ޖ: އެކަލޭގެފާނީ މުޙައްމަދު ބްނު ޢަބްދު ﷲ ބްނު ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބް ބްނު ހާޝިމެވެ. އަދި ހާޝިމް ވަނީ ޤުރައިޝުންނެވެ. އަދި ޤުރައިޝް ވަނީ ޢަރަބިންގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ޢަރަބީންވަނީ އިސްމާޢީލުގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުންނެވެ. އަދި އިސްމާޢީލުގެފާނަކީ އިބްރާހީމުގެފާނުގެ ދަރިކަލުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި އަހަރުމެންގެ ނަބިއްޔާގެ މައްޗަށް އެންމެ ހެޔޮ ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލައްވާށިއެވެ.

ޖ: އާމިނާ ބިންތު ވަހްބު އެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފަނުގެ ބައްޕަ މަރުވީ، އެކަލޭގެފާނު ﷺގެ މަންމަގެ ބަނޑުގައި ވަނިކޮށް، އަދި އުފަންވެވަޑައި ނުގަންނަވަނީސް މަދީނާގައެވެ.

ޖ: ޢާމުލް ފީލް ގައި (އެބަހީ: އެތުގެ އަހުލުވެރިން ގެފުޅު ތަޅާލަން އައި އަހަރު) ރަބީޢުލް އައްވަލު މަހުގެ ހޯމަ ދުވަހެވެ.

ޖ: މައްކާގައިއެވެ.

ޖ: - އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަގެ އަޅު އަންހެނާ އުންމު އައިމަނު.
- އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ލަހަބުގެ އަޅު އަންހެނެއްކަމަށްވާ ޘުވައިބާއެވެ.
- ޙަލީމާ އައްސަޢުދިއްޔާ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމަ ނިޔާވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ހަ އަހަރުގައިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ބެލެހެއްޓީ ކާފަ އަބްދުލް މުއްޠަލިބެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފަ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު ނިޔާވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން އަށް އަހަރުގައި އެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ބެލެހެއްޓީ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެއާއެކު ޝާމުކަރައަށް ދަތުރުކުރެއްވީ ޢުމުރުފުޅުން ބާރަ އަހަރުގައެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ ދެވަނަ ދަތުރަކީ ޚަދީޖާ رضي الله عنها ގެ މުދަލުން ވިޔަފާރިއާގެން ކުރެއްވި ދަތުރެކެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނު ﷺ އެކަމަނާއާ ކައިވެނިކުރެއްވިއެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ފަންސަވީސް އަހަރެވެ.

ޖ: ޤުރައިޝުން ކަޢުބާ އަލުން ބިނާކުރިއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ އުމުރުފުޅުން ތިރީސް ފަސް އަހަރެވެ.
އަދި އެމީހުން ޙަޖަރުލް އަސްވަދު ބަހައްޓާނީ ކާކުތޯ ޚިޔާލުތަފާތުވީ ހިނދު އެކަލޭގެފާނު އެކަމަށް ޙުކުމްކުރަން ކަނޑައެޅިިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ހެދުމެއްގައި ޙަޖަރުލް އަސްވަދު ބޭއްވެވިއެވެ. އަދި ކޮންމެ ޤަބީލާއަކުން އެ ހެދުން ފޮތިގަނޑުގެ ކޮޅުގައި ހިފުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ހަތަރު ޤަބީލާއެވެ. ދެން އެމީހުން އެ ހިލަ އޮންނަންޖެހޭ ތަނަށް އުފުލިހިނދު؛ އެކަލޭގެފާނު عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُގެ އަތްޕުޅުން އެ ހިލަ އެތަނުގައި ބޭއްވެވިއެވެ.

ޖ: އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ސާޅީސް އަހަރެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވުނީ ހެޔޮ ޚަބަރުދެއްވާ، އިންޛާރުކުރައްވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި ހުރިހާ މީސްތަކުންގެ ގާތަށެވެ.

ޖ: ތެދު ހުވަފެންތަކުންނެވެ. އެގޮތުން ފަތިހުގެ އަލިކަން ފެންނަ ފަދައިން (އެކަން ހިނގާގޮތަށް) ނޫނީ އެކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ހުވަފެނެއް ފެނިވަޑައިނުގަންނަވައެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނު ޙިރާ ހޮހަޅައިގައި الله އަށް އަޅުކަންކުރައްވަން އިންނަވައެވެ. އަދި އެކަމަށްޓަކައި ކޮއްތުވެސް ގެންނަވައެވެ.
އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ވަޙީ ބާވައިލެއްވުނީ: އެކަލޭގެފާނު ހޮހޮޅައިގައި އަޅުކަންކުރައްވަން އިންނަވަނިކޮށެވެ.

ޖ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (ކަލޭގެފާނުގެ ވެރި ރައްބުގެ ނަންފުޅުން ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައި ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ (ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް) ހެއްދެވި އިލާހެވެ. ގަނޑުލޭކޮޅަކުން އެކަލާނގެ އިންސާނާ ހެއްދެވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައި ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ، އެންމެ ދީލަތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ، ޤަލަމުން (ލިޔަން) އުނގަންނައިދެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އިންސާނާއަށް އޭނާ ނުދަންނަ ކަންތައް، އެކަލާނގެ އުނގަންނައިދެއްވިއެވެ.) [އަލްޢަލަޤު: 1 - 5]

ޖ: - ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން: އަބޫބަކުރު އައްސިއްދީޤު އެވެ.
- އަންހެނުންގެ ތެރޭގައި: ޚަދީޖާ ބިންތު ޚުވައިލިދު.
- ކުޑަކުދިންގެ ތެރެއިން: ޢަލީ ބްނު އަބީ ޠާލިބް.
- މިނިވަން އަޅުންގެ ތެރެއިން: ޒައިދު ބްނު ހާރިޘާ.
- އަޅުންގެ ތެރެއިން: ބިލާލް އަލްޙަބަޝީ އެވެ. ﷲ އެ ބޭކަލުންނަށް ރުއްސުން ލައްވާށިއެވެ.

ޖ: ގާތްގަނޑަކަށް ތިން އަހަރު ވަންދެން ދަޢުވަތު ސިއްރުކޮށްފައި އޮތެވެ. ދެން ދަޢުވަތު ފާޅުކޮށް ހާމަކުރުމަށް އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށް އަމުރުކުރެއްވުނެވެ.

ޖ: މުޝްރިކުން އެކަލޭގެފާނަށާއި މުސްލިމުންނަށް ގެއްލުން ދިނުމުގައި ވަރަށް މައްޗަށް ދިޔައެވެ.
އެހެންގޮސް މުއުމިނުންނަށް ޙަބަޝާގެ ނަޖާޝީ ގާތަށް ހިޖުރަ ކުރުމުގެ ހުއްދަދެވުނެވެ.
އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ގޯނާކޮށް އުނދަގޫކުރުމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ޤަތުލުކޮށްލުމުގެ މައްޗަށް މުޝްރިކުން އެއްބަސްކިޔާ ޖަމަޢަވިއެވެ. ދެން ﷲ އެކަލޭގެފާނު ޙިމާޔަތްކުރައްވާ، އަދި އެމީހުންގެ ކިބައިން އެކަލޭގެފާނު ޙިމާޔަތްކުރެއްވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބު މެދުވެރިކުރައްވާ އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށާލެއްވިއެވެ.

ޖ: މަރުވީ: އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބެއެވެ. އަދި އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖާ رضي الله عنها ވެސްމެއެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ފަންސާސް އަހަރުގައިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފަރުޟު ފަސް ނަމާދު ފަރުޟުކުރެއްވުނެވެ.
- އިސްރާކުރެވުނީ: އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމުން އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއަށެވެ.
- މިޢުރާޖުކުރެވުނީ: އެއީ އަލްއަޤްޞާ މިސްކިތުން ފެށިގެން އުޑަށް، ސިދްރަތުލް މުންތަހާއަށެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނު ޠާއިފުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ދީނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އަދި ޙައްޖު މޫސުންތަކާއި މީހުންގެ އެއްވުންތަކަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަފްސު ހުށަހަޅުއްވައެވެ. މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންކަމުގައިވާ އަންޞާރުން ވަޑައިގެންފުމަށް ދާންދެނެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އީމާންވެ، އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދިނުމުގެ މައްޗަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވިއެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނު ތޭރަ އަހަރު ވަންދެން ހުންނެވިއެވެ.

ޖ: މައްކާއިން މަދީނާއަށެވެ.

ޖ: ދިހަ އަހަރެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފަރުޟުކުރެއްވުނީ ޒަކާތާއި، ރޯދައާއި، ޙައްޖާއި، ޖިހާދާއި، ބަންގިއާއި އެހެން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތްތަކެވެ.

ޖ: - ބަދުރުގެ ބޮޑު ހަނގުރާމަ: އެއީ ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރުގައިއެވެ.
- އުޙުދު ހަނގުރާމަ: އެއީ ހިޖުރައިން ތިންވަނަ އަހަރުގައިއެވެ.
- އަޙްޒާބު ހަނގުރާމަ: އެއީ ހިޖުރައިން ފަސްވަނަ އަހަރުގައިއެވެ.
- މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވުމުގެ ހަނގުރާމަ. އެއީ ހިޖުރައިން އަށްވަނަ އަހަރުގައިއެވެ.

ޖ: ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅެވެ: (އެދުވަހެއްގައި، ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް ތިޔަބައިމީހުން ރުޖޫޢަކުރެވޭނެ ދުވަހަށް ރައްކާތެރިވެ، ބިރުވެތިވާށެވެ! ދެން ކޮންމެ ނަފްސަކަށްމެ، އެ ނަފްސެއް ހޯދި ކަމެއްގެ ޖަޒާ (އެދުވަހުން) ފުރިހަމައަށް ދެއްވާނެއެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް އަނިޔާވެރި ނުވެވޭނެއެވެ.) [އަލްބަޤަރާ: 281]

ޖ: އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން އެގާރަވަނަ އަހަރު، ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގައިއެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ފަސްދޮޅަސް ތިން އަހަރެވެ.

ޖ: 1. ޚަދީޖާ ބިންތު ޚުވައިލިދު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
2. ސައުދާ ބިންތު ޒަމްޢާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
3. ޢާއިޝާ ބިންތު އަބީބަކުރު އައްޞިއްދީޤު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
4. ޙަފްޞާ ބިންތު ޢުމަރު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
5. ޒައިނަބު ބިންތު ޚުޒައިމާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
6. އުންމު ސަލަމާ ހިންދު ބިންތު އަބީ އުމައްޔާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
7. އުންމު ޙަބީބާ ރަމްލާ ބިންތު އަބީ ސުފްޔާނު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
8. ޖުވައިރިޔާ ބިންތު އަލްޙާރިޘް رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
9. މައިމޫނާ ބިންތު އަލްޙާރިޘް رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
10. ޞަފިއްޔާ ބިންތު ޙުޔައްޔު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
11. ޒައިނަބް ބިންތު ޖަޙްޝު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.

ޖ: ފިރިހެން ތިން ދަރިކަލުންނެވެ:
- އަލްޤާސިމް، އެކަލޭގެފާނަށް ކުންޔާ ދެވެނީ އެ ދަރިކަލުންއިންނެވެ.
- ޢަބްދު ﷲ.
- އިބްރާހީމު.
* އަންހެން ދަރިދަރިކަލުންގެ ތެރޭގައިވަނީ:
- ފާޠިމާ.
- ރުޤައްޔާ.
- އުންމު ކުލްޘޫމް.
- ޒައިނަބު.
އިބްރާހީމު ފިޔަވައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހާ ދަރިދަރިކަލުން ލިބިވަޑައިގަތީ ޚަދީޖާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ގެ ފުށުންނެވެ. އިބްރާހީމު ލިބިވަޑައިގަތީ މާރިޔާ އަލްޤިބްޠިއްޔާގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި ފާޠިމާ ފިޔަވައި އެ ހުރިހާ ދަރިދަރިކަލުން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވުމުގެ ކުރިން އަވަހާރަވިއެވެ. ފާޠިމާ އަވަހާރަވީ އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވިތާ ހަ މަސް ފަހުންނެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނު ﷺ އީ ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން މެދުމިނުގެ އިސްކޮޅުގެ ބޭކަލެކެވެ. ކުރެއްވެސް އަދި ދިގެއްވެސް ނޫނެވެ. ކިއެއްތަ، އެ ދޭތެރެ މެދެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام އެއީ ރަތްކުލައަށް ދާ ދޮން ބޭކަލެކެވެ. އަދި ތުނބުޅިފުޅު ބޯ، ދެ ލޯފުޅު ފުޅާ، އަނގަފުޅު ބޮޑު، އިސްތަށިފުޅު ކަޅުކަން ގަދަ، ބައިމަތި ފުޅާ، ވަސް މީރު ބޭކަލެކެވެ. އެނޫންވެސް އެކަލޭގެފާނު ﷺ ރިވެތި ބުރުސޫރަފުޅުގެ ޞިފަތައްވެއެވެ.

ޖ: އެކަލޭގެފާނު އުއްމަތް ދޫކުރެއްވީ ސާފުހުދު މަންހަޖުގެ މަތީގައިއެވެ. އޭގެ ރޭގަނޑު ދުވާލު ފަދައެވެ. ހަލާކުވެގެންވާ މީހަކު މެނުވީ އެއިން ކަސިޔާރުވެގެން ނުދެއެވެ. އެއްވެސް ހެވެއް ވެއްޖެއްޔާ، އެކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތަށް އެކަމަަށް މަގުދައްކަވާފައި މެނުވީ ދޫނުކުރައްވައެވެ. އަދި އިންޛާރު ނުދެއްވާ އެއްވެސް ނުބައިކަމެއް ދޫނުކުރައްވައެވެ.
*******
ސަމާލުކަމަށްވާ ނުކުތާއެއް: މިބައި ވަނީ އާޔަތްތައް ހިތުދަސްކުރުމަށާއި އޭގެ މާނަ ދެނެގަތުމަށެވެ.