))). تیرمذی و ئهحمهد ڤهدگوهێزن.
5- چ خوارن ههبیت دێ پێ ڕازی بم و گازندهیان ژ چ خوارنان ناكهم، ئهگهر ئهو خوارن بۆ من یا خۆش بوو دێ خۆم، ئهگهر یا نهخۆش بوو دێ هێلم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژ وی ڕازی بیت) كو گۆتییه: ئانكو: ((پێغهمبهری چ جاران گازنده ژ خوارنان نهكرینه، ئهگهر ڤیابا دا خۆت و ئهگهر نهڤیابا دا هێلیت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
6- دێ هندهك پارییان خۆم و گهلهكێ ناخۆم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((مرۆڤی چ ئامان و تویركێن خرابتر ژ زكی تژی نهكرینه، هندهك پارییێن كێم ژ خوارنێ تێرا مرۆڤی ههنه كو خۆ پێ ڕاگریت و پشتا وی پێ ڕاست بیت، بهلێ ئهگهر دێ ههر ژ ڤێ چهندێ پترێ خۆت، هنگی بلا سێئێكهك بۆ خوارنێ و سێئێكهك بۆ ڤهخوارنێ و سێئێكهك بۆ ههناسهكێشانێ بیت)). تیرمذی و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
7- ئهز پف ناكهمه چ خوارن و ڤهخوارنان ئهگهر ئهو دگهرم بن، بهلكی دێ هێلم ههتا ئهو ب خۆ ساڕ دبیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ پاشڤهلێدان ژ پفكرنا ل خوارن و ڤهخوارنێ كرییه)). ئیمام ئهحمهد و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
8- دێ د گهل مال و مێهڤانان ل سهر خوارنێ ئامادهبم و دێ پێكڤه خۆین.
- فهرموودهیا كو تێدا هاتی زهلامهكی گۆته پێغهمبهری: ئهم خوارنێ دخوین و تێر نابین، گۆت: ئانكو: ((دیاره هوین جۆداجۆدا و ب تنێ خوارنێ دخۆن، ل سهر سفرا خوارنێ كۆمبن و ناڤێ خودێ ل سهر بینن، دێ بهرهكهت بۆ ههوه كهڤیته د وێ خوارنێدا)). ئهبو داوود و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
9- بهری كهسێن ژ خۆ مهزنتر دهست ب خوارنێ ناكهم.
10- دهمێ ئاڤێ ڤهدخۆم، دێ ناڤێ خودێ ئینم و دێ ڕوینشتی ڤهخۆم و دێ ب سێ جاران ڤهخۆم و ئهز د ناڤ ئامانیدا ههناسێ ههلناكێشم.
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه تشتهك ڤهخوار، بلا د ناڤ ئامانیدا ههناسێ نهكێشیت (پف نهكهته تێدا))). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
و ژ بهر فهرموودهیا ئهنهسی (خودێ ژێ ڕازی بیت)، ئانكو: ((پێغهمبهری پاشڤهلێدان ژ ڤهخوارنا ژ پێرڤه كرییه)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
ژ بهر فهرموودهيا: ئانكو: ((دهمێ پێغهمبهرێ خودێ تشتهك ڤهخواربا؛ دا سێ ههناسهیان كێشیت (د سێ قورچاندا ڤهخۆت و ب جارهكێ نهڤهدخوار))). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
11- دهمێ ئهز ژ خوارن و ڤهخوارنێ ب دویماهیك دهێم؛ دێ سوپاسییا خودێ كهم و دێ بێژم (الحمدلله).
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ب ڕاستی خودێ ژ عهبدی ڕازی دبیت دهمێ تشتهكی دخۆت و سوپاسییا خودێ دكهت ل سهر وی تشتی یان تشتهكی ڤهدخۆت و سوپاسییا خودێ دكهت ل سهر وی تشتی)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن جل و بهرگان: س13: ئادابێن جل و بهرگان چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ ئهز جلكێ خۆ دكهمه بهر خۆ، دێ ژ ڕهخێ ڕاستێ دهستپێكهم و دێ سهرا ڤێ چهندێ سوپاسییا خودێ كهم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهگهر ههوه تشتهك كره بهرخۆ یان ههوه دهستنڤێژا خۆ گرت، هوین ژ لایێ خۆ یێ ڕاستێ دهستپێبكهن)). ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
2- ناهێلم جلكێ من بكهڤیته د بن گوزهكێدا.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((هندی تشتهك ژ قهدا بنی یا جلكی د بن ههردوو گوزهكاندا بیت؛ دێ چیته د ناڤ ئاگرێ جههنهمێدا)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت. ههردوو گوزهك ژی: ئهو ههردوو ههستیكن یێن ل لایێ پێیی دیار دبن.
3- كوڕ جلكێن كچان ناكهنه بهر خۆ، كچ جلكێن كوڕان ناكهنه بهر خۆ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ نهفرهت ل وی زهلامی كرینه یێ جلكێ ژنكان دكهته بهرخۆ و نهفرهت ل وێ ژنكێ ژی كرینه یا جلكێ زهلامی دكهته بهرخۆ)). ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
4- ئهز وان جلكێن تایبهت ب كافر و فاسقانڤه ناكهمه بهر خۆ.
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ههر كهسێ خۆ وهكی هندهكێن دی لێبكهت، ئهو ژ وانه)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
5- دهمێ جلكێ خۆ ژبهر خۆ دكهم، دێ ناڤێ خودێ ئینم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ئهو پهرده و ستارهیێ دكهڤیته د ناڤبهرا عهورهتێ مرۆڤی و ئهجنهیان و ناهێلیت ئهجنه عهورهتێ مرۆڤی ببینن ئهگهر جلكێ خۆ ژ بهر خۆ كر، ئهڤهیه ئهو بێژیت: ب ناڤێ خودێ (بسم الله))). طهبهرانی و ئبن ئهبی شهیبه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
6- دهمێ پێلاڤا خۆ یان ژی نهعالا خۆ دكهمه پێ خۆ؛ دێ ژ یا ڕاستێ دهستپێكهم، دهمێ ژ پێ خۆ دكهم؛ دێ ژ یا چهپێ دهستپێكهم.
ئهڤه ژی ژ بهر فهرموودهیا: دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: ئانكو: ((پێغهمبهری حهزدكر ژ لایێ ڕاستێ دهستپێبكهت د پێلاڤ ل پێكرنا خۆ و شهكرنا پرچا سهرێ خۆ و پاقژكرنا خۆ و ههمی كاروبارێن خۆدا)). بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن سویاربوونێ: پ14: ئادابێن سویاربوونێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ بێژم: «بسم الله، الحمد لله»، ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، سوپاسی و مهزناهی بۆ خودێ، دویراتی ژ ههمی كێماسییان بۆ وی بیت یێ ئهڤه بۆ مه سهرچهمیایی لێ كری و د بنیاتدا مه شیانێت ڤێ چهندێ نهبوون (13) و ئهم ههر دێ زڤرینه لایێ خودێ)). [الزخرف: 13-14].
2- ئهگهر ئهز د بهر موسلمانهكیڕا بووریم؛ دێ سڵاڤ كهمێ.
تۆره و ئادابێن ڕێكێ: پ15:ئادابێن ڕێكێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ خۆ ڕاست كهم و د ڕێڤهچوونا خۆ دا خۆ مهزن ناكهم. خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و تۆ ب خۆمهزنكرنڤه ل ئهردى نهگهڕه؛ چونكى تۆ ب ڕێڤهچوونا خۆ ل سهر ئهردى نهشێى ئەردى بكهلێشى و تۆ ب خۆمهزنكرنێ ناگههییه بلندییا چيايان)). [الإسراء: ٣٧].
2- ههر كهسێ ئهز ب گههمێ؛ دێ سڵاڤ كهمێ.
- پرسیار ژ پێغهمبهری كر: باشترین ئیسلامهتی كیژكه؟ گۆت: ئانكو: ((ئهڤهیه تۆ خوارنێ بدهی و سلاڤ بكهیه وی كهسێ تۆ دنیاسی و یێ تۆ نهنیاسی)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
3- دێ چاڤێن خۆ ژ حهرامی گرم و زیانێ ناگههینمه چ كهسان.
4- دێ فهرمانێ ب باشییێ كهم و خهلكی ژ خرابییێ دهمه پاش. د فهرموودهیهكێدا ژ پێغهمبهری هاتییه ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانكو: ((ڤێجا هوین مافێ ڕێكێ بدهنێ)). گۆتن: و ما مافێ ڕێكێ چییه؟ گۆت: ((گرتنا چاڤان ژ بهرێخۆدانا حهرام، دهستگرتن ژ نهخۆشی دروستكرنێ بۆ خهلكی، بهرسڤدانا سلاڤێ، فهرمانكرنا ب باشییێ و پاشڤهلێدانا ژ خرابییێ)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
5- ئهگهر من تشتهكێ ب زیان دیت؛ دێ ژ ڕێكێ ڕاكهم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((و دهمێ وی تشتێ نهخۆشییێ بۆ خهلكی دروست دكهت ژ سهر ڕێكێ ڕادكهت؛ بۆ وی خێر و صهدهقهیه)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن هاتنا مال و ژ مال دهركهڤتنێ: پ16: ئادابێن هاتنا مال و ژ مال دهركهڤتنێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم: ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، من خۆ هێلا ب هیڤییا خودێڤه، بێی خودێ من چ چاره و هێز و شیان نینن. خودایێ من؛ ئهز خۆ ب ته دپارێزم كو ئهز ئێكی ژ ڕێكێ بهرزه بكهم یان ئێك من بهرزه بكهت، یان ئهز گونهههكێ بكهم یان ئێك ب من بدهته كرن، یان ئهز زۆڕدارییێ ل ئێكێ بكهم یان زۆڕداری ل من بهێتهكرن، یان ئهز كارهكێ نهزانان بكهم، یان ئێك كارهكێ نهزانان ل بهرامبهری من بكهت)).
2- دهمێ دچمه د مالڤه؛ دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم: ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ ئهم ب ژوور كهڤتین، و ب ناڤێ خودێ ئهم دهركهڤتین، و مه خۆ هێلا ب هیڤییا خودایێ خۆڤه)).
3- ئێكهمین تشتێ دهمێ ئهز دهێمه د مالڤه ئهنجام بدهم ئهڤهیه ئهز دێ سیواكی بكارئینم، پاشی دێ سڵاڤ كهمه كهس و كارێن خۆ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((دهمێ دهاته ژوور، ب سیواكی دهستپێدكر)). ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن چوونا دهستئاڤێ: پ17: ئادابێن چوونا دهستئاڤێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ دچمه د دهستئاڤێڤه؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم.
2- بهری بچمه ژوور؛ دێ بێژم: ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، خودایێ من؛ ئهز خۆ ب ته دپارێزم ژ شهیتانێن نێر و مێ)).
3- ئهز چ تشتان د گهل خۆ نابهمه ژوور كو زكرێ خودێ ل سهر بیت.
- ژ ئهنهسی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانكو: ((دهمێ پێغهمبهر دچوو تارهتێ؛ گوستیركا خۆ ژ تبلا خۆ دكر و ددانا)). ئهبو داوود و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
4- دهمێ ئهز پێدڤیاتییا خۆ دقهتینم؛ دێ خۆ باش ڤهشێرم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((و تشتێ ژ ههمییان پتر پێغهمبهرێ خودێ حهزدكر خۆ پێ ب پهچنیت و ستاره بكهت بۆ چوونا تارهتێ؛ جهێ بلند ژ ئهردی (وهكی چیا و گر و ئاڤاهییان) یان ژی بیستانێ دارقهسپان بوو)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
5- دهمێ ئهز د دهستئاڤێڤه بم؛ ئهز نائاخڤم.
6- دهمێ ئهز دهستئاڤا خۆ خۆش دكهم؛ چ یا زراڤ بیت یان یا ستویر، ئهز بهرێ خۆ نادهمه قیبلێ و پشتا خۆ ژی نادهمێ.
ئهڤه ژی ژبهر گۆتنا پێغهمبهری : ئانكو: ((بۆ دهستئاڤا ستویر یان یا زراڤ هوین بهرێ خۆ نهدهنه قیبلێ، بهلكی هوین بهرێ خۆ بدهنه ڕۆژههلاتێ یان ڕۆژئاڤایێ)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7- دهمێ ئهز خۆ ژ پیساتیێ پاقژ دكهم، دێ دهستێ چهپێ بكارئینم و یێ ڕاستێ بكار نائینم.
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ب ڕاستی وی ئهم پاشڤهبرین كو ب دهستێ ڕاستێ خۆ پاقژ بكهین)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
8- د ڕێكێن خهلكیدا و ل بن سیبهرێن وان دهستئاڤا خۆ خۆش ناكهم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانكو: ((خۆ ژ وان ههردوو كارێن دبنه ئهگهر نهفرهت ل مرۆڤی بهێنه باراندن بپارێزن))، گۆتن: ئهرێ ئهو ههردوو كارێن دبنه ئهگهر نهفرهت ل مرۆڤی بهێنه باراندن چنه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ گۆت: ((ئهو كهسێ دهستئاڤا خۆ ل سهر ڕێكا خهلكی، یان ژی ل بن وی جهێ سیبهرێ ل وان دكهت خۆشكهت)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
9- پشتی ئهز پێدڤیاتیا خۆ دقهتینم؛ دێ دهستێن خۆ شووم. ژ بهر فهرموودهیا جهریری (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو دبێژیت: ئهز د گهل پێغهمبهری بووم، ئینا چوو تارهتێ و پێدڤیاتییا خۆ ب دویماهیك ئینا، پاشی گۆت: ((جهریر، بۆ من وی تشتێ خۆ پێ پاقژ بكهم بینه)) من ژی ئاڤ بۆ ئینا، ئهوی ژی خۆ ب ئاڤێ پاقژكر و پاشی دهستێ خۆ ب ئهردیڤه دا. نهسائی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت
10- دهمێ ئهز ژ دهستئاڤێ دهردكهڤم؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم و بێژم: "غفرانك". ئانكو: ((خودایێ من؛ ئهز داخوازا ژێبرنا گونههان ژ ته دكهم)).
تۆره و ئادابێن مزگهفتێ: پ18: ئادابێن مزگهفتێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ دچمه د مزگهفتێڤه؛ دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم: ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، خودایێ من؛ تو دهرگههێن دلۆڤانییا خۆ بۆ من ڤهكه)).
2- ناڕوینمه خوار ههتا دوو ڕوكاعهتان دكهم.
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه هاته د مزگهفتێڤه، هنگی بلا نهڕوینیته خوار ههتا دوو ڕكاعهتان دكهت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
3- د بهر سنگێ نڤێژكهرانڕا نابورم، یان د مزگهفتێڤه گازی ناكهم بۆ لێگهریانا تشتێ بهرزهبووی و كڕین و فرۆتنێ ژی د مزگهفتێڤه ناكهم. پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئهگهر ئهو كهسێ دبهر وی كهسێ نڤێژێ دكهت ڕا دبوریت زانیبا كا چ ل سهر وی ههیه، هنگی ئهگهر ئهو چلان ڕاوهستیابا بۆ وی باشتر بوو ژ هندێ ل بهر دهستێن ویڕا ببوریت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- و گۆتنا پێغهمبهرێ خودێ: ئانكو: ((ههر كهسێ گوھ ل زهلامهكی بیت كو یێ ل ناڤ مزگهفتێ گازی دكهت بۆ تشتێ خۆ یێ بهرزه بووی؛ هنگی بلا ئهو كهسێ گوھ ل وی دبیت بێژیته وی: وهی خودێ تشتێ ته ل ته نهزڤڕینیت، چونكی ب ڕاستی مزگهفت بۆ ڤێ چهندێ نههاتینه ئاڤاكرن)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
- و د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ئهگهر ههوه دیت كهسهك یێ ل ناڤ مزگهفتێ تشتی د فرۆشیت یان یێ دكڕیت، هوین بێژنه وی: وهی خودێ ته د ڤێ بازرگانییا تۆ دكهیدا سهركهڤتی نهكهت و خێرێ ژێ نهبینی)). تیرمذی و داریمی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
4. ئهز دێ یێ ڕژدبم ل سهر پاقژییا مزگهفتێ.
د فهرموودهیهكێدا كو ژ دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ فهرمان ب ئاڤاكرنا مزگهفتان كر ل وان جهێن مال لێ ههبن، ههروهسا فهرمان كر ئهڤ مزگهفته بهێنه پاقژكرن و بێهنخۆشكرن)). تیرمذی و ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
5- دهمێ ژ مزگهفتێ دهردكهڤم؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم و بێژم: ئانكو: ((خودایێ من؛ ئهز ژ ته دخوازم تو كهرهم و باشییا خۆ بۆ من بینییه خوار)).
تۆره و ئادابێن سڵاڤێ: پ19: ئادابێن سڵاڤێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ ئهز دگههمه موسلمانهكی؛ دهستپێكێ دێ سڵاڤ كهمێ، و دێ بێژم: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته» و ب چ سڵاڤێن دی دهست پێ ناكهم و دهستێ خۆ ب تنێ بلند ناكهم.
2- دێ ل بهرامبهری وی كهسێ سڵاڤ دكهمێ گڕنژم. د فهرموودهیێدا هاتییه: ((تۆ چ تشتان ژ باشییێ ب كێم نهبینه، ههتا ئهگهر تۆ ب ڕویهكێ گهش گههشتییه برایێ خۆ)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
3- دێ ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ چمه دهستێ وی.
4- ئهگهر ئێكی سڵاڤ كره من؛ ئهز دێ ب سڵاڤهكا باشتر بهرسڤا وی دهم، یان ژی دێ ب سڵاڤهكا وهكی یا وی بهرسڤ دهم.
ژ بهر گۆتنا خودێ: ئانكو: ((و ئهگهر موسلمانهكى سلاڤى وه كر هوين ب ڕهنگهكێ باشتر ژ لايێ پهيڤ و گڕنژينێڤه بهرسڤا سلاڤا وى بدهن، يان ههما وهكى يا وى لێ ڤهگێڕن، و ههر ئێكێ خێر و جزايێ خۆ ههيه. هندى خودێیه جزايێ ههر تشتهكى ددهت)). [النساء: ٨٦].
5- ئهز ل دهستپێكێ سڵاڤ ناكهمه كافری، و ئهگهر وی سڵاڤ كره من؛ ئهز ژی دێ سڵاڤا وی بهرسڤ دهم و بێژمێ : وعليكم .
ژ بهر فهرموودهیا: ئانكو: ((هوین دهستپێكێ سلاڤ نهكهنه جوهی و فهلهیان)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
6- یێ بچویك دێ سڵاڤ كهته یێ مهزن، یێ سویار دێ سڵاڤ كهته یێ ب پێیان دچیت، یێ ب پێیان دچیت دێ سڵاڤ كهته یێ ڕوینشتی، یێن كێم دێ سڵاڤ كهنه یێن گهلهك. پێغهمبهرێ خودێ گۆتییه: ئانكو: ((كهسێ سویار دێ سلاڤ كهته كهسێ ب پێیان ب ڕێڤه دچیت، كهسێ ب پێیان ب ڕێڤه دچیت دێ سلاڤ كهته كهسێ ڕوینشتی، كهسێن كێم ژی دێ سلاڤ كهنه كهسێن گهلهك)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
7. نهچوونا دهستێ وێ ژنا كو نهیا حهلاله مرۆڤ بچیته دهستی، ئهڤه ژی ئهگهر ژ مهحرهمێن مرۆڤی نهبیت.
د فهرموودهیهكێدا كو ژ دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانكو: ((نه ب خودێ، نینه جارهكێ دهستێ پێغهمبهرێ خودێ گههشتبیته دهستێ چ ژنان)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن دهستویری خواستنێ: پ20: ئادابێن دهستویری خواستنێ چنه؟ 🎧
ب: 1- بەری ئهز بچمە د وی جهیڤە، دێ دەستویرییێ خوازم.
2- دێ سێ جاران دهستویرییێ خوازم و نهزێدهتر ، ئەگەر پشتی سێ جاران دهرگههـ بۆ من ڤهنهكر؛ دێ ژ وێرێ چم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه سێ جاران دهستویری وهرگرت و دهستویری ب وی نههاته دان؛ بلا بزڤڕیت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
3- دێ ب جوانی دهرگههی قوتم و ل بهرامبهری دهرگههی ڕاناوهستم، بهلكی دێ ل ڕهخێ ڕاستێ یان یێ چهپێ ڕاوهستم و دێ بێژم : السلام عليكم . ژ بهر فهرموودهیا: ئانکو: ((ئەگەر پێغەمبەرێ خودێ هاتبا دەڤ دەرگەهێ هندەکان، نەدچوو بهرامبەری دەرگەهی کو ڕویبڕوی دەرگەهی ڕاوەستیت، بەلکی دا چیتە لایێ ڕاستێ یان لایێ چەپێ ڕاوەستیت و دا بێژیت: السلام عليكم، السلام عليكم)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
4- ناچمه د ژوورا بابێ خۆ یان دایكا خۆ یان ههر ئهندامهكێ خێزانێ بهری دهستویرییێ بخوازم، ب تایبهتی ژی بهری سپێدێ و دهمێ بێهنڤهدانا نیڤرۆ، و پشتی نڤێژا عهیشا ل دهمێ نڤستنێ.
ژ بهر گۆتنا خودێ: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهڤتنا پێغهمبهرێ وى كرى هوين فهرمانێ ل عهبد و جارییێن خۆ بكهن، و ل زارۆكێن خۆ ژى ئهوێن بالغ نهبووين كو ل دهمێ هاتنێ ل سێ وهختان بلا ئهو دهستويرییێ ژ ههوه بخوازن: بهرى نڤێژا سپێدێ؛ چونكى ل وى دهمى هوين جلكێن خۆ يێن نڤستنێ ددانن و جلكێن ڕۆژێ دكهنه بهر خۆ، و ل دهمێ هوين جلكێن خۆ ل نيڤرۆ بۆ بێنڤهدانێ ددانن و پشتى نڤێژا عهيشا؛ چونكى ئهو دهمێ نڤستنێیه، ئهڤ ههر سێ دهمه بۆ ههوه دهمێن خۆڤهشارتن و ستارهكرنێنه، و ل دهمێن دى چ نينه ئهگهر ئهو بێ دهستويرى بهێنه ژۆر؛ چونكى ئهو د ههوجهنه بێنه نیك ههوه، و بۆ خزمهتكرنێ ئهو ب سهر ههوهدا دهێن، و وهكى خودێ حوكمێ خواستنا دهستويرییێ بۆ ههوه ئاشكهراكرى وهسا ئهو ئايهت و ئهحكام و دهليلێن دينێ خۆ بۆ ههوه ئاشكهرا دكهت. خودێ ب وى تشتى يێ پڕزانايه يێ چاكییا خهلكى تێدا بیت و يێ كاربنهجهه د ڕێڤهبرنا كارێ واندا)). [النور: ٥٨].
5- دروسته بێی دهستویری بچمە د جهێن گشتیڤه، وهكی: نهخوشخانێ یان ماركێتێ...
خودێ گۆت: ئانكو: ((بهلێ چ گونههـ ل سهر ههوه نينه كو هوين بێ دهستويرى بچنه وان مالێن بۆ هندهك كهسێن تايبهت نههاتبنه تهرخانكرن، بهلكى بۆ ههر كهسهكێ پێدڤى هاتبنه دورستكرن وهكى وان مالان يێن بۆ وهقفێ ل سهر ڕێكا هاتينه چێكرن، و مفا بۆ ههر كهسهكێ پێدڤى د واندا ههيه، و د دهستويرى خواستنێدا ل ڤان جهان زهحمهت ههيه. خودێ كارێن ههوه يێن ئاشكهرا و ڤــهشــارتـــى دزانـیت)). [النور: ٢٩].
تۆره و ئادابێن نهرماتییا د گهل گیانهوهران: پ21: ئادابێن نهرماتییا د گهل گیانهوهران چنه؟ 🎧
ب: 1- دێ خوارن و ڤهخوارنێ دهمه گیانهوهری.
د فهرموودهیێدا هاتییه: گۆتن: ئەی پێغەمبەرێ خودێ، ئەرێ ما بەرامبەر وێ باشییا ئەم د گەل گیانەوەران ژی دکەین دێ خێر گەهیتە مە؟ گۆت: ((د هەمی مێلاکێن تەڕدا خێر یا هەی)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- و پێغەمبەرێ خودێ د بەر حێشترەکێڕا بوری کو پشتا وی گەهشتبوو زکێ وی، ئینا گۆت: ئانکو: ((تەقوا خودێ بکەن د ڤان گیانەوەراندا)). ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
2- دێ یێ دلۆڤان و نهرم بم د گهل گیانهوهری و ئهو بارێ ئهو نهشێتێ لێ بار ناكهم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: پێغهمبهری گۆت: ئانکو: ((ئەرێ خۆدانێ ڤێ حێشترێ کییە؟ ئەڤ حێشترە یا کێیە؟ ئینا گهنجهكێ ئەنساڕی هات و گۆت: یا منە ئەی پێغەمبەرێ خودێ. ئینا گۆت: ئەرێ ما تۆ ژ خودێ ناترسی و تەقوا خودێ ناکەی د ڤی حەیوانێ خودێ دایە تە، چونکی ب ڕاستی وی گازندەیێن خۆ بۆ من ئینان کو تە ئەو یێ برسیکری و وەستاندی)). ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن. تدئبه: ئانکو تۆ وی د وەستینی.
3- گیانەوەران ب چ جۆرێن ئەشکەنجەدان و ئێشاندنێ ئەشکەنجە نادەم.
- د فەرموودەیەکێدا کو ژ جابری (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێتە ڤەگوهاستن کو پێغەمبەر ب ڕەخ گوهدرێژەکیڕا بوری کو ناڤچاڤێن وی هاتبوونە داخکرن و نیشانکرن، ئینا گۆت: ئانکو: ((ئەرێ ما نەگەهشتییە هەوە کو من نەفرەت یێن ل وی کەسی کرین یێ ناڤچاڤێن گیانەوەری داخ و نیشان دکەت یان ژی دربا ل ناڤچاڤێن وی ددهت؟)) ڤێجا پاشڤەبرن ژ ڤێ چەندێ کر. موسلم و ئهبو داوود ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزن و شێواز یێ موسلمییه.
تۆره و ئادابێن وهرزشێ: پ22: ئادابێن وهرزشێ چنه؟ 🎧
ب: 1- ئنیهتا من ژ كرنا وهرزشێ دێ ئهڤه بیت كو ئهز ل سهر پهرستنا خودێ و ڕازیبوونا وی بهێز بكهڤم.
2- دهمێ نڤێژێ ئهم یارییا ناكهین.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ڤێجا عهزابا دژوار بۆ وان نڤێژكهران بیت * يێن خۆ ژ نڤێژا خۆ موژيل دكهن و ژێ بێ ئاگههـ دمينن، ب دروستى وێ ناكهن، و ل دهمێ وێ ناكهن)). [الماعون: ٤-٥].
3- كوڕ د گهل كچان وهرزشێ ئهنجام نادهن.
4- دێ پێگیرییێ ب وی جلکێ وەرزشی کەم یێ عەورەتێ من د ڤەشێریت.
5- دێ خۆ ژ وهرزشا حهرام دهمه پاش، وهكی وان یارییێن دداننه ڕویێ ئێك و دوو، یان ژی وان یاریێن دبنه ئهگهر (عهورهتێ) مرۆڤی ب دهركهڤیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((ئەگەر ئێک ژ هەوە شەڕێ برایەکێ خۆ کر، بلا خۆ ژ لێدانا ڕویێ وی دویربێخیت)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن تڕانهكرنێ: پ23: ئادابێن تڕانهكرنێ چنه؟ 🎧
ب: 1- ڕاستگۆیی د تڕانەکرنێدا و درەو نەکرن.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((تێچوون بۆ وی کەسی بیت یێ دەمێ د ئاخڤیت درەوێ دکەت دا خەلک پێ بکەنە کەنی، تێچوون بۆ وی بیت، تێچوون بۆ وی بیت)). ئهبو داوود و ئهحمهد و تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
2- دڤێت ئهو تڕانهیێن ئهز دكهم؛ كێمكرنا یێ بهرامبهر تێدا نهبیت و نهبیته بێڕێزی بهرامبهری وی كهسی و نهخۆشیێ نهگههینمێ، و خو بۆ تڕانه ژی بیت كهسێ نهترسینم.
پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانکو: ((بۆ چ موسلمانان یا حەلال نینە ئەو موسلمانەکی ب ترسینیت)). ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
3- گەلەک نەکرنا تڕانە و سوحبەتان.
پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت: ئانکو: ((و گەلەک نەکە کەنی، چونکی گەلەک کەنی دلی دمرینیت)). تیرمذی و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
تۆره و ئادابێن بێهنژینێ: پ24: ئادابێن بێهنژینێ چنه؟ 🎧
ب: 1- دانانا دەستی یان جلکی یان کلینیس و دەستمالێ ل دەمێ بێهنژینێ.
2- پێدڤییه تۆ پشتێ بێهنژینێ سوپاسییا خودێ بكهی و ببێژی: ((الحمدلله)).
3- ڤی دهمی برایێ وی یان ههڤالێ وی بلا بێژیتێ: ((يرحمك الله))، ئانكو: خودێ دلۆڤانییێ ب ته ببهت.
4- ئهگهر یێ بهرامبهر وهگۆتێ، بلا ئهو ژی ببێژیت: ((يهديكم الله ويصلح بالكم)) ئانكو: خودێ ههوه ڕاسته ڕێ بكهت و دلێ ههوه خۆش بكهت.
تۆره و ئادابێن باوشكان: پ25: ئادابێن باوشكێ چنه؟ 🎧
ب: 1- بزاڤکرنا داعویرانا باوشکێ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((باوشک ژ شەیتانیە، ڤێجا ئەگەر باوشکا ئێک ژ هەوە هات، هنگی هندی بشێت بلا بزڤڕینیت و نەهێلیت بهێت)). بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
2- دهمێ هاتنا باوشكێ دهنگێ خۆ بلند نهكهی و نهبێژی: "ئاااا".
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((و بلا نەبێژیت: ئاهـ ئاهـ، چونکی ئەگەر ئێک ژ هەوە دەڤێ خۆ ڤەکر، شەیتان دێ پێ کەتە کەنی)). ئیمام ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
3- دهمێ باوشكا ته دهێت؛ دهستێ خۆ بده بهر دهڤێ خۆ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((ئەگەر باوشکێن ئێک ژ هەوە هاتن، بلا دەستێ خۆ بدەتە بەر دەڤێ خۆ، چونکی شەیتان دێ چیتە تێدا)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
تۆره و ئادابێن خواندنا قورئانا پیرۆز: پ27: ئادابێن خواندنا قورئانا پیرۆز چنه؟ 🎧
ب: 1- دهمێ تۆ قورئانێ دخوینی یێ ب دهستنڤێژ و پاقژ بی.
2- ب ڕێز و ئهدهبڤه ب ڕوینیه خوار بۆ خواندنا قورئانێ.
3- بهری دهست ب خواندنا قورئانێ بكهم دێ خۆ ب خودێ بپارێزم ژ شهیتانێ دویر ئێخستی ژ دلۆڤانییا خودێ.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ڤێجا ئهگهر ته - ئهى موسلمانۆ - ڤيا تشتهكى ژ قورئانێ بخوينى تۆ خۆ ب خودێ بپارێزه ژ خرابییا وى شهيتانێ ژ رهحما خودێ هاتییه دهرئێخستن، وبێژه: (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) )). [النحل: ٩٨].
4- دێ هزرا خۆ د وێ خواندنێدا كهم یا ئهز دخوینم.
خودێ گۆت: ئانكو: ((ئهرێ ڤێجا ما ئهڤ دووڕوییه هزرێن خۆ د شيرهت و دهليلێن قورئانێدا ناكهن؟ بهلكى ئهڤ دله دگرتينه و چ ژ ڤێ قورئانێ تێدا ناچیت، ئهو هزرا خۆ د شيرهتێن خودێ دا ناكهن)). [محمد: ٢٤].
*******
تۆره و ئادابێن دوعایێ: پ26: تۆره و ئادابێن دوعایێ چنه؟ 🎧
ب: 1. دهستپێكرن ب سوپاسیكرن و پهسنكرنا خودێ.
2. صهلهواتدان ل سهر پێغهمبهری.
- فهرموودهیهك ژ پێغهمبهری دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: ئانکو: ((ئەگەر تە نڤێژ کر و تۆ ڕوینشتییە خوار دا بۆ خۆ دوعا بکەی، هنگی تۆ سوپاسییا خودێ بکە وەکی خودێ یێ ژ هەژی بیت و پاشی صەلەواتان بدە سەر من، پاشی دوعا بکە)). تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
3. بلندكرنا ههردوو دهستان ل دهمێ دوعاكرنێ.
پێغهمبهرێ خودێ گۆت: ئانکو: ((مسوگەر خودایێ هەوە یێ ب شەرم و مەردە، شەرمێ ژ عهبدێ خۆ دکەت ئەگەر عەبدێ وی دەستێن خۆ بۆ لایێ وی بلندکرن، ئەو وان دەستان ڤالا بزڤڕینیت)). تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
4. تهوبهكرن و دانپێدان ب گونههێ.
- د دوعایا موسایدا (سلاڤ لێ بن)). ئانكو: ((مووساى گۆت: خودايێ من، من زۆردارى ل نهفسا خۆ كر ب كوشتنا وێ نهفسا ته فهرمان ب كوشتنا وێ ل من نهكرى ڤێجا تۆ وێ گونههێ بۆ من ژێ ببه، ئينا خودێ ئهو بۆ وى ژێ بر. هندى خودێیه باش گونههـ ژێبرێ گونههێن بهنییێن خۆيه، يێ دلۆڤانكاره ب وان)). [القصص ١٦].
5. داكوكیكرن و ڕژدبوون د دوعاكرنێدا، ئانكو گهلهك دوعاكرن و دووبارهكرنا وێ.
6. لهزنهكرنا د بهرسڤدان و قهبویلبوونا دوعایێدا.
7. چێنابیت دوعا بۆ تشتهكێ گونهھ تێدا بیت یان بۆ بڕینا بهندكێ مرۆڤاینییێ بهێته كرن.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((بەردەوام بەرسڤا دوعایێن مرۆڤی دهێتە دان هندی ئەو دوعایان بۆ گونەهەکێ یان بڕینا بەندکێ مرۆڤاینییێ نەکەت، و هندی ئەو لەزێ د بەرسڤدانێدا نەکەت. هاتە گۆتن: ئەی پێغەمبەرێ خودێ، ئەرێ لەزکرن د بەرسڤدانێدا چییە؟ گوت: ئەڤەیە دێ بێژیت: من هەر دوعا کرن و دوعا کرن بەلێ من نەدیت بەرسڤا من بهێتە دان. ل ڤێرێ دێ وەستییێت و بێهیڤی بیت و دێ کرنا دوعایان هێلیت)). بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
8. نزمكرنا دهنگی ل دهمێ دوعاكرنێ.
خودێ گۆت: ئانكو: ((هوين ئاشكهرا و ڤهشارتى ب خۆشكاندنڤه دوعایێ ژ خودايێ خۆ بكهن، و بلا ئهو دوعا يا ب ترسڤه بیت دوير ژ ڕيمهتییێ)). [الأعراف: ٥٥].
9. ئامادهبوونا دلی ل دهمێ دوعاكرنێ.
د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((دوعا ژ خودێ بکەن و هوین د پشتراستن کو دێ بەرسڤا هەوە هێتە دان، و بزانن کو خودێ بەرسڤا دوعا و گازییەکێ نادەت کو ب دلەکێ بێئاگەهــ و مژویل هاتبیتە کرن)). تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
10. دلسۆزی و (ئیخلاص)ـا بۆ خودێ و دوعاكرنا ژ خودێ ب تنێ ل دهمێ بهرتهنگی و بهرفرههییێدا.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و هندى مزگهفتن بۆ پهرستنا خودێ ب تنێنه، ڤێجا هوين پهرستنا كهسێ دى لێ نهكهن، و هوين دوعا و پهرستنێ بۆ وى ب تنێ لێ بكهن؛ چونكى مزگهفت نههاتينه ئاڤاكرن بۆ تشتهكێ دى ژبلی پهرستنا خودێ)). [الجن: ١٨].
11. خۆنێزیككرنا ل خودێ ب باشناڤ و سالۆخهتێن وی.
خودێ گۆت: ئانكو: ((و خودێ باشناڤ ههنه، يێن هندێ دگههينن كو ئهو خودانێ مهزنییێيه، و ههمى ناڤێن وى دباشن، ڤێجا تشتێ ههوه بڤێت هوين ب باشناڤێن وى داخوازێ ژێ بكهن)). [الأعراف: ١٨٠].
12. بهرێخۆدانا قیبلێ. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((ڤێجا بەردەوام وی گازی خودایێ خۆ دکر و دەستێن خۆ بلند کربوون بۆ و بهرێ وى ل قیبلێ بوو، هەتا پارچا سەری یا جلکێ وی ژ سەر ملێن وی کەڤتییە خوارێ)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.
13. پاقژی و حهلالییا خوارن و ڤهخوارن و جل و بهرگان. د فهرموودهیێدا هاتییه: ئانکو: ((پاشی بەحسێ زەلامەکی کر کو گەشتا خۆ درێژ دکەت، پرچا وی یا قژ و سهر و لەشێ وی یێ توزەكی بووى، دەستێن خۆ بۆ ئەسمانی بلند دکەت و دبێژیت: یا خودێ یا خودێ (دوعایان دکەت)، بەلێ خوارنا وی یا حەرامە، ڤەخوارنا وی یا حەرامە، جلکێ وی یێ حەرامە و ب حەرامی یێ هاتییە مەزنکرن، ڤێجا ما چاوا دێ بەرسڤا کەسەکێ ب ڤی ڕەنگی هێتە دان)). موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزیت.