ਨਬੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਭਾਗ

ਉੱਤਰ- ਆਪ: ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲ ਮੁੱਤਾਲਿਬ ਬਿਨ ਹਾਸ਼ਿਮ ﷺ ਹਨ। ਹਾਸ਼ਿਮ ਘਰਾਣਾ ਕੁਰੈਸ਼ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁਰੈਸ਼ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਬੀਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਅਰਬ ਲੋਕ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਖਲੀਲ (ਮਿੱਤਰ) ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ (ਅ.) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਸਮਾਈਲ (ਅ.) ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਪ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪ ਦਾ ਅਜੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾਥੀ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਾਲ, ਅਰਬੀ ਮਹੀਨੇ ਰਬਿਉਲ-ਅੱਵਲ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲੋਂਡੀ (ਦਾਸੀ) ਉੱਮੇ ਐਮਨ ਨੇ,
- ਆਪ ﷺ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਬੁ-ਲਹਬ ਦੀ ਲੋਂਡੀ ਸੂਵੈਬਾ ਨੇ,
ਅਤੇ ਹਲੀਮਾ ਸਾਦੀਯਾ ਨੇ।

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਆਪ ﷺ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਬਦੁਲ ਮੁੱਤਾਲਿਬ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਆਪ ﷺ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਬਦੁਲ ਮੁੱਤਾਲਿਬ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਬੁ-ਤਾਲਿਬ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਜਦੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ ਉਦੋਂ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦੀ ਦੂਜੀ ਯਾਤਰਾ ਖਦੀਜਾ (ਰ.) ਦੇ ਮਾਲ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ ਤਾਂ ਖ਼ਦੀਜਾ (ਰ.) ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਪੱਚੀ (25) ਸਾਲ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਆਪ ﷺ ਦੀ ਉਮਰ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਕੁਰੈਸ਼ ਨੇ ਕਾਬਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਝਗੜਨ ਲਗ ਪਏ ਕਿ ਹਜਰ-ਏ-ਅਸਵਦ (ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ) ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਕੌਣ ਰੱਖੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ﷺ ਨੂੰ ਨਿਆਂਕਾਰ (ਜੱਜ) ਬਣਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਉਸ (ਪੱਥਰ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਫੜਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕੁਲ ਚਾਰ ਕਬੀਲੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲੈ ਆਏ, ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

ਉੱਤਰ- ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ﷺ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੱਚੇ ਸੁਪਨੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਆਪ ﷺ ਜੋ ਵੀ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੇ ਸੀ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹੀਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਸੀ।
ਅਤੇ ਆਪ ਜਦੋਂ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਹੀ ਨਾਜ਼ਿਲ (ਪ੍ਰਗਟ) ਹੋਈ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦਾ ਇਹ ਫਰਮਾਨ/ਕਥਨ: "(ਹੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ.) ਪੜ੍ਹੋ ਆਪਣੇ (ਉਸ) ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਸ ਨੇ (ਸਭ ਨੂੰ) ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੱਮੇ ਹੋਵੇ ਖ਼ੂਨ (ਦੇ ਇਕ ਲੋਥੜੇ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।" "ਪੜ੍ਹੋ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਬ ਅਤਿਅੰਤ ਕਰੀਮ (ਉਦਾਰ) ਹੈ।" "ਉਹ ਹਸਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ।" "ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" (ਸੂਰਤ ਅਲ-ਅਲਕ: 1-5)

ਉੱਤਰ- ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ: ਅਬੁ-ਬਕਰ ਸਿੱਦੀਕ (ਰ.) ਨੇ।
- ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ: ਖਦੀਜਾ ਬਿੰਤ ਖੁਵੈਲਿਦ (ਰ.) ਨੇ।
- ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ: ਅਲੀ ਬਿਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ (ਰ.) ਨੇ।
- ਅਜ਼ਾਦ ਕੀਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ: ਜ਼ੈਦ ਬਿਨ ਹਾਰੀਸਾ (ਰ.) ਨੇ।
ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ: ਬਿਲਾਲ ਹਬਸ਼ੀ (ਰ.) ਨੇ।

ਉੱਤਰ- ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਦਾਅਵਤ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਕੇ ਦਾਅਵਤ ਦੇਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉੱਤਰ- ਮੁਸ਼ਰਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪ ﷺ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਬਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਜਾਸ਼ੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਹਿਜਰਤ (ਪਰਵਾਸ) ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮੁਸ਼ਰਿਕ ਲੋਕ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਲੇਕਿਨ ਅੱਲਾਹ ਤਾਅਲਾ ਨੇ ਆਪ ﷺ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਬੁ-ਤਾਲਿਬ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਬੁ-ਤਾਲਿਬ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖਦੀਜਾ (ਰ.) ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਆਪ ﷺ ਦੀ ਉਮਰ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ ਸਨ।
-ਇਸਰਾ: ਮਸਜਿਦ ਹਰਾਮ ਤੋਂ ਮਸਜਿਦ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ।
-ਮਿਅਰਾਜ: ਮਸਜਿਦ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਤੋਂ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ, ਸਿਦਰਾਤੁਲ-ਮੁੰਤਹਾ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਤਾਇਫ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਅਵਤ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਹੱਜ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਦੀਨਾ ਦੇ ਅੰਸਾਰ ਲੋਕ ਆਏ ਅਤੇ ਨਬੀ ﷺ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਆਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਠਾ (ਵਾਅਦਾ) ਕੀਤਾ।

ਉੱਤਰ- ਜ਼ਕਾਤ, ਰੋਜ਼ਾ, ਹੱਜ, ਜਿਹਾਦ, ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਈ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਸਨ।

ਉੱਤਰ- ਬਦਰ ਦੀ ਜੰਗ: ਹਿਜਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
- ਔਹਦ ਦੀ ਜੰਗ: ਹਿਜਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
- ਅਹਜ਼ਾਬ ਦੀ ਜੰਗ: ਹਿਜਰਤ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
- ਮੱਕਾ ਦੀ ਜਿੱਤ (ਫ਼ਤਿਹ ਮੱਕਾ) ਦੀ ਜੰਗ: ਹਿਜਰਤ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਉੱਤਰ- ਅੱਲਾਹ ਤਾਅਲਾ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ਰਮਾਨ: "ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਡਰੋ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅੱਲਾਹ ਵੱਲ ਪਰਤਾਏ ਜਾਉਗੇ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ (ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ) ਜੋ ਵੀ (ਅਮਲ) ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਬਦਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਧੀਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।" (ਸੂਰਤ ਅਲ-ਬਕਰਹ: 281)

ਉੱਤਰ- ਹਿਜਰਤ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ, ਰਬਿਉਲ-ਅੱਵਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ﷺ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਤਰੇਹਟ (63) ਸਾਲ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- 1. ਖਦੀਜਾ ਬਿੰਤ ਖੁਵੈਲਿਦ (ਰ.)
2. ਸੌਦਾ ਬਿੰਤ ਜ਼ਮਆ (ਰ.)
3. ਆਇਸ਼ਾ ਬਿੰਤ ਅਬੁ-ਬਕਰ ਸਿੱਦੀਕ (ਰ.)
4. ਹਫਸਾ ਬਿੰਤ ਉਮਰ (ਰ.)
5. ਜ਼ੈਨਬ ਬਿੰਤ ਖੁਜ਼ੈਮਾਹ (ਰ.)
6. ਉੱਮੇ ਸਲਮਾਹ ਹਿੰਦ ਬਿੰਤ ਅਬੁ ਉੱਮਯਾਹ (ਰ.)
7. ਉੱਮੇ ਹਬੀਬਾ ਰਮਲਾ ਬਿੰਤ ਅਬੁ ਸੁਫ਼ਯਾਨ (ਰ.)
8. ਜੁਵੇਰੀਆ ਬਿੰਤ ਹਾਰਿਸ (ਰ.)
9. ਮੈਮੁਨਾ ਬਿੰਤ ਹਾਰਿਸ (ਰ.)
10. ਸਫੀਆ ਬਿੰਤ ਹੁਯਈ (ਰ.)
11. ਜ਼ੈਨਬ ਬਿਨਤ ਜਹਸ਼ (ਰ.)

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ:
- ਕਾਸਿਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪ ﷺ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਅਬੁਲ ਕਾਸਿਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
- ਅਬਦੁੱਲਾਹ।
ਅਤੇ ਇਬਰਾਹੀਮ।
ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ:
ਫ਼ਾਤਿਮਾ।
ਰੁਕੱਯਾਹ।
ਉੱਮੇ ਕੁਲਸੂਮ।
ਜ਼ੈਨਬ।
ਆਪ ﷺ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਖਦੀਜਾ (ਰ.) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਸਿਵਾਏ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੇ, ਜੋ ਮਾਰੀਆ ਅਲ-ਕਿਬਤੀਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਰ.) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਆਪ ﷺ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਤਿਮਾ (ਰ.) ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਆਪ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉੱਤਰ- ਨਬੀ ﷺ ਇੱਕ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਆਪ ਬਹੁਤੇ ਲੰਬੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੋਟੇ। ਆਪ ਦੀ ਰੰਗਤ ਸਫੈਦ ਤੇ ਹਲਕੀ ਲਾਲ ਸੀ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਵਾਲ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ ਸੀ, ਮੋਢੇ ਚੌੜੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪ ﷺ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਗੁਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ।

ਉੱਤਰ- ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਮਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਰਾਹ 'ਤੇ ਛੱਡਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਉਹੀਓ ਭਟਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਮਤ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹਰ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
*******
ਨੋਟ:
ਇਹ ਭਾਗ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੈ।